Nieuws

Vliegtuigen winnen van huizen: 4000 studentenwoningen naast Uilenstede van de baan

Amstelveen Kronenburg: leegstaande kantoorgebouwen en braakliggende terreinen. Uiterst rechts studentencampus Uilenstede. Beeld ANP/Jean-Pierre Jans
Amstelveen Kronenburg: leegstaande kantoorgebouwen en braakliggende terreinen. Uiterst rechts studentencampus Uilenstede.Beeld ANP/Jean-Pierre Jans

Een klap voor de woningbouw in en om Amsterdam. Ondanks het enorme tekort aan studentenkamers mogen er pal naast studentencampus Uilenstede geen vierduizend nieuwe woningen in Amstelveen Kronenburg komen.

Herman Stil

Volgens de Raad van State benadeelt de bouw van de studentenkamers de luchtvaart. Kronenburg ligt pal onder de route van en naar de Buitenveldertbaan. Volgens de rechters staat de bouw haaks op de vliegregels die voor de vliegroutes van Schiphol gelden. De uitspraak kan grote gevolgen hebben voor de broodnodige woningbouwplannen in groot-Amsterdam.

Met de bouw van 2500 studentenkamers en 1580 shortstayappartementen voor buitenlandse studenten had een flink deel van de kamernood in Groot-Amsterdam opgelost moeten worden. Momenteel is er een tekort van zeker 20.000 studentenkamers in Nederland, waarvan 6600 in en om de hoofdstad. Dat aantal zal de komende jaren naar verwachting verdrievoudigen.

Desolaat kantorengebied

Amstelveen wil al jaren in het desolate kantorengebied Kronenburg studentenwoningen bouwen. Kronenburg ligt grotendeels braak, met uitzondering van enkele leegstaande gebouwen waarvoor volgens de eigenaren geen animo meer is. Wel zijn er de afgelopen jaren meerdere hotels in oude kantoorgebouwen gekomen. Inmiddels geldt er een stop op nieuwe hotels in het gebied.

Het terrein ligt pal naast studentencampus Uilenstede waar al meer dan vijftig jaar 3500 studenten wonen. De wachttijd voor een kamer is daar gemiddeld 66 maanden, langer dan menig studie.

Kronenburg ligt echter ook in een geluidszone van Schiphol, waarbinnen alleen bij uitzondering nieuwbouw mag komen. Zo zijn volgens toezichthouder ILT (Inspectie Leefmilieu en Transport, afdeling Luchtvaart) in het gebied geen vierduizend, maar hoogstens 25 woningen toegestaan.

Ook shortstayappartementen zouden daar niet volgens de regels zijn, terwijl in het gebied nu al shortstayhotels staan. Ook spelen veiligheidszones voor het vliegverkeer een rol.

Vlieglawaai

Voor de 3500 studenten op de naastgelegen campus Uilenstede en de inwoners van Amstelveen Noord en Amsterdam Buitenveldert, die ook binnen die geluids- en veiligheidszones wonen, gelden die regels niet; hun woningen dateren van voor de luchtvaartregels. Dat vlieglawaai het wonen in Kronenburg ondraaglijk zou maken, wordt weersproken door de bewonersvereniging Uilenstede, die de bouwplannen voor Kronenburg steunt.

In 2018 werden plannen voor een studentenwijk al eens door het kabinet afgewezen, omdat deze in strijd zouden zijn met de regels voor het vliegverkeer. Daarop paste de gemeente Amstelveen de plannen aan, samen met beoogd uitbater Duwo en de commerciële eigenaren van grond en vastgoed in het gebied. Zo werden onder meer de geluidwaarden verhoogd.

Ook werd toen het ontwerp van de woonwijk aangepast om geluid beter te spreiden en er werden meer voorzieningen en kantoorruimten toegevoegd. Later zou de wijk met nog eens ruim vijfhonderd appartementen voor studenten uitgebreid kunnen worden. Alle woningen in Kronenburg zouden binnen de sociale sector vallen, de helft tegen een maandhuur van hoogstens 424 euro. Studenten konden er alleen gedurende hun studietijd wonen, via zogeheten campuscontracten.

In 2020 kregen de nieuwe plannen steun van het ministerie van Binnenlandse Zaken, dat Kronenburg benoemde als een van de acht ‘sleutelgebieden’ van de Woondeals (het programma om in Nederland honderdduizenden woningen bij te bouwen). Dit jaar nog kwam er ook subsidie voor het project van Binnenlandse Zaken.

‘Lid van het publiek’

In de tussentijd werden ook de overheidsregels veranderd. Gemeenten moeten nu zelf bepalen of plannen aan de regels voldoen, de luchtvaartinspectie kan daar dan vervolgens een mening over geven. Maar juist bij de huidige plannen voor Kronenburg deed luchtvaartinspectie ILT dat eind 2020 niet.

De inspectie, onderdeel van het ministerie van Infrastructuur, vond dat er geen sprake was van nieuwe plannen. De overheidsinstantie maakte vervolgens de uitzonderlijke stap door eind vorig jaar als ‘lid van het publiek’ naar de Raad van State te stappen om mede-overheid Amstelveen aan te pakken. De Raad van State oordeelt nu echter dat Amstelveen toch eerst toestemming had moeten vragen aan de minister van luchtvaart (I&W).

