Brigitte van Scherpenzeel met haar zoon Daan, die pas na lang zoeken een andere middelbare school kon vinden, maar dan wel in Bussum.

PlusExclusief

Waarom Amsterdammer Daan (14) noodgedwongen naar een middelbare school in Bussum moest

Brigitte van Scherpenzeel met haar zoon Daan, die pas na lang zoeken een andere middelbare school kon vinden, maar dan wel in Bussum.Beeld Sophie Saddington

Daan moest na de eerste klas van middelbare school wisselen. Omdat geen school in Amsterdam hem toeliet, gaat hij nu in Bussum naar school. Daan werd slachtoffer van de ongereguleerde en ontransparante zijinstroom op middelbare scholen. Hij is niet de enige.

Raounak Khaddari

Woede, machteloosheid, verdriet, Brigitte van Scherpenzeel voelt het weer allemaal als ze terugdenkt aan vorig jaar toen ze voor haar zoon Daan (14) een andere school moest zoeken.

Hij ging met een vwo-advies ‘met uitdaging’ van zijn basisschool naar het Metis Montessori Lyceum in Oost. “Daar kwam hij niet goed uit de verf,” zegt Van Scherpenzeel. Ze weet niet of het aan de coronaperiode lag of aan het onderwijssysteem: “Misschien past montessorionderwijs gewoon niet bij hem.”

Wat ze wel zeker weet is dat zijn cijfers ver onder de maat waren. “Hij bleef zitten, maar het werd daarna niet beter. Daan is hoogbegaafd, dat is zijn ‘uitdaging’. Desondanks haalde hij slechte cijfers, maakte soms geen toetsen en kwam niet aan zijn huiswerk toe. In overleg met het Metis hebben we besloten dat we een school met meer structuur zouden zoeken.”

Wat daarna volgde, noemt Van Scherpenzeel een eenzame nachtmerrie. In Amsterdam is de overgang van groep 8 naar de eerste klas stedelijk geregeld via de zogenoemde Centrale loting en matching. Maar voor leerlingen die na de eerste klas van school willen wisselen, is niets geregeld. Behalve de scholen zelf heeft niemand zicht op wie er bij ze op een wachtlijst staat en hoe de zijinstromers worden geselecteerd.

Vijftien scholen gemaild

Van Scherpenzeel mailde vijftien middelbare scholen in Amsterdam – alle mails stuurde ze door naar Het Parool om in te zien. Van Xplore tot het Keizer Karel College en van het Pieter Nieuwland College tot Alasca. Uiteindelijk benaderde ze ‘uit wanhoop’ ook scholen in Almere, Hilversum en Bussum.

Van Scherpenzeel, die zelf in het onderwijs heeft gewerkt, vulde zogenoemde zijinstroomformulieren en schoolwisselfomulieren in en belde met scholen, maar nergens werd plek gemaakt voor Daan. “Ik wist dat het even kon duren,” zegt ze. “Een leerling kan tot op de laatste dag van de zomervakantie nog geplaatst worden. En ik had goede hoop. Zelfs met een mavo zouden we genoegen nemen, als hij maar naar een andere school kon. Ik dacht vorig jaar nog dat er voor elk kind plek is op een school in de stad. ”

Cherrypicking

Er zijn in Amsterdam inderdaad genoeg middelbare scholen voor alle Amsterdamse leerlingen. Ruimtegebrek is dan ook niet het probleem. De moeilijkheid zit in de regulatie van schoolwissels na de eerste klas.

De Onderwijs Consumenten Organisatie (OCO) pleit al langer voor stedelijke afspraken om een overstap tussen middelbare scholen te reguleren. “Of in elk geval voor transparantie. Het is heel slecht en zorgelijk dat we niet weten hoe kinderen nu gekozen worden,” zegt OCO-directeur Menno van de Koppel. “Moreel gezien wil je niet dat scholen alleen de best presterende kinderen kiezen. Want wat als ze dat wel doen? Waar moeten de andere kinderen dan naartoe?”

