Derk Sauer. Beeld Artur Krynicki
Derk Sauer.Beeld Artur Krynicki

Het Moskouse GES-2 steekt het Tate Modern en het Centre Pompidou naar de kroon

PlusDerk Sauer

Derk Sauer

Parijs heeft het Centre Pompidou, London het Tate Modern, maar met het deze week geopende GES-2 steekt Moskou die wereldberoemde instituties naar de kroon.

GES-2 – de Russische afkorting voor elektriciteitscentrale nummer 2 – is gehuisvest op een steenworp afstand van het Kremlin, op een eilandje in de rivier Moskva.

Decennialang stond het indrukwekkende industriële gebouw als een rotte kies in het hartje van Moskou. Tot de oorspronkelijk Italiaanse curator Teresa Mavica haar oog erop liet vallen en de steenrijke oligarch Leonid Mikhelson zo gek kreeg om zeker 250 miljoen euro in het pand te steken. Onder leiding van de befaamde architect Renzo Piano werd de centrale omgetoverd tot een van de indrukwekkendste culturele centra voor moderne kunst ter wereld.

“In 1882 opende ergens in Siberië het eerste Huis van Cultuur,” aldus Teresa Mavica, toevallig een goede vriendin. “Het doel was toen om analfabetisme uit te roeien. Met GES-2 proberen wij het moderne analfabetisme ten aanzien van hedendaagse kunst uit te roeien.”

Daarom is GES-2 meer dan een museum. Met 35.000 vierkante meter is er ruimte genoeg voor tentoonstellingen, films, performances, video-installaties, theatervoorstellingen en restaurants. En om zo laagdrempelig mogelijk te zijn, is de toegang geheel gratis. “Het had geen zin om nog een traditioneel museum te bouwen,” zegt Mavica.

Poetin zelf kwam uit zijn coronabubbel om daags voor de opening het nieuwe museum te bewonderen (eerst moesten wel alle sloten worden vervangen) en tout Moskou hengelde naar een uitnodiging voor de opening.

Mavica zette meteen de toon door de IJslandse video- en performancekunstenaar Ragnar Kjartansson centraal te stellen bij de openingsexpositie. Benieuwd wat Poetin vond van de serie video’s waarin de kunstenaar wordt bespuugd door zijn moeder.

“Ik heb nog wel goed nagedacht of ik mijn kunst hier kon laten zien,” vertelde Ragnar Kjartansson me tijdens de opening. “Ik lees natuurlijk ook de berichten over het onderdrukken van kunstenaars en journalisten.”

En dat is meteen waar de schoen wringt.

Of zoals de bekende Moskouse galeriehouder Marat Gelman het verwoordt: “GES-2 gaat de Moskouse kunstwereld zeker veranderen ... Maar er zijn wel donkere wolken zichtbaar. Het Kremlin wil dat Rusland cultureel en zakelijk concurreert met het Westen, zij het binnen bepaalde grenzen. De essentie van hedendaagse kunst is nu juist om die grenzen af te tasten. Ik denk dat Mikhelson (de oligarch en goede bekende van Poetin achter het project) hier nog een hoop hoofdpijn van gaat krijgen.”

Een eerste indicatie is wellicht dat de video van kunstenaar Kjartansson met de titel God, Moskou in GES-2 als Zonder titel wordt getoond.

‘Je kunt honderden miljoenen aan een nieuw museum spenderen, maar vrijheid van meningsuiting is niet te koop,’ twitterde de Russische journalist Pavel Lokshin.

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist bij Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.