Derk Sauer. Beeld Artur Krynicki
Derk Sauer.Beeld Artur Krynicki

Een duivels dilemma: een comfortabel leven in Moskou opgeven of je geweten volgen

PlusDerk Sauer

Derk Sauer

Marina Ovsjannikova maakte wereldnieuws door tijdens een live-uitzending van het Russische journaal met een anti-oorlogplakkaat achter de nieuwslezeres te verschijnen.

Haar leek een lange gevangenisstraf te wachten. Door de internationale mediastorm besloot het Kremlin het maar bij een boete te laten. Intussen woont en werkt zij als journalist in Duitsland.

Deze week nam ik samen met Marina deel aan een sessie voor Europarlementariërs over de Russische journalistiek.

Ik vertolkte het lot van de honderden onafhankelijke Russische journalisten die op stel en sprong huis en haard moesten verlaten toen de oorlog uitbrak omdat zij – op straffe van vijftien jaar gevangenisstraf – niet vrijuit over die oorlog konden berichten, zoals mijn Russische collega’s van The Moscow Times.

Sindsdien proberen deze journalisten zich – zo goed en zo kwaad als dat gaat – te hergroeperen in Istanboel, Jerevan, Tbilisi en in toenemende mate Amsterdam om vandaaruit het Russische publiek te blijven informeren.

Ik deed een dringend beroep op de parlementariërs om Russische onafhankelijke journalisten van visa en werkvergunningen te voorzien en de weinige mediaplatforms die nog over zijn financieel te ondersteunen.

Marina nam het op voor haar collega’s bij de Russische staats-tv die volgens haar ‘in meerderheid tegen de oorlog zijn’.

Ik schrijf met opzet ‘collega’s’– want journalisten kun je de nieuwslezers en producers die al jaren de Kremlinleugens over de Russische bevolking uitstorten natuurlijk niet noemen.

Marina is de eerste om toe te geven dat ze al die tijd de andere kant op keek. “Ik deed gewoon mijn werk. Het werd goed betaald en ‘s avonds met mijn vrienden hield ik er heel andere ideeën op na. Werk en privé hield ik gescheiden.”

Door de oorlog knapte er iets bij Marina. Zij denkt nu dat als de EU op grote schaal visa afgeeft veel van haar collega’s bij de staats-tv haar voorbeeld zullen volgen. “Dat zal een enorme klap zijn voor de propagandamachine van het Kremlin.” Het is een verleidelijke gedachte, want propaganda speelt een cruciale rol om het thuisfront achter de oorlog te houden.

Deze week kreeg ik in Amsterdam bezoek van een van de meest prominente talkshowhosts van de Russische tv. Ook hij loopt al jaren mee in het systeem, hoewel zijn programma wel altijd de grenzen van de Kremlincensuur opzocht.

“Maar nu valt er niets meer te marchanderen,” bekende de presentator, “het is zwart versus wit.” Zijn show is stopgezet en de presentator overweegt nu ook naar Europa uit te wijken. “Dat zal gezien mijn positie zeker als hoogverraad worden gezien,” zei hij. “Het is een duivels dilemma: een comfortabel leven in Moskou achterlaten met alle privileges die je als bekende Rus geniet of je geweten volgen en een ongewis avontuur tegemoet gaan.”

De meeste jonge onafhankelijke Russische journalisten hebben die keuze al lang gemaakt. Ik raadde mijn Russische gast aan goed bij zichzelf te rade te gaan.

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist bij Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.

Meer over