Marcel Levi. Beeld Artur Krynicki
Marcel Levi.Beeld Artur Krynicki

Coronarekenen blijkt lastig, toch worden de onwaarheden eindeloos herhaald

PlusMarcel Levi

Er zijn in Nederland ongeveer anderhalf miljoen mensen die veel moeite hebben met lezen en schrijven. Er zijn nog veel meer mensen die niet goed kunnen rekenen. Daarbovenop kan meer dan de helft van de bevolking kansen niet goed inschatten, onder wie een grote groep hoogopgeleide personen.

Organisaties als de Staatsloterij varen daar wel bij. De meeste mensen realiseren zich wel dat de kans op de jackpot erg klein is (ongeveer één op een paar miljoen), maar denken desondanks: ‘Je weet het maar nooit’ en kopen vrolijk maandelijks een lot. De kans op de hoofdprijs voelt echter anders als je luistert naar de Groningse hoogleraar Ruud Koning. Hij rekent voor dat als je vanaf nu elke tien seconden een lootje koopt, statistisch gezien pas over anderhalf jaar de jackpot bij jou zal vallen. En dan heb je dus al zeventig miljoen euro uitgegeven.

Bij kansen op gezondheid blijkt het allemaal nog moeilijker. De werkzaamheid van behandelingen wordt vaak uitgedrukt als een relatief voordeel. Zo kan een nieuw kankergeneesmiddel de kans dat je een half jaar langer leeft twee keer zo groot maken. Klinkt niet onaardig, toch? Maar als de kans dat je die zes maanden overleeft om te beginnen al extreem klein is, zou het zomaar kunnen dat je overlevingskansen slechts toenemen van twee naar vier procent. En in dat geval wegen alle bijwerkingen van deze therapie wellicht niet op tegen de tamelijk minuscule toename van de succeskans.

Coronarekenen blijkt ook lastig. Zo betogen ontkenners van de ziekte dat de kans eraan te overlijden slechts anderhalf op duizend is. Een onmogelijk getal, want er zijn in Nederland tot nu toe ongeveer 18.000 mensen gedocumenteerd aan corona overleden. Bij een kans van anderhalf op duizend zou dit betekenen dat ruim 12 miljoen mensen in Nederland (vrijwel alle volwassenen dus) de besmetting hebben gehad. Die anderhalf op duizend is dus onmiddellijk en zelfs zonder calculator te ontmaskeren als onmiskenbare onwaarheid maar wordt desondanks op sociale media eindeloos herhaald.

Ook kopten alle kranten afgelopen week dat uit onderzoek was gebleken dat een enkele Janssenvaccinatie onvoldoende zou beschermen tegen de deltavariant. Jammer dat vrijwel geen van die elkaar overschrijvende journalisten de moeite had genomen de originele onderzoekscijfers erbij te pakken. De conclusie bleek volledig te berusten op wat bloedonderzoek bij niet meer dan tien personen (plus zeventien Pfizergevaccineerden) die overigens geen van allen een corona-infectie hadden opgelopen. Getalletjes zijn kennelijk al snel te weerbarstig om te lezen en te begrijpen.

Overigens is het helaas ook niet zo dat dokters beter zijn in het inschatten van kansen dan hun patiënten. Dokters schatten de effectiviteit van hun behandeling, ook voor de meeste frequent voorkomende ziektes, twee tot vijfmaal rooskleuriger in dan strookt met de werkelijkheid. Er valt voor de wereld nog veel aan precisie te winnen met een beter begrip van getallen.

Marcel Levi is voorzitter van de raad van bestuur van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Daarvoor was hij ceo van University College London Hospitals en bestuursvoorzitter van het AMC. Lees al zijn columns hier terug.

Reageren? m.levi@parool.nl.

Meer over