PlusExclusief

Wat betekenen de nieuwe coalitieplannen voor Amsterdam? Onze verslaggevers aan het woord

De nieuwe wethouders: vlnr. Hester van Buren, Sofyan Mbarki, Touria Meliani, Reinier van Dantzig, Marjolein Moorman, Rutger Groot Wassink, Zita Pels, Shula Rijxman en Melanie van der Horst. Beeld Jakob van Vliet
De nieuwe wethouders: vlnr. Hester van Buren, Sofyan Mbarki, Touria Meliani, Reinier van Dantzig, Marjolein Moorman, Rutger Groot Wassink, Zita Pels, Shula Rijxman en Melanie van der Horst.Beeld Jakob van Vliet

Van jeugdzorg tot Schiphol en van wonen tot veiligheid: tal van thema’s komen aan bod in het nieuwe coalitieakkoord van de PvdA, GroenLinks en D66. Hoe wil de stad problemen als armoede en het lerarentekort de komende jaren te lijf gaan? Onze verslaggevers doken in het plan van 90 pagina’s en geven een reactie.

Het Parool

Armoedebestrijding en schuldhulpverlening: minder stress, meer perspectief

Malika Sevil

Bij het bestrijden van armoede en schuldenproblematiek neemt de coalitie als uitgangspunt: minder stress, meer perspectief. Armoede geeft stress, en brengt mensen in een vicieuze cirkel van problemen. Het is dus geen individueel, maar een maatschappelijk probleem, omdat het mensen remt in hun ontwikkeling. De belofte is dan ook dat er niet bezuinigd wordt op armoedebestrijding.

Minimaregelingen moeten makkelijker vindbaar worden, met name onder werkende armen. Er moeten een oplossing of een fonds komen voor mensen met een smalle beurs die vanwege de voorwaarden nét niet in aanmerking komen voor een geldpotje, maar daar redelijkerwijs wel recht op zouden moeten hebben.

Ook de schuldhulpverlening moet laagdrempeliger. Het aantal huisuitzettingen is gedaald en volgens de gemeente is dat te danken aan vroegsignalering: in een eerder stadium te hulp schieten. De ambitie is om het aantal ontruimingen uit woningen zo laag mogelijk te houden. De coalitie wil dat er meer lijntjes komen naar schuldeisers om zo in een eerder stadium afspraken te kunnen maken. Er moet, in samenspraak met bewindvoerders, rechtbanken en het Rijk, ook een oplossing komen om de oplopende kosten van bewindvoering in de bijzondere bijstand het hoofd te bieden.

Wonen: betaalbaarheid staat bovenaan

Marc Kruyswijk

Wonen is een van de belangrijkste aandachtspunten van het nieuwe college, betaalbaar wonen staat bovenaan. De verkoop van sociale huurwoningen (het aantal corporatiewoningen daalde de laatste jaren) is alleen nog maar mogelijk onder strikte voorwaarden.

En, zoals minister Hugo de Jonge vorige week bekendmaakte: corporaties krijgen meer ruimte om woningen te verwerven in het middensegment. Ook wordt er een vergunningstelsel ingevoerd voor verhuurders om misstanden tegen te gaan. Het streven is om langdurig ieder jaar 7500 nieuwe woningen te bouwen: ingewikkeld, want het vorige college kon de ambities de meeste jaren niet waarmaken. Grote vraag is dus: hoe?

Om snelheid te kunnen maken wil de gemeente meer projecten direct kunnen gunnen. Daarbij zet het college in op verdichting van de stad: bij ov-knooppunten gaat er hoog gebouwd worden en ook wordt onderzocht waar bouwen op water mogelijk is.

De voorrangsregelingen voor huurwoningen voor leraren en andere mensen in maatschappelijke beroepen wordt verder uitgebreid. Bij de sloop-nieuwbouw van verouderde woningen wordt eerst gekeken naar de behoefte van huidige bewoners. Bewoners van gesloopte woningen krijgen een terugkeergarantie in de buurt.

Veiligheid: voortzetting bestaande projecten

Paul Vugts

Op veiligheidsbeleid is goed te zien dat de bomen in deze financieel barre tijden bepaald niet tot in de hemel groeien.

Het nieuwe college zet bestaande projecten door. De Top 600 en de Top 400 natuurlijk, om criminele jongeren uit de high impact crimes en de drugscriminaliteit te halen of houden, en het heel wat bescheidener uitstapprogramma om jonge criminelen die dat zelf echt willen, het rechte pad op te helpen. De relatief nieuwe credible messengers gaan ook door. Dat is een mix van tientallen ervaringsdeskundigen, wetenschappers en andere professionals die jongeren de criminaliteit uit moeten begeleiden of houden.

Initiatieven als de ‘Ondermijningsbrigade’ waarin allerlei instanties samenwerken in de strijd tegen criminelen die zich in de bovenwereld invreten, gaan ook door, al zijn de exacte ambities onduidelijk. Ook andere plannen zoals die voor de aanpak van jeugdoverlast zijn nog vaag. Zo wil het college wat betreft huiselijk geweld ‘de meldingsbereidheid en aangiftebereidheid vergroten’, maar hoe dat gaat gebeuren, zal nog moeten blijken.

