null Beeld Artur Krynicki
Beeld Artur Krynicki

Na vier maanden afwezigheid mis ik Moskou meer en meer

PlusDerk Sauer

Derk Sauer

Terwijl we dagelijks de beelden voorbij zien komen van Russische raketten die in Oekraïne dood en verderf zaaien, is het een verwarrende constatering: na vier maanden afwezigheid mis ik Moskou meer en meer.

Natuurlijk, het nieuws is gekmakend.

Het Russische leger neemt niet eens meer de moeite om militaire doelen te kiezen en schiet lukraak op Oekraïense woonblokken waar kinderen spelen en moeders een praatje maken.

Poetin heeft Rusland zelf in no-time van een autoritair land in een keiharde dictatuur omgetoverd. Deze week riep hij de Doema terug van verlof om er de zoveelste trits repressieve wetten doorheen te jagen. Iedere Rus die ‘onder buitenlandse invloed’ staat is voortaan strafbaar. Ilya Jasjin, de laatste oppositieleider die nog op vrije voeten was en die weigerde het land te verlaten is gearresteerd en hem wacht, net als Navalny en anderen, een jarenlange gevangenisstraf.

Terugkeer naar Rusland is uitgesloten. Mijn Russische collega’s hangt een jarenlange ballingschap boven het hoofd.

Iedere Rus weet dat de meeste emigranten uiteindelijk niet gelukkig zijn buiten hun landsgrenzen. Rusland is een land dat in je botten en bloed gaat zitten. Een land dat je vervult van melancholie. Vrijwel alle Russen die wij kennen leiden aan een woord dat in geen andere taal bestaat: toska.

De Schrijver Nabokov, die zelf moest emigreren, omschrijft toska als volgt: ‘een grote, spirituele pijn,’ een diepe droefheid door het gemis van het moederland.

Rusland is natuurlijk niet mijn moederland, maar ook ik heb inmiddels een beetje toska in mijn bloed.

Dat merkte ik dit weekend acuut tijdens de verjaardag van onze Russische vriend Leonid. Een flinke groep Russische vrienden en kennissen verzamelden zich rond een rijk gedekte tafel. Nog voor het diner aanving, dronken we volgens traditie drie glazen wodka en aten daarbij roggebrood.

Boven de tafel hing een enorm ongemak dat werd uitgesproken in de vele speeches die, volgens goed gebruik, volgden. Konden we in de wetenschap dat vlak bij die verschrikkelijke oorlog woedde hier nog wel een verjaardag vieren? En hoe medeverantwoordelijk waren wijzelf? Hadden we niet meer moeten en kunnen doen om dit drama te voorkomen?

Maar wat me bovenal trof was de heimwee naar het Rusland dat wij kennen. De onderlinge warmte, de wandelingen langs de Moskvarivier, de gouden koepels die oplichten in het zonlicht, de zondagmiddagen waar geen einde aan leek te komen met barbecues die ongemerkt overgingen van lunch in diner, de gitaar die altijd wel iemand meeneemt om een melancholisch lied te zingen, de eerste sneeuw, de laatste toost.

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist bij Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.