PlusAchtergrond

‘Wurgspel werd in jaren dertig al gedaan, en blijft terugkomen door sociale media’

Een 15-jarige Amsterdamse scholier is begin deze maand aangehouden na het doen van de ‘wurgchallenge’ bij vier medeleerlingen: het bewust afknijpen van zuurstof om in een roes te raken. Het is voor het eerst dat het OM een aanhouding verricht voor het uitvoeren van de challenge.

David Hielkema
Het doel van de wurgchallenge is om tijdelijk buiten bewustzijn te raken. Beeld Getty Images
Het doel van de wurgchallenge is om tijdelijk buiten bewustzijn te raken.Beeld Getty Images

Op bewakingsbeelden van een Amsterdamse school is in juni vastgelegd hoe een 15-jarige jongen vier andere jongeren één voor één wurgt. De vijf scholieren deden net voor de zomervakantie mee aan het zogenoemde stik- of wurgspel, waarbij het idee is dat zij korte tijd het bewustzijn verliezen en flauwvallen.

Tegen de 15-jarige jongen werd aangifte gedaan. Vorige maand volgde een aanhouding, waarna hij snel vrijgelaten werd met de opdracht om aan zijn gedrag te werken. Het Openbaar Ministerie (OM) wil niet bekendmaken wie de aangifte heeft ingediend en op welke school het is gebeurd. Later maken ze bekend of de jongen vervolgd wordt.

Volgens het OM is het nog nooit eerder voorgekomen dat een jongere werd aangehouden voor het uitvoeren van zo’n challenge. Het maakt niet uit of de slachtoffers hier vrijwillig aan meedoen: het verwurgen van iemand wordt strafrechtelijk niet als spelletje gezien, maar als een misdrijf. Door het zuurstofgebrek in de hersenen kan zwaar lichamelijk letsel ontstaan.

TikTok

Volgens Ine Beyens, communicatiewetenschapper aan de UvA, zijn deze recente voorbeelden niet nieuw. Beyens: “Wurgchallenges kwamen in de jaren dertig al voor, we zagen ze in de jaren negentig. Sommige challenges herleven, maar de populariteit van apps als TikTok zorgen er wel voor dat zulke challenges opnieuw worden opgepikt en viraal gaan.”

De onderzoekster zegt dat influencers zorgen voor een hype waar jongeren graag aan willen meedoen en waaruit ze hopen erkenning te halen. Jongeren willen zelf ook ‘viraal gaan’ en ‘cool’ gevonden worden. Een ander belangrijk aspect is de groepsdruk die zij ervaren. “Tieners hebben vaak angst om uitgesloten te worden van vriendengroepen. Het is belangrijk voor ze om erbij te horen.”

De ontwikkeling van hersenen speelt ook een belangrijke rol, legt Beyens uit. Het emotionele deel van het brein van jongeren is overactief, waardoor jongeren meer impulsief gedrag vertonen en dingen doen zonder stil te staan bij de gevolgen. Het deel van het brein dat verantwoordelijk is om kritisch na te denken is juist nog volop in ontwikkeling. Het lukt jongeren daardoor slecht om risico’s in te schatten.

Niet elke challenge bespreken

Op Amsterdamse scholen lijkt maar beperkt aandacht aan de challenges besteed te worden. GGD en Jellinek geven voorlichting, maar dat is gerelateerd aan het gebruik van drugs. Gemeente Amsterdam biedt wel trainingen aan voor docenten op middelbare scholen op het gebied van de ‘online leefwereld’, maar deze zijn niet verplicht. Het is aan de scholen zelf om te bepalen hoe hiermee om te gaan.

Stichting School en Veiligheid vindt niet dat scholen elke ‘challenge’ afzonderlijk moeten bespreken in de klas als daar geen aanleiding voor is, zegt directeur Amina Saydali. Het kan wel als voorbeeld gebruikt worden om een ‘groter thema’ bespreekbaar te maken. “Groepsdruk en grenzen stellen passen binnen de thema’s die je als school wil bespreken. Wanneer zeg je nee en wanneer is het groepsdruk? Wat doe je bij een ander als je het ziet?”

Zowel Saydali als Beyens zien ook een belangrijke rol weggelegd voor ouders. Het advies is te praten met hun kinderen zodat ze de risico’s herkennen en deze kunnen inschatten. Beyens: “Tieners praten met hun ouders over sociale media, maar niet over de negatieve dingen die ze tegenkomen. Daar valt winst te behalen. Het is aan ouders en leerkrachten om te beseffen dat kinderen online contact willen hebben. Veroordeel ze daarop niet. Het is belangrijk om wederzijds respect te ontwikkelen, zodat tieners ook weten dat ze bij volwassenen terechtkunnen.”