Plus

Weer ruzie rond KLM: zijn de corona-afspraken tijdelijk of voor de eeuwigheid?

Gelden de afspraken die KLM in 2020 met het kabinet maakte voor coronanoodsteun alleen gedurende de tijd dat het geld nog niet is terugbetaald of gelden ze permanent? Opnieuw komen de luchtvaartmaatschappij en de door Den Haag aangestelde ‘staatsagent’ keihard in botsing over de voorwaarden voor de miljardensteun.

Herman Stil
null Beeld ANP
Beeld ANP

De loonsverhoging die KLM twee weken geleden alsnog heeft doorgevoerd voor het merendeel van de medewerkers voldoet niet aan de afspraken die het kabinet in 2020 met de luchtvaartmaatschappij heeft gemaakt over coronasteun. Ook plannen om de lonen bij de piloten te verhogen, stroken niet met de noodsteunvoorwaarden.

Dat schrijft toezichthouder Jeroen Kremers aan de Eerste Kamer. Kremers werd in het najaar van 2020 door de staat aangesteld nadat de KLM zich vanwege de coronacrisis voor steun tot de overheid had gewend en gekregen.

In ruil voor een overheidslening van maximaal een miljard euro en staatsgaranties voor commerciële leningen die nog eens 2,4 miljard euro aan leningen grotendeels dekken, moest KLM per saldo 15 procent op ‘beïnvloedbare’ kosten besparen. Dat gebeurde onder meer door de lonen van vrijwel al het personeel te verlagen. Vanaf anderhalf keer modaal met 5 procent tot 20 procent voor de toplonen, waaronder die van de meeste verkeersvliegers. Ook de top leverde fors in.

Bezuinigingsvoorwaarden

Volgens Kremers’ tussenrapportage heeft KLM prima voldaan aan die bezuinigingsvoorwaarden, volgens KLM zelfs veel meer dan afgesproken: 30 procent.

Maar eerder deze maand besloot de maatschappij, na het derde opeenvolgende kwartaal met een positief resultaat, de eerder geschrapte loonsverhogingen uit de cao voor het merendeel van het personeel alsnog door te voeren. Op 1 maart kregen die werknemers er 5 procent bij. Ook is KLM van plan in de nieuwe cao voor de verkeersvliegers, waarover nog wordt onderhandeld, een verhoging door te voeren.

Daarnaast zegde de maatschappij, na de staking begin mei van haar platformmedewerkers op Schiphol, maatregelen toe om het grondpersoneel te versterken. Nu krijgen die gemiddeld minder betaalt dan mensen die hetzelfde werk doen bij andere afhandelingsbedrijven, waardoor KLM met massale leegloop kampt.

Volgens Kremers strookt dat niet met de afspraken over ‘matiging van arbeidsvoorwaarden’ die werden gemaakt bij het verlenen van de overheidssteun. ‘Zonder een bijdrage van de piloten zullen de structurele besparingen gevonden moeten worden in de cao’s voor cabine- en grondpersoneel’ schrijft hij, ‘of in andere kostenposten.’

Nog 400 miljoen bezuinigen

De staatsagent vindt dat KLM nog 400 miljoen euro moet bezuinigen zodat ook na 2024 de gemaakte afspraken kunnen worden nagekomen. Daarmee gaat Kremers ervan uit dat die afspraken niet alleen gelden zolang KLM gebruikmaakt van de noodsteun, maar ook daarna. ‘Structurele kostenreductie vergt structurele maatregelen. Dat zijn maatregelen met effect; niet alleen voor de korte termijn maar met een blijvend effect,’ schrijft Kremers.

Volgens KLM is dat niet de afspraak. “Het is het goed recht van de overheid om iemand toezicht te laten houden op de voorwaarden,” zei topman Pieter Elbers eerder deze maand na vragen van deze krant over steunvoorwaarden. “Maar als we afbetaald hebben, hoef je ook niet meer toe te zien op voorwaarden. Want die waren verbonden aan die leningen.”

Van het maximumbedrag van 4,3 miljard euro dat KLM had kunnen lenen, heeft de maatschappij 942 miljoen euro opgenomen. Vorige maand werd het eerste deel, 311 miljoen, aan de staat terugbetaald. Elbers liet daarbij doorschemeren dat, als de resultaten het toestaan, de maatschappij de rest nog dit jaar aflost.