Van groot belang zullen de ‘masterplannen’ voor Zuidoost en Nieuw-West zijn, waarmee de laatste jaren voorzichtig een begin is gemaakt, en de extra Aanpak Noord. Dat zijn veelomvattende plannen waarin verschillende maatregelen vanuit heel verschillende disciplines samenkomen en waarmee de komende 25 jaar ‘de kwaliteit van het bestaan van de inwoners’ van die zwakke delen van de stad sterk moet worden verbeterd. Alles staat of valt met de harde financiering en de concretere doelen die veelal nog moeten worden gesteld.

Onderwijs: focus op kansengelijkheid

Raounak Khaddari

Er zijn grote ambities op papier gezet om ervoor te zorgen dat de toekomstkansen van jonge Amsterdammers niet afhankelijk zijn van de plek waar ze naar school gaan. De wens is duidelijk, maar de weg ernaartoe ontbreekt of staat summier beschreven. Zo is er aandacht voor de overgang van de basis- naar de middelbare school, omdat de Centrale loting en matching elk jaar weer voor gedoe zorgt. Het nieuwe college wil ‘een betere samenwerking tussen scholen’. Wat dat precies inhoudt, houden we tegoed.

Het lerarentekort zorgt voor de grootste problemen in de wijken waar kinderen de meeste hulp kunnen gebruiken, maar nieuw geschut om dit op te lossen heeft het nieuwe college niet. Amsterdam gaat ondanks het groeiende lerarentekort ‘door’ op dezelfde koers: leraren voorrang geven op sociale en middeldure huurwoningen, extra parkeervergunningen bieden, reiskosten aanvullen en zij-instromers werven.

Punten die het college wil aanpakken zijn het verbeteren van de onderwijskwaliteit en het verkleinen van de kwaliteitsverschillen. Wel rijst hier de vraag: waarom staat ook extra huiswerkbegeleiding en leerondersteuning tussen de plannen – dat zou immers niet nodig zijn bij kwalitatief goed onderwijs?

Duidelijk is dat Amsterdam wil focussen op kansengelijkheid. Zo moeten schooldagen ‘rijk’ worden door behalve cognitieve vaardigheden ook cultuur, muziek, sport en burgerschap te integreren. En zodat kinderen niet met een lege maag in de klas zitten, gaat de gemeente experimenteren met gratis gezonde schoollunches.

Duurzaamheid: meer aandacht voor isolatie, minder voor gas

Bart van Zoelen

Bijna terloops krikt het nieuwe stadsbestuur het klimaatdoel voor 2030 nog wat verder op, van 55 procent naar 60 procent minder CO2-uitstoot. ‘Amsterdam blijft streven naar 60 procent reductie in 2030,’ staat in het coalitieakkoord. Alsof dat al jaren de bedoeling was.

De 60 procent is wel degelijk nieuw en flink. Het is in lijn met het doel dat het nieuwe kabinet heeft gesteld en wat moet, dat moet. Aan de andere kant: Amsterdam ligt al ver achter op schema. Dat doel zo in het voorbijgaan extra opschroeven, kan ook ontmoedigend werken. Op Amsterdammers die toch al aanhikken tegen warmtenetten, biomassa en windmolens kan het overkomen alsof tijdens een zware wedstrijd de doelpalen nog wat verder worden opgeschoven.

Verder valt op dat veel geld, 32 miljoen, wordt uitgetrokken voor een ‘isolatieoffensief’. Jarenlang leek alles erop gericht om huizen snel van het gas af te halen. Typerend was het plan van het vorige stadsbestuur om de economie extra te stimuleren na corona. Daarbij ging 50 miljoen naar het aansluiten van wijken op warmtenetten en 10 miljoen naar meer isolatie.

In het nieuwe coalitieakkoord geen ferme doelstellingen meer om een x-aantal buurten helemaal gasloos te maken. De ommezwaai is logisch in het licht van de oorlog in Oekraïne die aardgas loeiduur heeft gemaakt. Investeringen in betere isolatie zijn daardoor sneller terug te verdienen. Belangrijker: inmiddels lijkt het besef gekomen dat isolatie al veel energie kan besparen zonder dat woningen totaal gasloos worden. Struikelblok is wel dat daar veel bouwvakkers aan te pas komen, personeel dat nu uiterst schaars is.

Economie: geen blinde groei, wel meer welzijn

Herman Stil

Brede welvaart, dat wordt het uitgangspunt van het economisch beleid van het nieuwe college. Niet botte economische groei, meer bedrijvigheid en meer winst, maar welzijn waarbij naast euro’s meer ongrijpbare zaken als gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving net zo belangrijk worden. En hierbij staat het belang van Amsterdammers voorop; dat van het bedrijfsleven is ondergeschikt.

