Eind maart 2020 prijkte er een groot hart op de Toren als steunbetuiging voor iedereen die was getroffen door de coronacrisis.

PlusAchtergrond

Zo veroverde de A’DAM Toren zijn plek op de Amsterdamse bucketlist

Eind maart 2020 prijkte er een groot hart op de Toren als steunbetuiging voor iedereen die was getroffen door de coronacrisis.Beeld Marc Driessen

Van lomp, lelijk en hermetisch afgesloten transformeerde de oude Shelltoren in vijf jaar tot het landmark A’DAM Toren. Achter het omvormen van het zwarte gat van Noord tot een lichtbaken zat een ambitieus plan dat nog beter uitpakte dan verwacht.

Hans van der Beek

Het is al enkele jaren een fijn gezelschapsspel in de stad: waarom is de A’DAM Toren vandaag oranje? Het kan dan goed zijn dat het Nederlands elftal een belangrijke overwinning heeft gehaald, of de handbaldames zijn wereldkampioen, of anders is het internationale dag tegen geweld tegen vrouwen.

De stelregel is dat de toren alleen van kleur verschiet bij gebeurtenissen die maatschappelijk relevant zijn, voor de stad of voor muziek. Politiek doen ze niet, en ook niet de bedrijfskleur van een bedrijf dat de loft huurt voor een jaarfeest.

Dus geel tijdens ADE, in regenboogkleuren tijdens de Pride, rood-wit bij een kampioenschap van Ajax, en paars als Prince tien jaar dood is (Purple Rain). Na de aanslag in de Bataclan vroeg de gemeente of ze de toren in de Franse driekleur wilden verlichten, namens de stad.

Edel handwerk

Kleine spoiler. Licht projecteren op glas is technisch onmogelijk, dus als AJAX in grote letters te zien is, of een rood hart voor de zorg, of een roze 7 om te waarschuwen voor borstkanker, is dat geen ingenieus lichtplan, maar edel handwerk. Achter alle ramen worden dan panelen geplaatst, gewoon een groot, wit karton met elk een lamp ervoor. Een flinke klus is het wel.

Rood en wit: Ajax speelt om het kampioenschap of in de Champions League. De letters zijn zichtbaar doordat de ramen speciaal voor dit doel een avond zijn afgeplakt. Beeld Martijn Kort
Rood en wit: Ajax speelt om het kampioenschap of in de Champions League. De letters zijn zichtbaar doordat de ramen speciaal voor dit doel een avond zijn afgeplakt.Beeld Martijn Kort

Het aanzicht is er niet minder magisch om.

Eigenaren Sander Groet, Duncan Stutterheim en Hans Brouwer hadden vanaf het begin de ambitie om van de toren een landmark te maken. “Een lichtplan hoort daar dan bij,” zegt Brouwer. “Belangrijke momenten in de stad uitlichten en vertalen in licht. Dan word je vanzelf dé toren van Amsterdam.”

Met één druk op de knop verandert de led-verlichting in de hele gevel van kleur, en dat is nog best leuk speelgoed.

Ze herinneren zich die keer, toen de installatie net was voltooid. Op het terras van restaurant Nieges stonden ze met een iPadje van het lichtbedrijf. Gewoon even uitproberen hoe dat uitzag vanaf de overkant van het water. Alsof het een kerstboom was met afstandsbediening.

Groen kan ook.  Beeld Martijn Kort
Groen kan ook.Beeld Martijn Kort

Hup, paars. Hup, geel. Om hen heen zaten gasten van Nieges gewoon door te eten. Op een gegeven moment kregen ze een telefoontje van de bedrijfsleider van hun restaurant in de toren: willen jullie daar alsjeblieft mee ophouden, we worden helemaal gek hier.

Jongetjesspeelgoed, maar de A’DAM Toren is dan ook hun jongensdroom.

Donker gat

Decennialang stond de Shelltoren symbool voor hoe het niet moet. Een lompe kolos aan de overkant van het water, op een terrein dat door Shell hermetisch was afgesloten. Een lelijk, donker gat in de stad.

Groet kon de toren zien liggen vanuit zijn slaapkamerraam in Edam. “Amsterdam is anti-hoogbouw. Eigenlijk vond iedereen het altijd een lelijk gebouw. Behalve ik. Ook de oude Shelltoren niet. Ik vond het wel stoer, ik hou van hoogbouw.”

Stutterheim en Brouwer hebben geen actieve herinnering aan de toren toen ze opgroeiden. Stutterheim: “Het heeft me eigenlijk nooit iets gezegd. Ik heb er nooit bij stilgestaan. Dat is natuurlijk ook veelzeggend.”

Dat veranderde allemaal in 2012.

Pride, dus een regenboogtoren. Beeld Michel Swart
Pride, dus een regenboogtoren.Beeld Michel Swart

Toren Overhoeks, in 1966 ontworpen door Arthur Staal, stond leeg. De laatste werknemers van Shell hadden het pand verlaten, en de toren raakte in verval. Groet had er in 2005 al een plan voor gepresenteerd, de Skytower genaamd, maar toen brak de financiële crisis uit en het idee ging in de stofkast.

