Johan Fretz. Beeld Artur Krynicki
Johan Fretz.Beeld Artur Krynicki

Nee, het valt niet mee met de kloof in ons land

PlusJohan Fretz

Johan Fretz

Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het Centraal Bureau voor de Statistiek, twitterde: ‘Ik snap niet waar de obsessie vandaan komt om overal kloven in de samenleving te willen zien. Nederland is een van de meest egalitaire landen ter wereld en iedereen heeft familie, vrienden of kennissen aan de andere kant van zo’n denkbeeldige kloof. Je stapt er zo overheen’. Later nuanceerde hij zijn woorden, maar het wereldbeeld dat uit zijn eerste tweet sprak, bleef overeind.

Wij waren weer eens getuige van het misplaatste, gedateerde Hollandse zelfbeeld: de overtuiging dat wij in een land leven zonder noemenswaardige ongelijkheid. En als die ongelijkheid al zou bestaan, dan moet je vanaf de verkeerde kant van de kloof gewoon net wat beter je best doen.

Natuurlijk ook weer de dooddoener over het egalitaire Nederland. Nooit wordt het eens omgedraaid: zelfs in een van de meest egalitaire landen ter wereld is de ongelijkheid problematisch. De afgelopen decennia stapelden de dossiers zich op. Wonen, zorg, overig levensonderhoud werden voor steeds meer mensen onbetaalbaar. Het aantal daklozen verdubbelde in tien jaar tijd. De jeugdzorg, de ggz, de ouderenzorg werden uitgekleed, segregatie in het onderwijs leidde tot grove kansenongelijkheid.

Maar volgens veel mensen valt het allemaal wel mee: ‘Kijk maar naar de statistieken’. De Correspondent is er ook goed in. Je bent jaren etnisch geprofileerd door de Belastingdienst, je leven ligt aan gort, maar de stem van de zelfbenoemde redelijkheid en ratio komt je op dat bevoorrechte gymnasiastentoontje even uitleggen dat het allemaal wel meevalt, want de meeste medewerkers van de Belastingdienst deugen heus. Wereldvreemdheid van degenen voor wie de papieren werkelijkheid heilig is.

Reële problemen van mensen van vlees en bloed verdwijnen in tabellen, als verwaarloosbare percentages. Het probleem van die breed gedragen opvatting is dat degene die de ongelijkheid wél vurig bestrijdt, in Nederland altijd wordt weggezet als rupsje-nooit-genoeg of de nazaat van Fidel Castro.

In zo’n land is het geen wonder dat de massale sympathie uitgaat naar de boeren. Mind you: onze overheid heeft miljarden gereserveerd om deze overwegend vermogende beroepsgroep ruimhartig te compenseren. Maar nu het openbaar vervoer door tegenvallende reizigersaantallen ernstig dreigt te verschralen, met alle gevolgen van dien (voor woningbouw, klimaat, woon-werkverkeer, baanzekerheid) wil het kabinet zich er vanaf maken met een povere compensatie. Daar hoor je niets over, want het valt allemaal wel mee, toch?

En dus zitten wij gevangen in een universum waarin we elke avond een boerensjaaltje zien leeglopen op tv, of anders wel Fred Teeven die ons waarschuwt voor een biertekort, terwijl het zou moeten gaan over de schandalige cao-loonvoorstellen van de NS aan haar personeel, of over een kabinet dat Tikkies van de KLM binnen een dag betaalt, maar weigert geld over te maken aan mensen die door de grote inflatie en energiecrisis dreigen te verdrinken. Niets. Stilte. Even wakker worden, allemaal: de arbeidersklasse van dit land betaalt keer op keer de prijs. De kloof is real. Dus: nee, het valt niet mee. U heeft misschien geen tractor, maar het is hoog tijd voor actie.

Johan Fretz is schrijver en theatermaker. Hij schrijft elke zaterdag een column voor Het Parool.

Meer over