Het gemeentelijk vizier gaat dan ook op lokaal ondernemerschap en lokale productieketens, waar het ene Amsterdams bedrijf producten levert waarmee het volgende iets moois kan maken. Het stimuleren van sociale ondernemingen en duurzaamheid staat voorop. En het college gaat zelfs hyperlokaal, want ondernemende burgerinitiatieven (‘commons’) worden actief bevorderd door hen te financieren met zowel overheidsgeld als particulier geld. In het laatste geval via stadsobligaties die Amsterdammers kunnen kopen om zulke initiatieven aan te zwengelen.

Internationale bedrijven, tot nu bij het stadsbestuur de vaandeldragers van de economische voorspoed, zijn in het vervolg slechts welkom als ze innoverend en duurzaam zijn. Dat wil het college actief bevorderen door nieuwkomers te balloteren op hun invloed op werkgelegenheid en duurzaamheid. Zo worden sommige pioniers ook aan banden gelegd – zoals nu al gebeurt met flitsbezorgers.

De gespannen verhouding met de horeca wordt enigszins verzacht met de belofte dat de extra coronaterrassen – waar mogelijk – blijven. Ook worden de regels voor evenementen versoepeld. Niet alleen in de horeca, maar ook voor buurtfeesten waarvoor de gewraakte evenementenleges wordt afgeschaft. Bovendien wordt de omstreden reclamebelasting van het vorige college versoepeld en zullen ‘kleine’ reclameuitingen toch niet worden belast. Maar de door de branche zo vurig gewenste versoepeling van de toeristentaks en precario blijft overeind.

Deelnemingen: aandacht voor energietransitie

Herman Stil

Met bedrijven waarin de stad direct participeert heeft het college minder geduld. Het college herhaalt dat het tegen verdere groei van Schiphol is, ook omdat de vluchten van en naar de luchthaven nu al de cruciale woningplannen in stad en regio dwarsbomen. Of dat betekent dat dit college met wethouder Hester van Buren (PvdA, Luchthaven en Financiën) wel actief als aandeelhouder streng tegen de luchthaven zal optreden blijft onbenoemd.

Ook andere overheidsdeelnemingen gaan langs de meetlat. Zo wordt met Amsterdam RAI gekeken naar vergroening, verduurzaming en zelfs het toevoegen van woningbouw aan het beurs- en congrescentrum. En de haven, die nu nog drijft op de overslag van steenkool en benzine, moet zich meer gaan toeleggen op de energietransitie, inclusief de productie van duurzame brandstoffen.

(Jeugd)zorg: koppeling met onderwijs en armoedebestrijding

Jop van Kempen

Het is opvallend dat de portefeuilles onderwijs, armoede en schulden en (jeugd)zorg allemaal samenkomen bij wethouder Marjolein Moorman (PvdA). In haar vorige ambtsperiode richtte Moorman zich al op onderwijs en armoede en schulden, maar (jeugd)zorg is daar dus bij gekomen. Het is vanwege de overlappende onderwerpen een logische ontwikkeling. Niet alleen een mogelijke oorzaak, maar ook de signalering én een deel van de oplossing van psychische problemen bij kinderen ligt in het verbrede aandachtsgebied van Moorman.

Toch is de invloed die de wethouder op bijvoorbeeld jeugdzorg heeft, beperkt. Zoals in het coalitieakkoord ook staat, is de gemeente voor de herziening en financiering van het krakende jeugdstelsel afhankelijk van de rijksoverheid. Het probleem is dat er te veel geld en aandacht gaat naar de ‘worried well’ met bijvoorbeeld eindexamenstress en te weinig naar minder zichtbare, maar relatief zwaardere problematiek. Betere samenwerking met bijvoorbeeld de ggz voor volwassenen moet daarbij helpen, zo schrijft Moorman.

Maar ook de samenvoeging van de aandachtsgebieden moet bijdragen aan het terugdringen van ‘verkokering’. De inzet van jeugdzorgmedewerkers op scholen is bijvoorbeeld effectiever en goedkoper dan individuele huisbezoeken. Bovendien zal het door de samenvoeging eenvoudiger zijn om te schuiven met budgetten; mocht er ergens geld over de rand vallen, dan kan dat makkelijk naar jeugdzorg.

Tot slot blijft Amsterdam net als de afgelopen jaren inzetten op preventie en verkleinen van gezondheidsverschillen, die door de pandemie opnieuw werden aangetoond en verergerd.

Verkeer en vervoer: nog autoluwer

Marc Kruyswijk

De ambities op het gebied van verkeer en vervoer zijn minder in het oog springend: het nieuwe college zet veel maatregelen voort die het vorige in gang heeft gezet. De stad zal verdergaand autoluw worden gemaakt, mede met het oog op de deplorabele staat van kades en bruggen. Ook leefbaarheid speelt daarbij een rol.

Betaald parkeren wordt verder uitgebreid en vooral ook duurder. Het nieuwe college wil één gracht volledig parkeervrij maken en vergroenen. Ook wordt onderzocht of alleen nog vergunninghouders (bewoners en ondernemers) kunnen parkeren in de binnenstad. Verder wordt de mogelijkheid tot een maximumsnelheid op fietspaden onderzocht. Naar het voorbeeld van Barcelona moeten er ‘superblocks’ komen, waarbij wel óm buurten heen gereden kan worden, maar er niet dwars doorheen.