Johan Fretz. Beeld Artur Krynicki
Johan Fretz.Beeld Artur Krynicki

Meesterlijk, hoe Rutte een integer en naïef mens speelt

PlusJohan Fretz

Johan Fretz

‘Je moet maar durven om de lijsttrekker van de grootste partij die de verkiezingen net heeft gewonnen als jongerenorganisaties uit te willen sluiten,’ twitterde VVD-icoon Annemarie Jorritsma 2 april vorig jaar, na die nacht dat Rutte bijna viel. Ze had er met collega-informateur Kajsa Ollongren een potje van gemaakt, de demissionaire premier had glashard gelogen over Functie Elders en ternauwernood het vege lijf gered.

Maar Jorritsma bombardeerde juist Ruttes criticasters tot boosdoeners. Pure gaslighting. Emotioneel manipuleren, gebeurtenissen glashard ontkennen en gesprekken achteraf verdraaien, waardoor de ander gaat twijfelen aan zijn gezonde verstand.

Ruim een jaar later volgde premier Rutte precies dezelfde tactiek. Het wissen van sms’jes verdedigen? Welnee: de mensen die er kritiek op hadden, díe verdienden een veeg uit de pan. “U voedt het wantrouwen,” beet de premier de Kamer toe. Een hallucinerende ervaring, zou je kunnen denken, maar wie hier nu nog intrinsiek verontwaardigd over is, lijdt aan een slechter geheugen dan de premier zelf.

Dit is de hele Mark Rutte. Ik zag hem voor de zoveelste keer een diep integer en naïef mens spelen en dacht: wat doet hij dat meesterlijk. Verwerpelijk, ja zeker, maar ook meesterlijk. Er is tenslotte niets, maar dan ook helemaal niets dat het VVD-electoraat zal doen afknappen op Teflon Mark. Zijn enorme kiezerspotentieel blijft onveranderd schommelen tussen de 30 en 40 zetels. Daarmee is hij in het huidige politieke landschap ongenaakbaar. Dat weet hij. Hij kent zijn mensen.

Veel van zijn kiezers zijn ervan overtuigd dat het inderdaad de opportunistische oppositie is die een bekwaam staatsman voortdurend pootje wil haken en daarmee goed bestuur in de weg staat. Mark Rutte doet zijn werk. Waar gehakt wordt, vallen spaanders. De beste stuurlui staan aan wal. Waar maken we ons druk over? Zijn er geen belangrijkere zaken? We wonen toch niet in een derdewereldland?

Hun houding is prima te verklaren. Velen van hen varen al jaren wel bij de zich terugtrekkende overheid. Wanneer je vervolgens een diepgewortelde overtuiging ontwikkelt dat de overheid de burger vooral niet in de weg moet lopen, zal het jou vervolgens ook niet zoveel boeien hoe die overheid zich gedraagt. Een sjacheraar als premier? Ach, als hij jou maar met rust laat, wat maakt het dan uit?

En wat ook meespeelt is onze eigen variant op The Boy Who Cried Wolf. In die beroemde fabel waarschuwt een jongetje zijn mede-dorpelingen telkens voor een gevaarlijke wolf. Elke keer blijkt het een grap. Tot er op een dag echt een wolf komt, en niemand het jongetje meer gelooft.

Ruttes eindeloze ondermijningen van transparant bestuur en fatsoenlijke informatievoorziening zijn weliswaar geen denkbeeldige wolven, maar de verhitte betogen van de Kamer over zijn handelen zijn inmiddels zo talloos, dat de woede en verontwaardiging hun effect hebben verloren. Veel mensen geloven het allemaal wel.

Geef ze eens ongelijk. Misschien kunnen we inderdaad maar beter accepteren dat het zo blijft zolang Rutte er zit en onze energie besteden aan hoe we een werkelijk nieuwe bestuurscultuur gaan realiseren zodra hij - op een dag, hopelijk - eindelijk weggaat.

Johan Fretz is schrijver en theatermaker. Hij schrijft elke zaterdag een column voor Het Parool.

Meer over