Opinie

Opinie: ‘Black Friday is een schadelijk feest van overconsumptie’

‘Superdeals’ en fikse kortingen. Het is Black Friday. Voor velen hét moment om je slag te slaan en alvast wat inkopen te doen voor de feestdagen. Maar laat je niet verleiden door koopjes, stelt Amarylle van Doorn. Zo’n dag van consumptie is bijzonder slecht voor het milieu.

Amarylle van Doorn
Winkels stunten massaal met prijzen vanwege Black Friday.  Beeld ANP
Winkels stunten massaal met prijzen vanwege Black Friday.Beeld ANP

Vorig jaar rond deze tijd at ik met een groep leeftijdsgenoten, die ik stuk voor stuk op verschillende vlakken hoog heb zitten; slimme, lieve mensen met hart voor de samenleving. Het was dan ook ‘gezellig’, zoals we het aan een buitenlandse toerist zouden uitleggen. Tot ik verzuchtte dat ik Black Friday zo’n vreselijk fenomeen van de consumptiemaatschappij vind en deze vrijdag via de media met bedruktheid zag naderen.

“Het is toch juist heel chill, waarom zou je spullen duur kopen als het op één dag met veel korting kan? Het is echt superhandig voor je kerstcadeaus.” Deze gedachte kreeg uit alle hoeken bijval, waarna het gesprek zelfs langzaam verzandde in tips als: “Je moet aan het begin van de week alles al in je winkelmandje leggen, dan hoef je vrijdag alleen maar te klikken en mis je niks.”

Blinde vlek

Toen ik voorzichtig nog een poging deed dat ik het vanuit milieuoogpunt niet zo fraai vind, kwamen er opmerkingen als: “Bedoel je die verpakkingen? Die zijn steeds vaker van papier toch? En die DHL-bezorger, die langsrijdt, die doet dat nu volledig elektrisch, hoor. Daarnaast is ons bestaan sowieso al milieuonvriendelijk, we moeten toch kunnen leven…”

Op de fiets terug naar huis vroeg ik me af waar deze blinde vlek bij mijn leeftijdsgenoten vandaan kwam. Over andere zaken waren we het die avond namelijk wél eens. We vonden allemaal dat het schrikbarend warm was geweest die zomer en de Rana Plazaramp in Bangladesh in 2013 was ook niemand vergeten. We vonden het allemaal verschrikkelijk dat 1100 mensen, waaronder kinderen, onze ‘mode’ met de dood hadden moeten bekopen. Die ramp stond natuurlijk schrijnend symbool voor goedkope westerse fast fashion waar op een ander continent de prijs voor wordt betaald.

Zowel klimaatbewustzijn als integriteit leken dus aan tafel te zitten. Toch leek men geen kwaad te zien in Black Friday (Week) & Cyber Monday. Wij, die daar onbezonnen samen konden zijn, met goed gevulde buiken in onze merkkleding, wilden toch ook meer en het liefst voor zo min mogelijk geld. Nu een jaar later vind ik dat ik fermer mijn zorgen had moeten uitspreken over deze koopgekte uit Amerika, want Black Friday is niet het soort traditie dat we moeten overnemen.

Talloze pakjes retour

Het concept oogt misschien onschuldig: ondernemingen die collectief hun prijzen omlaag doen, opdat iedereen leuke kerstcadeautjes kan kopen voor zijn geliefden, en als tegenprestatie daarvoor een flinke omzet mogen draaien. Dankbaarheid en vrede op aarde, zou je denken. Dan rest wel de vraag: op welke aarde?

Want tussen de schreeuwende kortingspercentages hoor ik niemand iets zeggen over de 10 tot 15 procent van de online aankopen die geretourneerd wordt, met het waarschijnlijke gevolg dat die gewoon worden weggegooid. Van kleding wordt zelfs 40 procent teruggestuurd – en dan te bedenken dat die kledingindustrie meer CO2 uitstoot dan de internationale luchtvaart én het zeetransport samen.

Wij consumeren alsof het niks is, maar eens is deze aarde echt op. Met dat in het achterhoofd: is je slag slaan dan nog zo belangrijk? Hoeveel heeft een mens überhaupt nodig? En mocht je koopbehoefte overeind blijven, is het dan wellicht een idee om je aankoop met de fiets bij een lokale winkel te gaan doen?

Greenpeace trok die gedachte verder door en kwam met het initiatief elkaar niks te geven voor de feestdagen, behalve een symbolisch cadeau, waarbij je het uitgespaarde geld kunt doneren voor het herstel van een duurzaam evenwicht tussen mens en milieu. Het evenwicht dat we duidelijk zijn kwijtgeraakt.

In deze blijde kerstperiode wil ik ook niet ‘ongezellig’ zijn als vermoeiende klimaatpessimist en begrijp ik heus de pret van kerstcadeaus of een feestelijke outfit. Maar moeten de feestdagen eigenlijk niet gaan om dankbaarheid voor wat we allemaal al hebben? Samen voor deze wereld zorgen vind ik namelijk ook best ‘gezellig’.

Amarylle van Doorn, student geneeskunde aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Beeld
Amarylle van Doorn, student geneeskunde aan de Vrije Universiteit Amsterdam.
Meer over