Allemaal Oekraïners aan het diner

PlusDerk Sauer

Derk Sauer

Ik zat deze week aan tafel met schoondochter Olga en onze vrienden Leonid en Miranda. Uiteraard kwam Oekraïne ter sprake – en de banden die eenieder met dit land heeft.

Olga is geboren in Vladivostok, maar haar achternaam Esaulenko verraadt haar Oekraïense achtergrond. Al generaties lang zijn de Esaulenkos artsen, net als Olga zelf.

Haar grootvader verhuisde naar het verre oosten van het Sovjetrijk. Haar vader is dus half Oekraïens en nu chirurg in een afgelegen stadje op vijf uur rijden van Vladivostok, tegen de grens met Noord-Korea aan.

Bij Leonid Ogarev, zakenman en producer van de Deense filmregisseur Lars van Trier, is het al niet anders.

“Ik ben geboren in Moskou,” zei Leonid, ‘en beschouw mijzelf Russisch, “maar mijn achtergrond is Joods-Oekraïens.”

Mark Ogarev, Leonids vader, zat ook aan tafel. Een zeer vitale 88-jarige, die nog elke dag tientallen baantjes zwemt om fit te blijven.

“Eigenlijk heten we helemaal geen Ogarev,” zei Mark, “de echte familienaam is Dennenberg. Een uitgesproken Joodse naam, die is overgewaaid vanuit Duitsland. Mijn voorouders woonden, zoals zoveel Joden, in Oekraïne.”

Mark groeide op als een overtuigd communist, maar werd in de jaren zeventig van de vorige eeuw dissident en actieve zionist. In zijn Sovjetjeugd was er vanuit de overheid een actieve antisemitische campagne, waardoor de beste scholen en universiteiten onbereikbaar waren voor Joden. “Daarom hebben mijn ouders de naam Dennenberg veranderd in het Russische Ogarev.”

Bij elke dinertafel kun je zulke verhalen horen.

Het oude tsarenrijk, en helemaal de Sovjet-Unie onder Stalin, was een grote smeltkroes waarin hele volksstammen gedwongen zijn verplaatst en miljoenen Russen in goelags van huis en haard werden verdreven.

Vladimir Poetin heeft een punt als hij zegt dat Oekraïners geen apart volk zijn en dat de Oekraïne dus ook geen echt land is. Maar met diezelfde logica geldt dat ook voor Rusland zelf, net zo goed een product van die smeltkroes.

In het huidige conflict speelt niet zozeer afkomst, maar nationale identiteit de beslissende rol. Oekraïne ontwikkelt die identiteit pas sinds 1990, toen de Sovjet-Unie uit elkaar spatte. In de eerste decennia was het nauwelijks een issue, toen de Russen en Oekraïners broederlijk naast elkaar leefden zoals Nederland en Vlaanderen.

Ironisch genoeg was het Poetin zelf die daar verandering in bracht door in 2013 tijdens de Maidandemonstraties de kant van de corrupte president Janoekovitsj te kiezen en een jaar later de Krim en een deel van Oost-Oekraïne te annexeren. Pas daarna – en 14.000 doden verder – laaide het Oekraïense nationalisme echt op en zochten de Oekraïners dekking bij de EU en de Navo.

Hoe anders was de geschiedenis gelopen als Poetin de aspiraties van de Oekraïners (en andere voormalige Sovjetstaten) had omarmd en, zoals ooit de bedoeling was, een EU van voormalige Sovjetstaten had gecreëerd.

Aan tafel toostten we op de vrede. “We zijn toch allemaal een beetje Oekraïens,” zei Leonid, “het is ondenkbaar dat we elkaar te lijf gaan.”

Meer over