Derk Sauer. Beeld Artur Krynicki
Derk Sauer.Beeld Artur Krynicki

Het idee dat de Russen in opstand komen als hun portemonnee leeg raakt, is een illusie

PlusDerk Sauer

Derk Sauer

De oorlog in Oekraïne gaat dit weekend de vierde maand in. Na de aanvankelijke schok en verontwaardiging verdwijnt de oorlog langzaam maar zeker van de voorpagina’s. We raken immuun voor de beelden van platgebombardeerde dorpen en steden. We skippen de zoveelste getuigenis over verkrachting en marteling door Russische soldaten. Te pijnlijk.

Precies wat Poetin wil. De eerste weken verliepen dramatisch voor het Russische leger. Niemand in het Kremlin had op fel verzet van Oekraïners gerekend. Wat een simpele walk-over moest zijn, werd een bloedbad.

Inmiddels heeft Poetin zich herpakt en is hij met de benoeming van ‘de slager van Syrië’ – generaal Alexander Dvornikov – een nieuw pad ingeslagen. De invasie is een allesomvattende vernietigingsoorlog geworden.

Niet alleen de Oekraïense natie, maar ook de hele Oekraïense infrastructuur wordt stelselmatig verwoest.

Zelfs honger hoort nu – met de blokkade en diefstal van Oekraïens graan – tot het oorlogsarsenaal.

Poetin liet onlangs zelfverzekerd weten dat hij de tijd aan zijn kant heeft. ‘Het Westen wordt vanzelf moe,’ voorspelde Poetin. Numeriek heeft hij op het slagveld een overwicht van zeven tegen een. Kilometer voor kilometer rukken de Russen op richting Kiev. Kharkiv is het volgende doelwit.

Zeker, Amerika en Europa leveren wapens. Net voldoende om het Oekraïense leger op de been te houden, maar niet genoeg om het Russische leger een beslissende tik uit te delen. Zo duurt deze oorlog voort en verslindt hij een generatie jonge Oekraïners en Russen.

Geen land werd ooit aan zoveel sancties blootgesteld als Rusland. Er zijn nu 5500 verschillende maatregelen. Ruim tienduizend individuele Russen staan op een sanctielijst.

De impact van die sancties wordt steeds voelbaarder. Tot hun eigen verbazing blijkt Rusland nauw verweven met de internationale economie. Van auto-en vliegtuigonderdelen tot haarlak en schoenen: in vrijwel alle producten zitten componenten die uit Europa/VS komen. Zelfs de Russische raketten kunnen niet afgevuurd worden zonder westerse chips. En de magazijnen raken snel leeg.

In 95 procent van de in Rusland geproduceerde auto’s zitten westerse componenten. Voor elektronica 92 procent, voor telecom 86 procent, voor schoenen 87 procent etc. etc.

Al deze componenten op stel en sprong vervangen door Chinese waar blijkt nog niet zo eenvoudig. De Chinezen staan bovendien niet te springen om hun Russische broeders te hulp te schieten – bang als ze zijn zelf ook op sanctielijsten te komen.

Rusland is een te groot land om economisch in elkaar te storten, maar dat de Russische economie in sneltreinvaart richting de Sovjettijd koerst is onmiskenbaar. Sberbank directeur Gref voorspelt dat – mocht de oorlog nu eindigen – het tien jaar kost alvorens Rusland terug is op haar oude niveau.

Je kunt de sancties dus een succes noemen.

Probleem is alleen dat de sancties vooralsnog geen politieke gevolgen hebben voor Poetin. Sterker, sommige sancties hebben een omgekeerd effect.

Het idee dat de Russen in opstand komen als hun portemonnee leeg raakt, is een illusie.

Het overgrote deel van de bevolking is gewend aan barre tijden en vertrouwt op aardappelen uit de datsja. De middenklasse, die de hardste klappen opvangt, vertrekt en masse. En de elite ziet zich gevangen tussen twee kwaden: Poetin en de westerse sancties.

De Russische propagandamachine – in Rusland zelf, maar ook daarbuiten, blijkt uiterst effectief. Het budget voor de staatstelevisie, met platforms als Spoetnik en RT, is sinds de oorlog verdrievoudigd en bedraagt zo’n 1.5 miljard euro.

Meer dan 1800 onafhankelijke Russischtalige websites – van het populaire media platform Meduza tot de studentkrant Doxa – zijn geblokkeerd en alleen via VPN’s bereikbaar. Sinds vorige week worden VPN’s nu ook aangepakt.

De harde werkelijkheid is dat dit niet langer alleen Poetins oorlog is – de brainwashing van een groot deel van de bevolking heeft zijn werk gedaan.

Tweespalt binnen de Russische elite heeft nog de meeste kans om Poetin aan het wankelen te brengen. Volgens Dimitri Nekrasov, de vroegere adjunct-directeur van de Russische belastingdienst, laat Europa juist hier een kans liggen.

‘Vrijwel alle oligarchen die niet tot de directe coterie van Poetin behoren, zijn tegen de oorlog. Het liefst wijken zij met medeneming van hun honderden miljarden euro’s uit naar Europa. Dat zou een enorme klap voor Poetin zijn.’

Nekrasov bepleit daarom een nieuwe regeling: ‘Laat de oligarchen 50 procent van hun vermogen in een speciaal fonds voor Oekraïne storten in ruil voor verblijf in Europa. Niet al dat geld is natuurlijk even zuiver op de graat, maar op dit moment gaat effectiviteit voor,’ aldus Nekrasov.

En dan is er natuurlijk de grote olifant in de sanctiekamer: olie en gas. De prijsexplosie ten gevolge van de oorlog levert Poetin met een miljard euro per dag meer op dan ooit. Maar het is niet alleen de cash die Poetin helpt.

Het Kremlin heeft heel goed in de gaten dat exploderende energieprijzen de sociale cohesie in Europa in gevaar brengen, populistische partijen in de kaart spelen en de steun voor Oekraïne ondermijnen. Daarom gaat Poetin voluit en dreigt Rusland nu zelf met de winter in aantocht gas- en olieleveranties stop te zetten.

Aartsvijand van Poetin en ex-oligarch Mikhail Khodorkovski stelde deze week daarom voor het westerse olie-embargo maar helemaal stop te zitten.

De befaamde Russische econoom Sergej Guriev heeft misschien een beter idee. Hij vindt dat wij niet in Poetins spel moeten trappen en bepleit de instelling van een maximum olieprijs, te beginnen met 70 dollar. Bedrijven en overheden die meer betalen, krijgen een flinke heffing die ook weer in een speciaal Oekraïnefonds wordt gestort. Guriev wijst erop dat China en India momenteel met enorme kortingen Russische olie opkopen en wij ons in Europa laten chanteren.

Nu de oorlog een kwestie van lange adem – en daarmee van permanente steun aan Oekraïne wordt – is het tijd om slimmer naar de sancties te kijken en er beter voor te zorgen dat niet de Europese consument, maar Poetin de meeste pijn voelt.

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist bij Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.

Meer over