In 2012 schreef de gemeente een pitch uit: iedereen met een goed idee en tenminste 10 miljoen euro mocht een plan indienen. Groet en Stutterheim wonnen van 36 andere inzendingen, als enige niet-vastgoedpartij nota bene. Ze hadden hun fortuin gemaakt in muziek en feesten van ID&T, maar dat vond de jury juist verfrissend.

Draaiend restaurant

Ze presenteerden Twenty4 Amsterdam: een verticale 24 uursstad, inclusief 24 uursvergunning. Met een uitkijkpunt en ronddraaiend restaurant op het dak, een club in de kelder, een hotel en kantoorverdiepingen voor bedrijven in de muziekindustrie. Al tijdens het eerste uur stapte Brouwer met zijn bedrijf MassiveMusic in het project, en hij werd al snel partner.

Brouwer: “De Toren staat voor muziek en creativiteit. Alles kan in een verticale stad. Het is een gebouw voor de stad en van de stad.”

Geen van hun zakenpartners van destijds wilden instappen, niet één. Stutterheim: “Een van mijn beste vrienden, een grote vastgoedjongen, adviseerde me: doe het niet. Wat gaan jullie doen aan die kant?”

Er volgde een renovatie van vier jaar, een nieuwe naam, een feestelijke opening in 2016, inclusief hotel, diverse restaurants en bar en op de Lookout de hoogste schommel van Europa. Intussen was deze strook Amsterdam alleen maar levendiger geworden, met Eye, de Tolhuistuin, het Oeverpark en de woonwijk Overhoeks die nog verder groeit.

Groet: “Je voelt gewoon, hier gaat iets heel bijzonders ontstaan. Dit is de South Bank van Amsterdam. Dat gebied in Londen was vroeger ook een no-goarea.”

800.000 bezoekers

Hoe word je binnen enkele jaren een landmark in de stad? De juiste naam, daar begint het mee. De naam A’DAM Toren was bizar genoeg nog niet vergeven, wat veelzeggend is voor het gebrek aan iconische hoogbouw in Amsterdam. In de volksmond, zeker in de buitenlandse, wordt de toren inmiddels ‘de Amsterdam Toren’ genoemd, en dat is precies de bedoeling: de toren van Amsterdam.

Verder het eerder beschreven lichtplan, waarbij de toren van kleur verandert tijdens gebeurtenissen die belangrijk zijn voor de maatschappij, de stad en muziek.

Felicitaties voor de 35ste landstitel van Ajax. Beeld Michel Swart
Felicitaties voor de 35ste landstitel van Ajax.Beeld Michel Swart

Maar boven alles bleek de bouw van de Lookout een schot in de roos. Alleen Stutterheim geloofde vooraf niet in ‘dat uitkijkding’, hooguit break-even met 250.000 bezoekers per jaar, dacht hij. Het zijn er 800.000. De helft daarvan durft ook in de schommel.

Zij gaan naar de Toren om een foto van de stad te nemen, maar ook van de Toren zelf. Dat begint al op de pont.

Een voorzichtige schatting: door die 800.000 bezoekers wordt de A’DAM Toren wordt jaarlijks tientallen miljoenen keren op sociale media gedeeld.

Zo word je vanzelf een toeristische hotspot.

Het is als in Londen. Daar is onder jonge mensen de London Eye inmiddels bekender dan de Big Ben.

Groet: “Die schommel is echt bucketlist geworden. Je gaat naar Amsterdam en je hebt een paar dingen op je lijstje staan. Red Light District, coffeeshop, je kent het wel. En de A’DAM Toren.”

Stutterheim: “De toren stond ook een keer op de kleurplaat van Sinterklaas. Dat was wel mijn hoogtepuntje.”

Een oranje A'DAM Toren kan vele betekenissen hebben. Beeld Alejandro Loar
Een oranje A'DAM Toren kan vele betekenissen hebben.Beeld Alejandro Loar

Sociaal potje

Het drietal stopt ‘best wel wat’ in een potje voor sociale projecten. Een Sinterklaasfeest voor de buurt bijvoorbeeld, met echte cadeaus. Veel mensen in Noord vieren Sinterklaas niet uit geldgebrek, dus zijn ze welkom in de Toren. Door covid ging dat de laatste twee jaar niet door, maar in eerdere tijden moest Sinterklaas twee keer komen, zo druk had hij het.

Het grootste deel van het potje gaat naar A’DAM Music School, voor kinderen uit Noord die niet de financiële middelen hebben voor muziekles. De school bestaat nu zeven jaar, 85 leerlingen kregen door de week les en op zaterdag maken ze muziek met elkaar. Een keer per jaar hebben ze een slotfeest.

Ook investeren ze in A’DAM & Co, de members club voor de creatieve industrie. Die is sinds kort zeer laagdrempelig: voor 50 euro per jaar kan creatief Amsterdam elkaar hier ontmoeten, op 18 hoog.

Meer over