“Ik hoop dat we het aflossen kunnen versnellen,” zei de vertrekkend topman daar eerder deze maand op een bijeenkomst in Hamburg over. “Dan kunnen we van die arbeidsvoorwaardelijke afspraken af en weer dingen doen voor het personeel nu de inflatie hoog is. We moeten ons aan de voorwaarden houden, maar er is ook sprake van een nieuwe realiteit. Tegelijkertijd zien we wat er gebeurt met inflatie, met de hoge gasprijs en met de loonstijging in andere cao’s in Nederland. Voor die nieuwe werkelijkheid kunnen we onze ogen niet sluiten.”

Vakbonden buitenspel gezet

Het is bovendien de vraag of de afspraken over loon inleveren überhaupt gemaakt mochten worden. Volgens de vakbonden zijn overheid en KLM die ingrepen destijds overeengekomen zonder dat daar bonden bij betrokken zijn geweest. De nieuwe opmerkingen van Kremers, weliswaar onafhankelijk maar aangesteld door de overheid, zouden ook haaks op het arbeidsrecht staan, omdat de vakbonden er geen invloed op kunnen uitoefenen.

Dit voorjaar kapittelde de Internationale Labour Organisation (ILO), de VN-arbeidsorganisatie, Nederland daarover. Volgens de ILO moeten afspraken over lonen en arbeidsvoorwaarden altijd met bemoeienis van de bonden worden gemaakt. KLM stelt dat het aan het kabinet om daarop te reageren, maar volgens de bonden moet KLM daarin ook een rol spelen. ‘In dit debat worden de conclusies van ILO genegeerd en blijven politieke partijen net als de staatsagent op de stoel van de sociale partners zitten,” stellen de gezamenlijke vakbonden.

Voorbarig en onjuist

“Met deze update gaat de staatsagent volledig voorbij aan de overheidsreactie op de ILO-uitspraak dat er geen zelfstandige arbeidsvoorwaardelijke eisen zijn gesteld en dat het aan KLM is om de eis van 15 procent kostenreductie in te vullen,” zegt een woordvoerder van pilotenvakbond Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers (VNV).

“Alle groepen binnen KLM — vliegers, cabinepersoneel en grondmedewerkers — zijn op dit moment in overleg over een nieuwe cao. Conclusies over bijdrage van het personeel, en specifiek piloten, zijn daarmee voorbarig en onjuist.”

Juist vorige week is een bondsbrede werkgroep ingesteld die zulke zaken bespreekt, inclusief aantijgingen van Kremers dat KLM ‘belastingontwijking’ faciliteert door personeel toe te staan met korting te vliegen. Kremers stelt juist dat zo'n werkgroep zou zijn opgeheven.

Kremers komt volgende maand met een nieuw verslag over de situatie bij KLM. Toezichthouder en KLM-directie botsten begin dit jaar over Kremers’ vorige memorandum toen de staatsagent had opgeroepen het bedrijfsmodel van KLM te veranderen in het licht van de maatschappelijke discussies over duurzaamheid.

Nieuw bedrijfsmodel

De staatsagent herhaalt die oproep nu, maar erkent ook dat ‘de ontwikkeling van een nieuw bedrijfsmodel op zichzelf geen voorwaarde is van het steunpakket’. Die opmerkingen kregen destijds ook geen steun van het kabinet.

“Het is aan de staatsagent om de naleving van de overheidsvoorwaarden te monitoren,” aldus Elbers half mei. “Die kijkt blijkbaar naar een wat breder palet en praat daar met de overheid over. Maar voor ons ligt zijn rol bij de naleving van de voorwaarden.”

‘Onacceptabel’

‘Onacceptabel’ noemt minister van Financiën Sigrid Kaag de ‘zeer gebrekkige naleving van de voorwaarden” door KLM. Maar ingrijpen doet ze voorlopig niet. De harde conclusies van staatsegnt Kremers worden op het bordje gelegd van de nieuwe topvrouw van de luchtvaartmaatschappij, Marjan Rintel. Die kan z epas na 1 juli, als ze aantreedt oppakken.

Kaag zei dit maandag in een debat met de Tweede Kamer over haar plan het moederbedirjf van KLM, Air France-KLM te schragen met een aandeleninkoop van 220 miljoen euro.

Volgens Kaag moet KLM, ondanks het feit dat het de kosten zo'n 30 procent heeft verlaagd 'meer laten zien’ op het gebied van bezuinigen, duurzaamheid en aanpak van belastingontwijking. “Het is onverteerbaar dat er in de perceptie zo lichtvaardig wordt omgegaan met de afspraken,” aldus Kaag.

Het kabinet wil consequenties verbinden aan de nalatigheid van KLM. “Daar zijn we in stilte mee bezig.” Maar ook Rintel de kans geven bij te sturen. “Ik denk dat we haar een kans moeten geven om tot snelle oplossingen te komen.”

Meer over