Marcel Levi. Beeld Artur Krynicki
Marcel Levi.Beeld Artur Krynicki

Modieuze valorisatie door universiteiten schept weinig waarde

PlusMarcel Levi

Marcel Levi

Deze week maakte Louise Fresco, voorzitter van Wageningen Universiteit, bekend dat de universiteit door haar uitgevonden technologie kosteloos beschikbaar stelt aan andere onderzoekers. Dat is opzienbarend nieuws.

Het gaat om revolutionaire dna-technologie die heel precies het genetisch materiaal van planten of mensen kan veranderen. Dat is een grote belofte voor de behandeling van bijvoorbeeld ongeneeslijke aangeboren afwijkingen of voedseltekorten. Wageningen heeft een aanzienlijke rol gespeeld bij de ontwikkeling. Maar in plaats van dit voor groot geld te vermarkten, deelt de universiteit de kennis gratis met alle andere niet-commerciële onderzoekers in de wereld. Dit is een belangrijke stap om wetenschappelijke kennis, gefinancierd met publiek geld, zonder financiële belemmeringen beschikbaar te maken.

Universiteiten hebben al eeuwenlang een leidende rol bij hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. De laatste jaren is hier nog een derde kerntaak aan toegevoegd, onder de lelijke naam ‘valorisatie’. Dit beoogt kennis beschikbaar te maken voor nieuwe producten met maatschappelijk nut. Vrijwel automatisch is de term de afgelopen jaren vertaald naar het creëren van economische waarde en zijn andere vormen van maatschappelijk nut, zoals culturele of sociale waarde, comfortabel vergeten. Zo hebben alle universiteiten zich gestort op ‘kennistransfer’, onder andere door het opzetten van bedrijfjes. Met tot dusverre tamelijk beperkt succes.

Waarom is dit zo lastig? In de eerste plaats zijn de kleine universitaire kennistransfer­bureautjes geen partij voor de veel grotere en gewiekste partners in het bedrijfsleven met hun leger financiële en juridische specialisten. Daarnaast worden goedbedoelende ondernemende onderzoekers bedolven onder bergen papierwerk en nutteloze administratie. Eindeloze discussies over toekomstige verdeling van geld dat nog verdiend moet worden beperken hun slagvaardigheid. Dat geld zal er waarschijnlijk nooit komen. Het is een wijdverbreid misverstand dat onderzoekers ‘rijk’ worden aan het commercialiseren van hun werk; het doel is hun wetenschappelijke uitvinding tot toepassing te brengen. Desondanks ontstaan binnen universitaire afdelingen al snel scheve ogen, want de talloze analisten, technici en anderen die hebben meegewerkt staan vaak buiten spel bij de valorisatie. Het is trouwens een gek idee om onderzoekers in dienst van een kennisinstelling substantieel extra te belonen bij eventueel commercieel succes. Zo werkt het bij Philips ook niet.

Het is beter als universiteiten ophouden bedrijfje te spelen. Ze kunnen beter de gegenereerde kennis goed beschermen met patenten en vervolgens dit intellectuele eigendom ‘verhuren’ aan partijen die er verstand van hebben om er commercieel succes mee te halen. Of ze moeten het gratis weggeven aan niet-commerciële andere onderzoekers, zoals het uitstekende voorbeeld van Wageningen.

Marcel Levi is voorzitter van de raad van bestuur van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Daarvoor was hij ceo van University College London Hospitals en bestuursvoorzitter van het AMC. Lees al zijn columns hier terug.

Reageren? m.levi@parool.nl.

Meer over