Opinie

George Soros: ‘De Europese Unie moet Orbán tot de orde roepen’

De regeringen van Polen en Hongarije breken de rechtsstaat af. Het baart filantroop George Soros grote zorgen, met name waar het om zijn geboorteland gaat.

De Hongaarse premier Viktor Orbán berooft het land volgens filantroop George Soros van vele miljarden overheidsgeld.  Beeld Getty Images
De Hongaarse premier Viktor Orbán berooft het land volgens filantroop George Soros van vele miljarden overheidsgeld.Beeld Getty Images

Hongarije en Polen hebben hun veto uitgesproken over de door de Europese Unie (EU) voorgestelde begroting van 1,15 biljoen euro voor de komende zeven jaar en over het Europees herstelfonds van 750 miljard euro. Hoewel deze landen de grootste begunstigden van de begroting zijn, verzetten hun regeringen zich met hand en tand tegen de rechtsstatelijke voorwaarden die de EU in opdracht van het Europees Parlement heeft vastgesteld. Hoewel zij weten dat zij de rechtsstaat op flagrante wijze schenden, willen ze niet opdraaien voor de gevolgen daarvan.

Het is niet zozeer het abstracte begrip van de rechtsstaat waartegen de Hongaarse premier Viktor Orbán en in mindere mate Jarosław Kaczyński, de feitelijke heerser van Polen, zich verzetten. Voor hen vormt de rechtsstaat een praktische beperking van hun persoonlijke en politieke corruptie. Het veto is een wanhopige gok van deze twee seriële overtreders.

Het was ook een ongekende stap. Op een moment dat Europa lijdt onder een gevaarlijke tweede golf van Covid-19-besmettingen, brachten zij de vertegenwoordigers van de andere EU-landen in verwarring. Maar toen de schok voorbij was, bleek bij nadere analyse dat er ook een manier is om het veto te omzeilen.

Als er geen overeenstemming wordt bereikt over een nieuwe begroting, zal de oude begroting die eind 2020 afloopt worden verlengd, elk jaar opnieuw net zo lang tot er wel overeenstemming is. Hongarije en Polen zouden op grond van deze begroting geen betalingen meer ontvangen, omdat hun regeringen de rechtsstaat schenden.

Op dezelfde manier zou het herstelfonds – dat de naam Next Generation EU draagt – kunnen worden geïmplementeerd via een procedure voor nauwere samenwerking, zoals lid van het Europarlementariër Guy Verhofstadt heeft voorgesteld. Als de EU deze weg inslaat, zouden de veto’s van Orbán en Kaczyński kunnen worden omzeild. De vraag is of de EU, wellicht met de Duitse bondskanselier Angela Merkel voorop, hiertoe de politieke wil kan opbrengen.

Kleptocratisch systeem

Omdat ik van Hongaarse afkomst ben, maak ik me vooral zorgen over de situatie in het land van mijn geboorte, waar ik al meer dan dertig jaar actief ben als filantroop. Orbán heeft in dit land een uitgebreid kleptocratisch systeem opgebouwd om het land van onder tot boven te beroven. Het bedrag waarmee hij zijn familie en vrienden heeft verrijkt, is moeilijk in te schatten, maar veel van zijn bloedverwanten zijn buitengewoon rijk geworden. Orbán gebruikt nu de nieuwe golf van covidbesmettingen om de Hongaarse grondwet en de ­kieswet (opnieuw) te wijzigen en zich met constitutionele middelen te verschansen als minister-president voor het leven. Dat is een tragedie voor het Hongaarse volk.

Laat ik een paar voorbeelden geven. Orbán heeft enorme hoeveelheden overheidsgeld, in totaal bijna 2,4 miljard euro, overgemaakt aan een aantal particuliere stichtingen die hij indirect controleert. Door een slimme constitutionele truc haalt Orbán deze middelen nu definitief uit het publieke domein; er zou een twee derde meerderheid van het parlement voor nodig zijn om ze terug te geven aan het Hongaarse volk.

In een reeks frauduleuze transacties kochten bedrijven die banden onderhouden met Orbán namens Hongarije voor rond de 850 miljoen euro ruim 16.000 beademingsapparaten. Dat zijn er meer dan het aantal bedden op de intensive care en meer dan het medisch personeel dat zou kunnen bedienen. Uit een analyse van de internationale handelsgegevens blijkt dat Hongarije van alle EU-landen het meest heeft betaald voor Chinese beademingsapparaten, zelfs ruim vijftig keer meer dan Duitsland.

Eén van deze bedrijven heeft ook een order gekregen uit Slovenië. De premier van dat land, Janez Janša, is een nauwe politieke bondgenoot van Orbán. Het Europees Bureau voor fraudebestrijding zou moeten onderzoeken of de EU is opgelicht. En ook het recente contract voor het Russische vaccin dat van Hongarije het eerste EU-land maakt dat dit vaccin gaat gebruiken, zou moeten worden onderzocht.

EU moet ingrijpen

Tegelijkertijd probeert Orbán te voorkomen dat hij verantwoording moet afleggen voor deze stappen. Hij neemt maatregelen om een herhaling van de lokale verkiezingen van vorig jaar te voorkomen. Zijn partij, Fidesz, verloor toen de controle over de gemeentelijke overheden van Boedapest en andere grote steden. Orbán doet sindsdien zijn uiterste best om Boedapest financiële middelen te ontnemen. Ook heeft hij zijn veto uitgesproken over de aanvraag van de stad voor een lening van de Europese Investeringsbank ten behoeve van de aanschaf van nieuwe openbaarvervoersmiddelen, die geschikt zijn voor social distancing.

De gemeente Boedapest heeft nu een tekort van ruim 240 miljoen euro op de begroting voor 2021. In andere steden met lokale overheden die niet door Fidesz worden gecontroleerd, zijn de omstandigheden vergelijkbaar.

De Hongaarse oppositiepartijen proberen dapper Orbán uit te dagen, door een gemeenschappelijke lijst van kandidaten voor de algemene verkiezingen van 2022 op te stellen. Maar hun kansen op succes zijn beperkt, omdat Orbán de regels op korte termijn kan veranderen, wat hij al verschillende keren eerder heeft gedaan. En nu de pandemie ook Hongarije in zijn greep heeft en in Boedapest een avondklok geldt en soldaten op straat patrouilleren, is hij van plan de kieswet te wijzigen.

Daarnaast oefent Orbán bijna volledige controle uit over het platteland, waar de meerderheid van de bevolking woont. Hij controleert de informatie die de mensen krijgen en in veel dorpen is het stemmen niet geheim. Er is vrijwel geen manier waarop de oppositie er kan zegevieren.

Garanties voor de rechtsstaat

Alleen de Europese Unie kan helpen. De middelen van de EU zouden bijvoorbeeld naar de lokale autoriteiten moeten gaan, daar waar in Hongarije nog steeds een functionerende democratie bestaat, in tegenstelling tot wat er op nationaal niveau gebeurt.

De EU kan het zich niet veroorloven te marchanderen met de voorwaarden die het behoud van de rechtsstaat moeten garanderen. Hoe zij op de uitdaging van Orbán en Kaczyński reageert, zal bepalen of zij overleeft als een open samenleving die trouw is aan de waarden waarop zij is gegrondvest.

George Soros is filantroop, voorzitter van Soros Fund Management en de Open Society Foundations en is auteur van onder meer In Defense of Open Society. Beeld Myrna Suarez
George Soros is filantroop, voorzitter van Soros Fund Management en de Open Society Foundations en is auteur van onder meer In Defense of Open Society.Beeld Myrna Suarez
Meer over