Derk Sauer. Beeld Artur Krynicki
Derk Sauer.Beeld Artur Krynicki

Met een oogwenk van ‘nummer 1’ Poetin ben je je baan kwijt of zit je in de gevangenis

PlusDerk Sauer

Derk Sauer

“Ik wil graag dat je fouten maakt,” zei ik steevast als iemand in dienst kwam bij onze uitgeverij in Rusland.

Meestal zag ik dan een verwarde blik.

“Fouten maken betekent dat je een beslissing hebt genomen en initiatief toont,” verduidelijkte ik. “En van fouten leer je. Van afwachten niet.”

Deze conversatie had ik niet voor niets. Ik kwam er al snel achter dat eigen initiatief niet het sterkste punt is van de meeste Russen. Al vanaf de eerste schooltijd wordt de gezagsstructuur erin geramd. Kennis stampen is het devies, maar zelfstandig leren denken en handelen is niet de bedoeling. Eenmaal aan het werk heeft de baas het voor het zeggen. Directieven worden van boven naar beneden doorgestuurd. Daar vraagtekens bij zetten is hachelijk en kan je je baantje kosten. Afwijken van de marsorders – ook al zijn daar goede redenen voor – is al helemaal not done.

Het omgekeerde gevolg is dat slecht nieuws zelden de weg terug omhoog vindt. Mislukkingen worden aan meerderen gepresenteerd als successen. Cijfers en statistieken gemanipuleerd.

Onder Poetin werd het top-downsysteem tot in extremis geperfectioneerd. Gouverneurs, burgemeesters, ceo’s, generaals en zelfs hoofdredacteuren worden vanuit het Kremlin benoemd. En al die functionarissen hebben slechts één missie: Poetin behagen. Want met een oogwenk van ‘nummer 1’ ben je je baan kwijt of zit je in de gevangenis.

En als iets fout gaat, dan is de vraag niet: ‘Hoe lossen we dit samen op?’ Dan valt al snel de gevleugelde uitdrukking ‘Kto vinovat’. ‘Wie is de schuldige?’ Het vinden van een zondebok is veel belangrijker dan het adresseren van de kwaal. En daar betaalt Poetin in deze Oekraïne oorlog nu een hoge prijs voor.

Wat zou ik nu graag de spreekwoordelijke vlieg aan de muur in de Kremlinburelen zijn, waar het elkaar de zwartepiet toespelen in volle gang is.

Je zag het aan Poetin zelf tijdens de parade op 9 mei. Daar stapte een verslagen en vernederde leider het podium op. In plaats van een overwinningsspeech voor de glorieuze blitzkrieg die hem in het vooruitzicht was gesteld, volgde nu een korte, ongeïnspireerde toespraak vol sleetse clichés over nazi’s en Navo.

Van de hoogste generaal Valeri Gerasimov – ook wel ‘de slager van Syrië’ genoemd – geen spoor. Het gerucht gaat dat hij gewond raakte bij een Oekraïense aanval. Dan mag hij nog van geluk spreken, want in net twee maanden vonden al twaalf Russische generaals en 317 hoge officieren de dood. Een zeldzaam hoog percentage.

Ook Sergei Beseda – het hoofd van de Vijfde Sectie van de FSB, verantwoordelijk voor politieke inlichtingen en het organiseren van pro-Russische oppositie in Oekraïne – ontbrak op Het Rode Plein. Hij belandde als eerste grote zondebok in de beruchte Lefortovo-gevangenis.

Volgens de goed ingevoerde Russische journalist Andrej Soldatov rollen de verschillende geheime diensten en legeronderdelen over elkaar heen in een poging hun handen in onschuld te wassen.

Dat moet de Oekraïense president Zelenski als muziek in de oren klinken. Zijn leger opereert precies omgekeerd: flexibel, creatief en met eigen initiatief.

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist bij Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.

Meer over