Opinie

Opinie: ‘Buitenhof sloeg de plank volledig mis’

In Buitenhof van afgelopen zondag leidden twee ter sprake gekomen onderwerpen, privileges en sociale ongelijkheid, niet tot een constructief gesprek. Een gemiste kans, schrijft een groep mediaprofessionals in deze lezersbrief. ‘Teleurstellend dat het zo’n journalistiek programma ontbreekt aan kundigheid en sensitiviteit.’

Het Parool
Buitenhof met presentator Twan Huys en tafelgasten Sylvana Simons, Neelie Kroes en Joris Luyendijk. Beeld
Buitenhof met presentator Twan Huys en tafelgasten Sylvana Simons, Neelie Kroes en Joris Luyendijk.

Buitenhof is een van de betere journalistieke programma’s van de publieke omroep. Maar als jonge mensen werkzaam in de media vragen wij ons af wat voor vertoning wij zondag zagen.

We keken naar een opstapeling van ongelukkige keuzes en vreemde stuiptrekkingen: de medialogica van de Buitenhofredactie die wilde scoren, de oprechte poging van Joris Luyendijk en Sylvana Simons om sociale ongelijkheid en privilege inhoudelijk te bespreken, een achteraf onredelijke aanval van Neelie Kroes en een defensieve Twan Huys wanneer het over hemzelf gaat. En toen bleek ook nog eens niemand het boek van Joris Luyendijk – De zeven vinkjes – te hebben gelezen.

Het gesprek werd al in de eerste minuten pittig. Simons, die Luyendijk zowel bijviel als bekritiseerde, zei hardop dat mannen zoals hij, de drie procent Nederlanders met zeven of meer privileges, ‘niet het vermogen hebben om dingen aan te nemen die ze niet zelf hebben meegemaakt’. Luyendijk knikte instemmend.

Hierdoor ontstond een verstandhouding tussen een zwarte politica die jarenlang is geridiculiseerd en aangevallen in Nederland om haar boodschap en de gevierde witte schrijver en journalist die erkent dat het oneerlijk is dat hij nu deels met haar veren mag pronken. Luyendijk toonde kwetsbaarheid, Simons empathie.

Calvinistische vader

Dit unieke moment aan tafel werd hierna niet aangegrepen voor een constructief gesprek. Zo werd Huys door Luyendijk gevraagd zelfreflectie te tonen als ‘zevenvinker’ op een machts­positie. In plaats van hier antwoord op te geven, besloot Huys Luyendijk een lesje basisprin­cipes van de journalistiek te geven: ‘nieuws­gierigheid en empathie’. Maar als het in onze optiek ergens aan ontbrak in de uitzending onder leiding van Huys, waren het wel die jour­nalistieke principes. Waarom stelde hij geen persoonlijke vraag terug aan Luyendijk? Zoals: Waaruit blijkt dat ik een mindere presentator ben omdat ik bepaalde levenservaringen mis? Welke blinde vlekken denken jullie dat ik heb?

Neelie Kroes liet op haar beurt zien hoe privilege werkt. Volgens haar zou Luyendijk hebben verzonnen dat zij een calvinistische vader had en spraaklessen nam om deftiger te klinken. ‘Het is niet waar,’ zei ze stellig. Vanwege de enorme staat van dienst die Kroes heeft, bracht ze zelfs Luyendijk aan het twijfelen, waarop hij zich excuseerde. Pijnlijk, vooral nu blijkt dat Kroes zelf in Trouw de opvoeding door haar ­vader als ‘zwaar calvinistisch’ omschreef. Pri­vilege is op nationale televisie andermans professionele integriteit onterecht hard kunnen aanvallen, en daar ook nog mee wegkomen.

‘Levenservaringen’

Inhoudelijk interessant werd het gesprek toen Kroes het ‘armoede’ noemde om zoveel waarde te hechten aan levenservaringen. Deze opvatting staat haaks op het pleidooi van Luyendijk en Simons dat een gebrek aan specifieke le­venservaringen het moeilijker maakt om problemen op tijd te signaleren en de juiste prioriteit te geven. In onze optiek had het gesprek hierover moeten gaan. Heeft een gebrek aan diverse levenservaringen in het topbestuur van ons land ervoor gezorgd dat de problemen van heel veel Nederlanders niet zijn gehoord, gezien en erkend? Zijn de probleemsignalering en afhandeling van het toeslagenschandaal, de gedupeerden in Groningen, de jeugdzorg, de problemen op de woningmarkt en arbeidsmarkt los te zien van het feit dat het topbestuur van ons land hoofdzakelijk bestaat uit mensen met ‘zeven vinkjes’, die deze problemen vaak niet hebben? En wat zijn dan de oplossingsrichtingen waarvoor Luyendijk en Simons pleiten?

Het is teleurstellend om te zien dat bij een journalistiek programma als Buitenhof de kundigheid en sensitiviteit ontbraken om dit belangrijke onderwerp op een waardige manier te bespreken. Wellicht heeft de redactie zelf te veel van die zeven vinkjes? Of liet de redactie zich meer leiden door de twitterrellen rond Luyendijk in de dagen voorafgaand aan de uitzending, dan door de inhoud van zijn boek?

Wat de verklaring ook moge zijn, door de keuzes die zijn gemaakt heeft Buitenhof niet alleen Luyendijk een eerlijke bespreking van zijn boek ontnomen, maar de rest van Nederland ook waardevolle inzichten ontzegd in hoe sociale klassen, intersectionaliteit, uitsluiting en privileges werken. Wij hopen dat er na een rondje excuses van Buitenhof aan alle betrokkenen voor deze zeer teleurstellende uitzending, een herhaling komt van dit gesprek. En dan wel wanneer iedereen zowel het boek over de vinkjes, als werk van de auteurs die aan dit gedachtegoed ten grondslag liggen, heeft gelezen.

Max Boogaard (student politieke filosofie, presentator Room for Discussion), Mirosława van der Boom (student journalistiek, internetredacteur Mediahuis), Janneke Brantjes (MsC politieke economie), Rida Deraoui (presentator Just Another Media Company en BNNVara), Talitha Muusse (presentator BNR, oprichter Nieuwskamer), India Beks (student journalistiek), Floor van Dijk (student politieke economie).