PlusExclusief

Wie doodde de Italiaanse expat Paolo Moroni? Een koelbloedige crimineel of een psychiatrisch patiënt in nood?

Selfie van Paolo Moroni. Beeld prive archief
Selfie van Paolo Moroni.Beeld prive archief

Wie is de 38-jarige Rotterdammer Mustapha T., die wordt verdacht van het doodsteken van de Italiaanse computeringenieur Paolo Moroni in Amsterdam? Een onstuimige crimineel, een psychiatrische patiënt of allebei – áls de verdenking terecht is?

Jop van Kempen en Paul Vugts

Op 27 januari wordt Paolo Moroni dood aangetroffen in zijn appartement aan de VOC-kade op Oostenburg, een wijk in aanbouw in de Amsterdamse binnenstad. Hij is doodgestoken – volgens ingewijden met grof geweld. Zijn familie in Italië had alarm geslagen – ze konden de computeringenieur niet bereiken. T. wordt aangehouden als verdachte. Zes weken vóór het steekincident was T. voor een psychiatrische stoornis gedwongen opgenomen in een gesloten inrichting.

T. had geen historie in de psychiatrie voordat hij werd opgenomen, zei hij tijdens onderzoek. Met een psychose zou hij in november voor het eerst op de radar van de geestelijke gezondheidszorg zijn verschenen.

Justitie kende hem al bijna twintig jaar. Zijn talrijke strafzaken gingen over relatief lichte kwesties, zoals (zéér roekeloos) rijden zonder rijbewijs en vernieling, maar ook over bedreiging, vuurwapenbezit en drugshandel. T. bleef geregeld onbestraft bij gebrek aan bewijs. Ook voor de beschuldiging van een levensdelict vond de recherche te weinig onderbouwing.

Wat opvalt in zijn justitiële verleden: soms werd hij in de ene na de andere rechtszaak als verdachte aangemerkt, maar er was ook een langere, aaneengesloten periode waarin het rondom T. stil bleef. Waardoor dat kwam, is onduidelijk. Bleef hij op het rechte pad? Verbleef hij in het buitenland?

Gedwongen opname

De afgelopen jaren waren opnieuw onrustig. Zijn vrouw en zijn vier kinderen in de leeftijd van 3 tot 13 jaar hadden het huis verlaten omdat ze bij T. niet veilig waren. Meerdere keren werd hij na huiselijk geweld gearresteerd. Zijn alcohol- en drugsgebruik verergerden mogelijk zijn achterdochtige en agressieve gedrag. Voor zover bekend had hij geen betaalde baan. Zelf zei hij in een onderzoek dat hij vrijwilligerswerk deed.

T. woonde in Rotterdam, waar hij eind vorig jaar opviel vanwege verward gedrag. Hij dacht dat hij werd afgeluisterd en online werd gevolgd. Zijn verhalen waren niet altijd coherent en zijn stemming kon in een vloek en een zucht radicaal omslaan. Dat leidde bijna tot een gedwongen psychiatrische opname in Rotterdam, maar die dans ontsprong hij. Kort daarop kwam het in Amsterdam wel zover.

Paolo Moroni werd doodgestoken in zijn appartement op de VOC-kade in de nieuwbouwwijk op Oostenburg in stadsdeel Centrum. Beeld Joris van Gennip
Paolo Moroni werd doodgestoken in zijn appartement op de VOC-kade in de nieuwbouwwijk op Oostenburg in stadsdeel Centrum.Beeld Joris van Gennip

Door opvallend en agressief gedrag – ruzie in een hotel en het slaan van een taxichauffeur – kwam T. in beeld bij de Amsterdamse politie. Vanwege het vermoeden van een psychiatrische stoornis werd de zorg ingeschakeld. Na een beoordeling van een psychiater en toetsing door een rechter volgde een zogenaamde crisismaatregel. T. werd gedwongen opgenomen in een gesloten setting vanwege een psychotische stoornis, waarmee hij een acuut gevaar vormde voor zichzelf of anderen.

