PlusExclusief

Zij ontvangen de Oekraïners op Amsterdam Centraal vanuit Berlijn: ‘De cultuurschok is nog groot’

 Oekraïners komen aan op Amsterdam Centraal Station. Beeld Joris van Gennip
Oekraïners komen aan op Amsterdam Centraal Station.Beeld Joris van Gennip

Op Amsterdam Centraal Station komen dagelijks Oekraïners met internationale treinen het land binnen. Vrijwilligers vangen hen op: dankbaar werk, maar niet altijd makkelijk. ‘De eerste dag was ik helemaal gebroken.’

Tahrim Ramdjan

Is het een vluchteling of niet? Die vraag rijst vaak, wanneer intercity 144 dinsdag om 19.00 uur Amsterdam Centraal binnenrijdt. Zesenhalf uur eerder vertrok de trein, herkenbaar aan de witte rijtuigen met rode band, vanuit het ooststation van Berlijn. Sommigen daarvan begonnen hun reis al veel eerder, op de vlucht voor de Russische invasie in Oekraïne.

De trein stroomt leeg, terwijl vrijwilligers in groene hesjes fier een A4’tje met de Oekraïense vlag omhoog houden. De meesten passeren hen schijnbaar achteloos, sommigen kijken even aarzelend naar het bordje en vervolgen dan hun weg.

Wanneer de trein leeg is, blijven er groepjes op het perron over rondom de vrijwilligers. In één groepje ontstaat paniek bij een oudere blonde dame. Ze trekt aan een grote zwarte koffer met een zware blauwe tas erbovenop, die ze de trap niet af krijgt. Engels spreekt ze niet. Haar jongste dochter, een meisje met zwart haar, vertaalt: ‘Where is the elevator?’

Dan schiet een groen hesje te hulp.

Speelkamers voor kinderen

De vrijwilligers begeleiden de honderden Oekraïense vluchtelingen die via Amsterdam Centraal het land binnenkomen naar een steunpunt van de gemeente Amsterdam, dat in opdracht van de veiligheidsregio is opgezet. Het Rode Kruis stelt hulpverleners ter beschikking en de Nederlandse Spoorwegen sinds maandag de locatie: de kantoorruimtes in het stationsgebouw. Het belangrijkste steunpunt in de stad was voorheen de RAI, waar volgens woordvoerder van het Rode Kruis Floor Liu dagelijks tot vierhonderd Oekraïners binnenkwamen.

Daar kunnen de vluchtelingen een broodje halen, en een kopje thee of koffie, zegt Liu. Aan tafels zitten medewerkers van de gemeente, die formulieren uitdelen waarmee ze zich kunnen registreren. Na de registratie kunnen ze door naar een ruimte om uit te rusten. Er zijn ook speelkamers voor kinderen.

Een verschil met haar eerste dienst, toen de vluchtelingen nog provisorisch werden opgevangen aan de IJ-zijde van het station, bij de pontjes naar Noord, vertelt vrijwilliger Bibi Zanen (27). Zij draaide anderhalve week geleden haar eerste dienst. “Die eerste dag was ik helemaal gebroken,” zegt ze. “Dan neem je alles op, je voelt je ook schuldig.”

Naast haar staat de 19-jarige student Annan Doyer. “De blikken zijn het heftigst. Je ziet vermoeidheid in hun ogen. Mensen zijn soms tien dagen bezig met reizen, met hun huisdieren en al.” Sinds hij dit werk doet, slaapt hij niet meer goed. “Ik word afgeschoten in mijn dromen.”

Cultuurschok

Bibi Zanen moet denken aan een jongen van 16 jaar uit een klein Oekraïens stadje, die werd gedwongen te kiezen: meevechten, of worden opgesloten. Hij is gelijk hierheen gekomen. “De cultuurschok is nog groot,” zegt Zanen, die gewoonlijk kunstenaar is. Laatst ontving ze een jongen van 22, misschien 23, die geen hulp wilde accepteren. Geen eten of drinken. “Mensen vertrouwen je natuurlijk niet gelijk.”

Een forse man van 59 met een baard, die een zwarte muts met een button van de Oekraïense vlag draagt, heeft er al twaalf diensten als vrijwilliger op zitten. Hij is slager van beroep, maar wil niet met zijn naam in de krant wegens een conflict met zijn werkgever. “Laatst had ik een vrouw die drie dagen in een schuilkelder had gezeten. Pas toen het puin van haar ingestorte huis was verwijderd, kon ze daaruit bevrijd worden. Op Amsterdam Centraal riep een van haar twee kindjes telkens ‘papa, papa’.”

Papa was er niet.

Te trots

Om negen uur ’s avonds wordt het druk. Dan komen er vrij snel na elkaar internationale treinen uit Berlijn, Frankfurt, Brussel en Parijs op het station aan. De 59-jarige slager merkt op dat nu steeds meer vluchtelingen vrij gedecideerd het perron op lopen, omdat ze zelf al een plan hebben. Dat geldt echter zelden voor de kinderen. In zijn zak heeft hij speelgoedautootjes, die zijn vrouw bij de Action koopt.

Evenemententechnicus Melanie Lemm (48), die normaal werkt voor festivals als Tomorrowland, heeft paaseitjes en knuffels bij zich voor de kinderen. “Dan zie je een lachje. Soms kan ik daarvan huilen.” De slager: “Dit werk is ontzettend dankbaar.”

De drijfveren van de vrijwilligers lopen uiteen. Lemm liep gewoon op een groen hesje op het perron af en kreeg er vervolgens eentje. Bij Bibi Zanen, die vaak via Centraal Station reisde, begon er iets te knagen. En de slager was de beelden die hij op tv zag zat.

Ze zien alles voorbijkomen: van mensen die juichend de stad binnenkomen, tot mensen in paniek. “Maar de meesten zijn echt krachtig,” zegt Lemm. “Dan probeer je ze te helpen en moet je bijna om hun koffer vechten. Ze zijn te trots.”

Student Annan Doyer herkent dat. “Ik zie het in hun ogen. De Oekraïners laten zich niet klein krijgen. Laatst keek een meisje van twee jaar oud mij met zo’n felle boosheid aan terwijl ik haar moeder hielp. Ze wilde haar moeder beschermen.”

Russische vlag

Op het station leven ook andere zorgen. De 24-jarige fotograaf Romy Kiszer heeft al eens mensen gehad die naar haar toe kwamen en zeiden dat ze het vervelend vonden dat ze een papier met de Oekraïense vlag erop draagt. Of dan waren er die met een Russische vlag langsliepen, en ‘Poetin, Poetin’ scandeerden.

Bibi Zanen vertelt over de donaties die de vrijwilligers van omliggende winkels en bezoekers kregen. Allemaal eten en drinken. Maar ja, dat wilden de daklozen op Centraal ook wel.

Tegelijk gebeurt er ook veel goeds. Zo hebben de vaste gasten uit Lemms stamkroeg Kalkhoven pallets vol Snelle Jelles en chocolademelk gekocht, of tientallen euro’s aan haar overgemaakt om boodschappen te doen voor de vluchtelingen. Lemm: “Vergeet giro 555 maar. Je kunt genoeg zelf doen.”

Ze loopt met een zwarte pallet vol tassen van Oekraïense nieuwkomers het perron af, richting de lift. Over twee uur komt ze weer in actie, dan arriveert de drukke trein uit Berlijn.