Theodor Holman. Beeld Artur Krynicki
Theodor Holman.Beeld Artur Krynicki

Deze taal en beelden voor de gruwelen bij Kiev bestonden nog niet

PlusTheodor Holman

Theodor Holman

‘De gruwelen zijn onvoorstelbaar,” zei het Oekraïense parlementslid Kira Rudik in Buitenhof. Nadat de Russen zich hadden teruggetrokken uit de omgeving van Kiev was zij daar gaan kijken. Langs de kant van de weg zag ze lijken, lijken en lijken. Zomaar en om niets geliquideerd. Handen achter de rug vastgebonden en sommigen in massagraven gestort en verbrand.

Onvoorstelbaar. Ons voorstellingsvermogen moet worden gevoed met woorden, zinnen, verhalen, beelden – en deze beelden bestonden niet, noch de taal. Die beelden bestaan wel in het plakboek van de geschiedenis, maar niet in de dossiers van het heden.

Je weet dat Oekraïense soldaten vermoedelijk hetzelfde doen met hun Russische collega’s. Winnaars en verliezers hebben wraak nodig. Romeinse keizers en veldheren begrepen destijds ook al dat het cadeau voor hun soldaten de vrouwen van de verliezers waren die beschikbaar moesten zijn voor verkrachting.

Al vanaf het begin van deze oorlog horen we dat Poetin jongeren naar Oekraïne heeft gestuurd. Een deel keert nu terug. Ik weet al hoe ze eraan toe zijn. We hebben The Deer Hunter destijds gezien. Apocalypse Now, Platoon en die andere Vietnamfilms van Oliver Stone. En de documentaire Dear America, Letters home from Vietnam, met het bekende citaat: “I hate this place. I am sick of facing every day a new bunch of children ripped to pieces. They’re just kids... I’m sick to death of it. I’ve gotta get out of here.”

Ikzelf kom uit een gezin waar de Tweede Wereldoorlog altijd binnenshuis zorgde voor een constante motregen. Soms waren er donderwolken, soms was er storm, maar altijd die irritante druppels die zout smaakten.

Dat zal in Oekraïne en Rusland straks niet anders zijn.

Zou Poetin weleens zo’n film hebben gezien en de boeken over de Tweede Wereldoorlog hebben gelezen? Ja, natuurlijk. Hij beseft welke gruwelen zich allemaal hebben voltrokken. Hij heeft kransen gelegd bij de herdenkingsmonumenten.

En toch…

Doet de cultuur er dan niet toe? De gedichten, de romans, de films, de muziekstukken… De Guernica, Strange Fruit, De achttien doden. Dat is toch het reservoir waar we ons voorstellingsvermogen uit putten als we er zelf niet bij waren. Ik twijfel weleens, maar ik wil niet twijfelen. Dat ijzingwekkende gedicht The Wound-Dresser van Walt Whitman met de regels:
From the stump of the arm, the amputated hand,/
I undo the clotted lint, remove the slough, wash off the matter and blood, ...

Maar ik weet het: soms verdraagt onze geest geen poëzie.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl.

Meer over