Maarten Mol Artikel Beeld Sjoukje Bierma
Maarten Mol ArtikelBeeld Sjoukje Bierma

Hoe zat het met Mozes Brilleslijper in de Manegestraat?

PlusMaarten Moll

Maarten Moll

Iets trok me naar het Stadsarchief, of ging ik gewoon maar naar binnen omdat ik er toevallig langsfietste?

In de hal hingen, bevestigd aan het plafond, tientallen en tientallen banieren loodrecht naar beneden. Vele met gezichten erop. Een indrukwekkend gezicht. Ze vertellen het verhaal van de razzia’s van 22 en 23 februari 1941 in Amsterdam, waarbij ongeveer vierhonderd Joodse mannen door de Duitsers werden opgepakt.

Onderzoeker en auteur Wally de Lang groef in de geschiedenis en stelde een lijst op van deze mannen die naar de concentratiekampen werden gevoerd, en van wie er maar twee overleefden. Haar onderzoek vormt de basis voor de tentoonstelling in het Stadsarchief.

Alle mannen die bij de razzia’s werden opgepakt krijgen een geschiedenis.

Een namenmonument.

Jacob Philips
Amsterdam 08.04.1911 – Hartheim 12.08.1941
Eerste Oosterparkstraat 70-II
Spiegelmaker

Dat lees je op de banieren, die soms licht bewegen als er iemand langsloopt of tegenaan stoot.

Vaak staat ook de handtekening van de opgepakte erbij. En foto’s van de vermoorde mannen, de huizen waarin ze woonden, trouwfoto’s, documenten als woningkaarten, laatste brieven en overlijdensberichten.

Van sommigen is maar weinig bekend.

Abraham Melkman
Amsterdam 13.06.1920 – Hartheim 12.08.1941
Burmanstraat 14 hs
Leerbewerker

Geen foto van Abraham Melkman, maar alleen een afbeelding van een Veränderungsmeldung, een lijst waarop de namen staan van tachtig mannen die op 12 augustus 1941 in de gaskamer van Slot Hartheim zijn vermoord.

Maar zijn naam is genoemd.

De namen zijn in de hal van het Stadsarchief dicht op elkaar gehangen, wat beklemmend werkt, alsof je tussen de bijeengedreven mannen doorloopt. Veel marktkooplui van het Waterlooplein.

Een brief uit Buchenwald, met daarin opgesomd de bezittingen van automonteur Nathan Schelvis die aan zijn vrouw moesten worden overhandigd. Waaronder 1 Unterhose, 1 paar Manschettenknöpfe, 1 Hosentrager.

Veel broers ook.

De broers Van Santen. Een foto van de twee als ze vrolijk picknicken. Korte broeken, lange kousen. Een fiets tegen een boom. Vermoord in Hartheim en Mauthausen.

Jonas Brilleslijper was veedrijver, zijn broer Mozes was winkelbediende. Dan zie ik het adres van Mozes.

Manegestraat 6-I.

Geen toeval. Ik schreef de afgelopen weken twee keer over dat adres. Mijn broertje woonde er in de jaren 1986-1988. Ik dacht op driehoog, maar een lezeres mailde me bewonerskaarten, en daar stond hij ingeschreven op eenhoog.

Ik zocht op joodsamsterdam.nl wie er in de oorlog op het adres Manegestraat 6-I woonden. Dat waren Sara, Margaretha en Nathan Pels. Allen op 28 mei 1943 in Sobibor vermoord.

Hè? Hoe zat dat dan met Mozes Brilleslijper?

Op de site van het Stadsarchief kwam ik erachter. Eerst het verhaal van Jonas. Dan: ‘Zijn broer Mozes bleef ongetrouwd. In april 1940 woonde hij een paar maanden boven Café Eden in de Amstelstraat 11 en in augustus van dat jaar trok hij in bij Sara Pels in de Manegestraat 6-I, een klein straatje achter de Weesperstraat. Sara, een kapster die drie jaar jonger was dan Mozes, was vermoedelijk zijn vriendin.’

Mozes overleed op 12 mei 1941 in concentratiekamp Buchenwald, ‘na tweeënhalve maand zware arbeid onder mensonterende omstandigheden’.

Buchenwald, met dat hek met de woorden Jedem das Seine.

Toen ik weer buiten stond, op de Vijzelstraat, scheen de zon uitbundig.

Maarten Moll schrijft over dagelijkse beslommeringen in de stad. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? m.moll@parool.nl

Meer over