Jaarlijks krijgen 10.000 mensen te maken met zo’n crisismaatregel. Een opname duurt maximaal drie weken, maar kan na een nieuwe toetsing worden verlengd. Daarna kan ook een gedwongen ambulante behandeling volgen – met bijvoorbeeld toezicht op medicijngebruik. Als de psychiatrische stoornis na de gedwongen opname onder controle is, volgt een gedwongen ambulante behandeling niet altijd. Een patiënt komt weer op vrije voeten zodra de stoornis niet meer leidt tot acuut gevaar. Die inschatting kan lastig zijn.

Schuldvraag

Tijdens zijn gedwongen opname in Amsterdam werd T. overgedragen aan een ggz-instelling in Rotterdam. De vraag was: hoe nu verder? Verlenging van de gedwongen opname in een gesloten setting? Gedwongen ambulante behandeling? Of geen behandeling meer, omdat de stoornis onder controle zou zijn?

Op 9 december wees een rechter in Rotterdam de verlenging van de opname af. T. werd ontslagen en niet gedwongen tot een ambulante behandeling.

Het is onduidelijk hoe en waarom hij vervolgens terugkeerde naar Amsterdam en vermoedelijk Paolo Moroni doodstak. Ook is het onduidelijk wat de verstandhouding was tussen T. en het slachtoffer, en of ze elkaar al kenden.

Bij het onderzoek naar de gewelddadige dood van Moroni komt behalve de schuldvraag ook de psychiatrische toestand van T. aan de orde. Áls hij de dader is, was hij dan weer ernstig verward en achterdochtig? Zag hij in een psychose onterecht een vijand in Moroni? Of was hij volledig toerekeningsvatbaar en gebruikte hij willens en wetens grof geweld? Zo ja, had hij de intentie om Moroni te vermoorden? Gebruikte hij geweld om na een misdrijf weg te komen of handelde hij bijvoorbeeld uit noodweer?

De strafzaak waarin al deze vragen aan de orde komen, zal veel aandacht trekken. Niet alleen vanwege de moeilijke vermenging van geweld en geestesziekte, maar ook omdat Moroni uit een Italiaanse familie van dorpsnotabelen stamt.

De advocaat van Mustapha T. wil nog geen vragen beantwoorden.

Bij verdachten of daders die misdrijven plegen én kampen met ernstige psychiatrische problemen, luistert de samenwerking tussen justitie en de zorg nauw. In het verleden ging het vaak mis, ook met fatale afloop. Zoals bij de Amsterdamse metromoord in 2017, waarbij de toevallige reiziger Joost Wolters werd neergestoken door een psychotische patiënt die door een opeenstapeling van fouten geen adequate behandeling had gekregen.

Ook bij de verkrachting en dood van Anne Faber (2017) bleek dat justitie en zorginstellingen het gevaar van dader Michael Panhuis verkeerd hadden ingeschat. De samenwerking was ontoereikend, oordeelde de Onderzoeksraad voor Veiligheid.

Om bijvoorbeeld familieleden meer inspraak te geven en de samenwerking tussen justitie en zorg te verbeteren, geldt sinds 2020 de wet verplichte ggz. Of bij Mustapha T. de familie voldoende is gehoord en de samenwerking tussen justitie en zorg goed is verlopen, is nog onduidelijk. Datzelfde geldt voor de samenwerking tussen Amsterdamse en Rotterdamse zorginstanties.

Ook als alle partijen juist hebben gehandeld, kunnen toch doden vallen, waarschuwde psychiater Pieter Prins namens de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie in 2018. De wet verplichte ggz kan dat niet veranderen, stelde hij. “Er wordt de indruk gewekt dat risico’s worden uitgesloten en incidenten voorkomen, maar die zijn niet altijd uit te sluiten. Dat is geen vrolijke conclusie, maar het is wel de waarheid.”

Vernieling (2020, 2021), rijden zonder rijbewijs (2018, 2019, 2020), vuurwapenbezit (2020), diefstal (2019), inbraak (2018), rijden onder invloed (2008), poging tot zware mishandeling (2008), drugshandel (2008), verkeersovertreding (2007), diefstal (2005), moord- en doodslag (2005), rijden onder invloed (2005), bedreiging met zware mishandeling (2004), drugshandel (2004).

De VOC-kade, waar Paolo Moroni werd vermoord. Beeld Joris van Gennip
De VOC-kade, waar Paolo Moroni werd vermoord.Beeld Joris van Gennip
Meer over