Theodor Holman. Beeld Artur Krynicki
Theodor Holman.Beeld Artur Krynicki

Mijn empathie liet me in de steek en woede maakte zich van mij meester

PlusTheodor Holman

Theodor Holman

Een 21-jarige Russische jongen, soldaat Vadim Sjisjimarin, staat voor de rechtbank in Oekraïne.

Wat was er gebeurd?

Op een landweg bevond zich een Oekraïner.

“Schiet die man dood!” zei een andere militair.

“Waarom?”

“Omdat hij anders kan vertellen waar we zijn!”

Vadim schoot de 62-jarige man neer.

“Wat voelde je toen je mijn man doodschoot?” vroeg de bedroefde weduwe.

“Schaamte,” zei Vadim.

Hij vroeg vergiffenis aan de vrouw.

Het Openbaar Ministerie in Oekraïne eist levenslang. De openbare aanklager verwijt die jongen dat hij de opdracht had kunnen weigeren. De andere soldaat was immers niet hoger in rang.

Ik zag die jongen. Zijn hoofd naar beneden. Medelijden was onontkoombaar. Mijn empathische vermogen bedrukte me. Empathie leidt niet altijd tot de juiste zienswijze. Wat het oordeel van de rechtbank ook zal zijn, zijn toekomst ligt in gruzelementen. Ik dacht aan Hannah Arendts ‘banaliteit van het kwaad’.

Er was ook een ander filmpje. Ik zag het op de site van The New York Times. Een groep geblinddoekte mannen in Boetsja wordt door Russische militairen weggeleid. Ze lopen achter elkaar, hoofd naar beneden, een hand tegen elkaars rug. Ze moeten tegen een hek gaan zitten. Even later beelden dat die mannen zijn geëxecuteerd. De menselijke geest – mijn geest in ieder geval – heeft daar eigenlijk geen plek voor. Mijn empathie liet me uiteraard in de steek en woede maakte zich van mij meester. Wie weet waren die geëxecuteerde mannen ook wel soldaten – al waren ze gekleed als gewone burgers. Wie weet hadden ze Russische kameraden gedood. Hoe moet dit worden bestraft? Gaat het ooit worden bestraft? Wat is genoegdoening? Wat is recht?

Een derde filmpje, dat ik op GeenStijl zag, liet een nachtmerrie zien. Point of view: een Oekraïense loopgraaf. Schietende soldaten. Het lijkt een documentaire over de Eerste Wereldoorlog, maar het speelde zich een paar weken geleden af, op 2000 kilometer afstand van ons. Op nog geen tien meter van de loopgraaf bevindt zich een Russische tank. Er wordt over en weer fors geschoten. Dat niet alleen: de Russische en Oekraïense soldaten kunnen elkaar horen praten. Ik weet verdomme niet wat ze zeggen, maar het zal gescheld zijn. Er worden granaten gegooid. Even later zien we de lege Russische tank. Lichaamsdelen ernaast.

Het is het beste, juist voor de kijker, om je gevoel uit te schakelen.

Het zou tevens goed zijn je ogen dicht te houden.

Ook het denken moet je uitzetten.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl.

Meer over