Derk Sauer. Beeld Artur Krynicki
Derk Sauer.Beeld Artur Krynicki

Hoever wil Poetin gaan? Is hij echt uit op een oorlog met de Navo?

PlusDerk Sauer

Derk Sauer

Deze week dertig jaar geleden viel de Sovjet-Unie (CCCP) uit elkaar en kwam een eind aan zeventig jaar communisme.

Niet alleen de Oostbloklanden herwonnen hun onafhankelijkheid, ook vrijwel alle deelrepublieken – met de Baltische staten aan kop – gingen hun eigen weg.

KGB-agent Poetin zag het vanuit Dresden, waar hij toen gestationeerd was, met lede ogen aan. Poetin noemt het nu ‘de grootste geopolitieke tragedie van de twintigste eeuw’.

Die dag dat Gorbatsjov zijn handtekening zette onder de ontmanteling van een wereldrijk, bepaalt vandaag nog het politiek denken en handelen in Rusland.

De Doema neemt dinsdag een motie aan waarmee Poetins woorden wet worden. ‘Het uiteenvallen van de Sovjet-Unie heeft geleid tot conflicten op nationaal grondgebied,’ zegt de motie. Hiermee implicerend dat Oekraïne en andere voormalige deelrepublieken eigenlijk Russisch zijn.

De meeste pijn over het opbreken van de CCCP is het verlies van Oekraïne. “Russen en Oekraïners zijn één volk – één geheel,” zei Poetin deze maand. Dat de meeste Oekraïners daar anders over denken, laat hem schijnbaar koud.

Ik dacht dat het samentrekken van tienduizenden Russische troepen bij de grens met Oekraïne vooral bluf was. Een manier om Amerika aan de onderhandelingstafel te dwingen.

Maar nu het Kremlin een lijst eisen op tafel heeft gelegd die erop neerkomt dat Rusland overal met troepen mag schuiven maar de Navo zich moet terugtrekken op oude posities, twijfel ik. Poetin weet als geen ander dat de Navo hier nooit mee akkoord kan gaan.

Op tv wordt de bevolking avond na avond rijp gemaakt voor militair optreden in Oekraïne.

“Rusland heeft Amerika klemgezet,” zei de nieuwslezeres op het Russische avondnieuws. “Of ze komen ons tegemoet, of we dwingen ze met dwang. De soevereiniteit van Oekraïne kunnen wij niet garanderen. Misschien staan we echt op de drempel van oorlog met de Navo.”

“We staan met onze rug tegen de muur,” zei Poetin dinsdag tijdens een bijeenkomst van zijn veiligheidsraad. “Denkt de wereld echt dat we lijdzaam zullen toekijken?”

Waarom dit wapengekletter? En waarom nu, vragen de Ruslandwatchers zich af. Ik denk dat Angela Merkel daar veel mee te maken heeft.

Zij is de enige Europese politicus voor wie Poetin respect had. Merkel kneep een oogje toe bij de annexatie van de Krim, zij bleef de bouw van de Nordstreampijpleiding steunen, zij hield de deur naar het Kremlin aldoor open.

Onder Merkels wacht accepteerde Poetin de bestaande status quo, inclusief het ‘bevroren’ conflict in Oekraïne.

Nu Merkel weg is, zijn de panelen gaan schuiven en is de broze balans verstoord. Uit Berlijn waait ineens een andere wind. Dat – gekoppeld aan zijn teruglopende binnenlandse populariteit – noopt Poetin tot actie. Vervelend alleen dat niemand een idee heeft tot hoever hij wil gaan.

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist bij Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.

Meer over