PlusPatrick Meershoek

Eerherstel voor verzetsheld Anton de Kom

Patrick Meershoek
Patrick Meershoek. Beeld Artur Krynicki
Patrick Meershoek.Beeld Artur Krynicki

Onze koloniale schurken zitten momenteel in de hoek waar de klappen vallen, maar ook de dode helden moeten spitsroeden lopen. In tijden van bloeiend zwart activisme is de behoefte groot aan voorgangers en rolmodellen. Goed voorbeeld doet volgen, en zeker een dode held met een klinkende naam kan in zijn indrukwekkende eentje een complete raad van aanbeveling vormen voor de goede zaak.

Het lijkt mij nog helemaal niet zo gemakkelijk om een dode held te zijn. Een heel leven wordt in de publieke herinnering teruggebracht tot een korte samenvatting van de belangrijkste verdiensten, met niet meer tekst dan op een straatnaambordje of een plaquette past. Gewone mensen zitten behoorlijk ingewikkeld in elkaar, maar de bijsluiter van een dode held is vaak niet veel langer die van een tuinhark.

Een mooi voorbeeld van de complexe held is Anton de Kom, die met zijn Wij slaven van Suriname uit 1934 momenteel de bestsellerlijsten van de boek­winkels aanvoert. De Kom was activist, communist, antikoloniaal, schrijver, dichter, vakbondsman en verzetsheld. Hij was een overtuigd pacifist, maar aarzelde niet op straat een muilpeer uit te delen aan een man die zich schamper uitliet over zijn huidskleur.

Zijn veelzijdigheid maakt De Kom tot een breed inzetbare ­dode held. Door de decennia is hij in Suriname en Nederland voor heel wat ideologische karretjes gespannen. Voor de nationalisten was hij een bron van inspiratie, de militairen schoven hem na de staatsgreep naar ­voren als boegbeeld van de revolutie. Nu is De Kom weer de postume kampioen van de Black Lives Matterbeweging in het land.

Allemaal vogels van verschillende pluimage, die met elkaar gemeen hebben dat zij in hun tijd aandrongen op eerherstel voor De Kom, die in 1933 op last van de gouverneur in Suriname was aangehouden en op de boot naar Nederland gezet. Zijn inspanningen voor Suriname en de Surinamers maakten dat De Kom door het koloniaal bestuur als een ongewenste onruststoker werd gezien en zo behandeld.

Het is merkwaardig dat dat nooit is rechtgezet, ondanks alle pogingen daartoe. Afgelopen weekeinde luisterde ik naar Roy Wijks, voormalig activist in de Bijlmer die in de jaren tachtig in de avonduren langs de deuren was gegaan met een petitie voor eerherstel van De Kom. Hij haalde eigenhandig 10.000 hand­tekeningen op in de flats, maar ook die mochten de toenmalige regering niet vermurwen.

Misschien kan de nieuwe generatie het nog eens proberen. Op dezelfde bijeenkomst was Lakiescha Tol, een jonge vrouw die samen met twee vriendinnen in juni een petitie startte voor verplichte aandacht voor het koloniaal verleden in het onderwijs, en binnen enkele weken 61.000 handtekeningen ophaalde, met dank aan een uitgekiende campagne. Net voor het reces schaarde ook een meerderheid van de Tweede Kamer zich achter het voorstel. Kijk, dát is actievoeren.

Reageren? patrick@parool.nl

Meer over