Diverse ouders die tegen dit probleem aanlopen vrezen de gevolgen van het gebrek aan transparantie. “Het is cherrypicking,” zei een ouder die haar zoon van een categoraal gymnasium af wil halen eerder in deze krant. “Ze kiezen vast de kinderen van wie ze zeker weten dat ze goede cijfers gaan halen en niet lastig zijn.”

Speciaal onderwijs

Daan is een van de leerlingen die het slachtoffer zijn van de ongereguleerde zijinstroom op middelbare scholen. Van Scherpenzeel: “Het maakt me zo intens verdrietig. Het minste wat je als moeder wilt doen, is een fijne school vinden voor je kind. Daan had geen school. Uiteindelijk adviseerde het Metis te kijken naar speciaal onderwijs; misschien zou daar wel plek zijn. Maar dat is niet wat hij nodig heeft.”

Uit correspondentie met de school die is ingezien door Het Parool blijkt dat ook de leider van de onderbouw van het Metis erkent dat speciaal onderwijs niet ideaal is voor Daan, ‘omdat hij daar te slim voor is’. Een andere oplossing is er echter niet. Scholen zeggen geen plek te hebben of wijzen de 14-jarige af nadat ze aanvullende informatie over hem hebben ontvangen.

“De hele zomervakantie lang vroeg Daan zich af wat hij na de vakantie moest gaan doen,” zegt Van Scherpenzeel. “Ik wist het zelf ook niet en toen de scholen weer begonnen, wist ik het nog niet. Ik heb geen school gevonden voor mijn zoon. Dat voelt voor mij verschrikkelijk, voor hem nog meer.”

Te slecht voor les

Alle scholen hebben een zorgplicht voor hun leerlingen tot er een nieuwe school is gevonden. Na twee weken stilte, terwijl de scholen al waren begonnen, werd Daan gebeld. “Omdat hij geen nieuwe school had gevonden, moest hij zich elke dag melden op zijn oude school en daar op het ‘leerplein’ werken,” vertelt Van Scherpenzeel. “Hij had geen klas, hij zat alleen. Na een week hield hij het niet meer vol. Het voelde als straf. Hij zat alleen terwijl zijn schoolgenoten in lokalen les krijgen. Het heeft zijn zelfvertrouwen naar beneden gehaald. Hij wilde niet meer, hij dacht dat hij te slecht was om les te mogen krijgen.”

117 euro per maand

Van Scherpenzeel bleef doorzoeken naar een school voor haar zoon. Uiteindelijk vond ze begin dit schooljaar een havo-vwo in Bussum, het Willem de Zwijger College. Daar is Daan wél welkom. Volgens zijn moeder is Daan enorm opgeleefd nu hij weer normaal naar school kan. “Hij gaat nu elke dag met de trein van Muiderpoort naar Bussum. Het kost me aan reiskosten alleen al 117 euro per maand. Ik baal ervan dat het me niet is gelukt een plek voor hem te vinden in Amsterdam, maar ik vind het vooral zorgelijk dat middelbare scholen zo met kinderen kunnen omgaan.”

Reactie van het Metis Montessori Lyceum

Huseyin Asma, directeur van het Metis Montessori Lyceum, wil liever niet ingaan op een specifiek geval, maar laat desgevraagd weten dat het in dit geval gaat om een leerling met ‘meer zorgbehoefte’. “We zijn een reguliere school en we hebben een zorgplicht die we serieus nemen,” zegt Asma. “Soms kan het niet anders dan dat een leerling buiten de klas het onderwijsproces moet voortzetten, als de school en hij geen match zijn bijvoorbeeld of als het simpelweg niet past.”

“Ik heb meer dan honderd procent bezetting op de school; alle lokalen zitten vol en de lessen voor andere leerlingen moeten kunnen doorgaan. We zorgen er wel altijd voor, ook in dit geval, dat er toezicht en hulp is als een kind niet in de klas, maar op de gang lessen moet volgen.”

Asma benadrukt dat er in dit specifieke geval is meegezocht naar een andere school en dat ook het schoolbestuur daarbij betrokken is geweest. “Het ging gelijk op. Uiteindelijk hebben we een reguliere school in Amsterdam kunnen vinden, maar toen had de moeder zelf al een plek in Bussum gevonden.”

Meer over