Derk Sauer. Beeld Artur Krynicki
Derk Sauer.Beeld Artur Krynicki

‘Donkerste dagen komen nu’: vernietigend offensief in Donbas moet Poetins gezicht redden

PlusDerk Sauer

Derk Sauer

Van Moskou naar een Zeeuws pannenkoekenhuis lijkt een hele stap, maar met een lange tafel vol vrouwen en kinderen allemaal druk door elkaar kletsend in het Russisch voelde het toch een beetje als thuis.

We vangen in Zeeland drie Oekraïense moeders met hun kroost op en ook zijn zoon Tom, schoondochter Olga en kleinkind Charlotte bij ons ingetrokken.

Katja, Anja en Lera kennen elkaar van de kweekschool in Kiev en besloten – op aandrang van hun mannen die achterbleven – te vluchten. Na drie weken Nederland beginnen ze hun draai een beetje te vinden. Dochtertje Sasha en onze Charlotte (beiden twee jaar) zijn inmiddels de beste vriendinnetjes.

Aan tafel verbazen we ons erover dat Olga – geboren in Vladivostok en de Russin aan tafel – de enige is met een echte Oekraïense achternaam: Esaulenko. Haar grootvader was Oekraïens. Terwijl de Oekraïense vrouwen alle drie een uitgesproken Russische achternaam hebben. De waanzin van deze oorlog in een notendop. Veel meer dan wij met bijvoorbeeld Belgen lopen familiebanden door elkaar heen.

Nu het wat rustiger is in Kiev willen de vrouwen terug naar huis. Ze hebben de trein naar Warschau al uitgezocht, maar net deze ochtend kwamen afschuwelijke beelden uit Boetsja binnen. ‘Kom niet!’, appte de echtgenoot van Katja uit Kiev nadrukkelijk. ‘Ik kan mezelf nog in veiligheid brengen bij een volgende aanval, maar niet met jullie erbij!’

De angst dat het ergste nog moet komen zit diep.

‘De donkerste tijd van de oorlog komt nu: hij (Poetin) wil ten koste van alles de oorlog voor 9 mei winnen om een parade te kunnen organiseren op het Rode Plein, met alle vlaggen en symbolen die daarbij horen. Hij is een duivel. Totale waanzin. De escalatie komt er nu aan’ – een noodkreet die we van onze vriendin en tv-producer Lera ontvingen. Ook zij is Oekraïens, maar al decennia in Moskou.

9 mei is inderdaad een cruciale datum – de dag waarop Rusland de overwinning op de nazi’s viert in de Grote Patriottische Oorlog, ofwel de Tweede Wereldoorlog. Helemaal nu het Kremlin de oorlog kadert als een strijd tegen ‘Oekraïense nazi’s’: wij maken af waar onze grootouders zijn gestopt.

Het is allemaal waanzin – maar in Poetins propagandamachine past niets beter dan een parade op 9 mei compleet met banieren uit de Donbas, wapperende vlaggen met het Z-symbool van deze oorlog en decoraties voor Russische ‘militaire helden’ die het fascistische monster in Oekraïne versloegen.

De bedoeling was natuurlijk dat voor 9 mei Kiev allang was gevallen, maar nu dat niet meer lukt moet een allesvernietigend offensief in Donbas Poetins gezicht redden.

Anders staat hij op 9 mei in zijn hemd.

Mijn voormalige zakenpartner Svetlana appte me deze week: ‘Ik ben zo depressief, ik kan niet stoppen met huilen. Alles dat we hebben opgebouwd, al onze dromen, alles waarvoor we leefden, het is verwoest. Er is voor ons geen uitweg. Dit is ons land, we zijn hier geboren en we zullen hier sterven. Hoe is het mogelijk. Alle moorden, alle doden. Ik weet niet hoe ik verder moet leven?’

Haar reactie viel me erg mee. Veel Russischer dan Svetlana vind je ze niet. Samen bouwden we een grote event-business op – nu natuurlijk ingestort – en organiseerden we wielertochten rondom Moskou. Even was ik bang dat Svetlana – zoals zovelen – mee zou gaan in de leugens van Poetin – haar ouders waar ze heel close mee is doen dat wel, maar gelukkig houdt ze haar rug recht.

‘Het gekke is dat het leven in Moskou zich na de eerste schok weer heeft hersteld,’ hoor ik van Svetlana, ‘De restaurants zitten vol, de paniekaankopen zijn voorbij dus in de winkels zijn de schappen weer gevuld, de theaters en bioscopen draaien door; als je niet beter zou weten is er eigenlijk weinig aan de hand. En – niet te vergeten – de roebel is weer terug op het oude niveau. Veel mensen denken daarom dat het allemaal wel meevalt.’

Ik las dat er inmiddels 6000 verschillende sancties zijn afgekondigd tegen Rusland, maar veel effect hebben ze vooralsnog niet – sterker, misschien hebben ze wel het tegenovergestelde effect en versterkt het Poetin alleen maar. Het is natuurlijk stoer om Russische superjachten aan de ketting te leggen of de dochters van Poetin te sanctioneren, maar daar ligt het Kremlin echt niet wakker van. Sancties tegen banken zijn vast goed bedoeld, maar zolang staatsbank Sber niet wordt getroffen is ook dat vooral symboliek. Het nettoresultaat is dat Russische journalisten en activisten die naar het buitenland kunnen vluchten hun creditcard niet kunnen gebruiken en niet langer welkom zijn bij Airbnb, maar dat Sberbank nog wel miljarden aan gasinkomsten kan boeken.

Zolang olie en vooral gas blijft stromen gaat het leven in Moskou gewoon door.

De koude cijfers tonen dit glashelder aan. Sinds de start van de oorlog betaalden EU-landen 35 miljard euro aan Rusland voor leveringen van olie en gas. In diezelfde periode gaf de EU een miljard euro hulp aan Oekraïne. We zitten in een perverse cirkel. Terwijl Europa wapens naar Oekraïne stuurt om zich te verdedigen tegen de Russische vijand, maken we een veelvoud aan geld over naar de oorlogsmachine van Poetin.

Het Westen kondigt de ene na de andere sanctie aan, maar de sanctie die echt deze cirkel kan doorbreken schuiven we als een hete aardappel voor ons uit.

Leg dat maar eens uit aan Katja, Anja en Lera uit Kiev – en Svetlana in Moskou.

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist bij Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.