Derk Sauer. Beeld Artur Krynicki
Derk Sauer.Beeld Artur Krynicki

De goede Russen vallen tussen wal en schip

PlusDerk Sauer

Derk Sauer

Ik was deze week in de Letse hoofdstad Riga. Niet om te genieten van dit prachtige historische stadje (aanrader!), maar voor ontmoetingen met Russische collega’s, die sinds de oorlog hier in groten getale zijn neergestreken.

Precieze cijfers zijn er niet, maar het loopt zeker in de honderden, vertelde Galina Timtsjenko, oprichtster en ceo van het onafhankelijke platform Meduza.

Galina kwam acht jaar geleden naar Letland, nadat op instigatie van het Kremlin haar team was ontslagen bij het populaire Lenta.ru.

“Ik zag toen de bui al hangen,” aldus Timtsjenko in haar tot kantoor omgetoverde appartement, “en Letland lag erg voor de hand als uitwijkplaats. Rusland is vlakbij en in Riga spreekt bijna de helft van de bevolking Russisch. Het is hier de EU, maar het voelt als thuis. En het is goedkoop.”

De Baltische staten maakten zich begin jaren negentig als eerste vrij van de Sovjet-Unie en leven sindsdien op gespannen voet met Moskou. Een groot deel van de oorspronkelijke Russische minderheid in Letland – zo’n 25 procent van de bevolking – heeft zowel de Letse als de Russische nationaliteit. Tot nu toe ging het er redelijk harmonieus aan toe. De Letse overheid was ook nog eens gastvrij. Anders dan in de meeste EU-landen was het voor Russen uit de oppositie makkelijk een visum te bemachtigen.

“Dat is sinds de oorlog veranderd,” aldus Timtsjenko. Van de zeker half miljoen Russen die hun land zijn ontvlucht, kwamen vele duizenden naar Letland, met name activisten en journalisten. Vanuit hun appartementjes in Riga proberen ze de door het Kremlin opgetrokken propagandamuur te doorbreken.

Het Kremlin volgt hun activiteiten natuurlijk met argusogen – en meer dan dat. Het wemelt in Riga van Russische spionnen en geheim agenten. Nu het Poetinregime steeds driester opereert, voelt het in Riga – de grens met Rusland is slechts 300 kilometer ver – ineens een stuk onveiliger.

Het gevaar voor mijn Russische collega’s komt ook uit een andere hoek. Deze week nam het Letse parlement een motie aan waarin Rusland wordt gebrandmerkt als een ‘terroristische staat.’ Nieuwe Letse staatsburgers mogen niet langer ook de Russische nationaliteit hebben en de overheid heeft de uitgifte van humanitaire visa opgeschort.

Dit mede naar aanleiding van de oproep van de Oekraïense president Zelenski om alle Russen toegang tot de EU te weigeren. Die anti-Russische sentimenten zijn heel begrijpelijk en het beeld van Russische toeristen die in Helsinki of Riga feestvieren terwijl even verderop de bommen vallen, is onverteerbaar.

Mijn Russische collega’s, die Rusland juist zijn ontvlucht om de waarheid over de oorlog te vertellen, dreigen nu tussen wal en schip te vallen. Terugkeer naar Rusland betekent zekere gevangenschap, maar zonder visum of verblijfspapieren kunnen ze nergens heen.

Zo dreigen uitgerekend de ‘goede Russen’ twee keer te worden gestraft.

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist bij Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.