Provincie en regiogemeenten, waaronder Amsterdam hebben zich achter de plannenmakers geschaard. Hoofdstad en provincie zijn huiverig over de uitspraak, omdat die de toekomst van veel meer woningbouwplannen rondom Schiphol kan treffen. Ook in andere gebieden houdt het kabinet binnen de geluidszones vast aan een bouwverbod. Daarbuiten dreigt woningbouw rondom Nederlandse luchthavens ernstig te worden beperkt.

‘We zijn uitgespeeld’

“Dit is zwaar teleurstellend,” zegt wethouder Floor Gordon (ruimtelijke ordening) van Amstelveen, “en een klap in gezicht van duizenden studenten die een woning zoeken. Wij hebben jarenlang onze nek uitgestoken voor dit probleemgebied. Maar vliegen wint, op basis van de wet.”

Alternatieven zijn er niet meer. “We zijn uitgespeeld. Volgens de Raad van State kunnen we zonder toestemming van de minister dit gebied niet ontwikkelen. Ik heb Mark Harbers gesproken, die heeft begrip voor onze problemen en de woningnood onder studenten. Maar hij wil eerst met de besluiten over Schiphol aan de slag. Zo gaat veel tijd verloren.”

De uitspraak heeft volgens Gordon gevolgen voor veel meer woningbouwplannen. “De bal ligt nu bij het rijk. Dat zal moeten bepalen hoe wonen en vliegen met elkaar kan worden verenigd, met oog voor overlast en veiligheid. In Den Haag moét gesproken worden over een oplossing, zowel in het kabinet als in de Tweede Kamer.”

“Wij niet op deze uitspraak te wachten,” zegt een woordvoerder van Schiphol namens topman Dick Benschop. “Ons standpunt is altijd geweest dat we de urgentie van de transformatie van Kronenburg-Uilenstede onderschrijven en dat we het belang van een groter aanbod van studentenhuisvesting in de regio zien.”

“Wat ons betreft hoeft er geen tegenstelling te zijn tussen wonen en luchtvaart. Wij hebben dan ook geen bezwaar gemaakt tegen deze plannen.”

Directeur Maarten Feilzer van Zadelhoff Vastgoed, dat in een deel van het gebied 400 studentenwoningen en een kantoor had willen bouwen, hekelt de houding van de het kabinet. “Het is onbegrijpelijk dat minister Harbers zijn ILT niet heeft teruggefloten.”

“De minister heeft geen oog heeft voor de woningnood waarmee onze maatschappij kampt. Dit zal het draagvlak voor Schiphol verder aantasten. Het valt niet uit te leggen dat hier geen 2500 studenten tijdelijk mogen wonen, terwijl aangrenzend duizenden Amstelveners en Amsterdammers al tientallen jaren in veel slechter geïsoleerde huizen wonen.”

Zadelhoff overweegt nu een kantoor neer te zetten op de plek waar de studentenflat was gepland. Volgens de vliegregels is daar geen bezwaar tegen, ook niet als er evenveel mensen in dat kantoor werken als er studenten in een complex zouden wonen.

Of meer eigenaren van grond en lege kantoren nu zelf alternatieve plannen ontwikkelen die wel binnen de regels vallen is nog niet duidelijk. “Met deze voorschriften kan het alleen een stadspark worden,” zegt wethouder Gordon. “Maar dat kost 70 miljoen euro, zonder dat het geld oplevert. Dat kunnen we niet alleen betalen.”

‘Minder studenten naar universiteiten Amsterdam’

Studentenclubs vrezen dat de oplopende woningnood na de uitspraak van de Raad van State zal leiden tot een beperking van het aantal studenten dat aan Amsterdamse universiteiten en hogescholen kan studeren.

“Dit zal betekenen dat de opleidingen minder studenten kunnen aannemen, omdat die hier niet meer kunnen wonen,” zegt Job Vermaas van ASVA. “Dat zal tot meer opleidingen met een numerus fixus leiden. Of het schrappen van de Engelstalige opleidingen om buitenlandse studenten te weren. Je kunt met deze woningtekorten niet doorgaan met al die expatstudenten.”

“Ik ben enorm teleurgesteld hoe dit zo heeft kunnen uitpakken,” zegt ook Pieter van Rossum van studentenbond SRVU. “ Het belang van de luchtvaart is blijkbaar groter dan de woningnood van duizenden studenten. Terwijl we weten dat we al die vliegtuigen helemaal niet aankunnen.”

“We leggen ons er niet bij neer. We gaan het onderste uit de kan halen en bij de minister op de stoep staan. Dit is een klap in het gezicht van alle dakloze studenten. Nederlandse studenten moeten krankzinnige reizen maken omdat ze niet in de buurt kunnen wonen, internationale studenten zitten nog altijd in bungalowparken.”

Ook ASVA zint op stappen. “We beraden ons op acties, daar kunnen we best ver in gaan,” zegt Vermaas. “De Tweede Kamer is nu aan zet en moet de minister op het matje roepen. Met deze uitspraak is duidelijk dat Schiphol niet zo kan blijven doorgaan, laat staan kan groeien. In dit extreem dichtbevolkte gebied moeten er huizen bijkomen; anders belanden mensen in straat.”

“Dit betekent een gat van 4000 studentenwoningen; die moeten nu ergens anders komen op een plek waar dringend ook woningen nodig zijn voor andere groepen. Het huisvestingsprobleem bij studenten staat niet op zich. Starters kunnen ook geen woning vinden omdat gezinnen niet kunnen doorstromen. Daardoor blijven studentenwoningen vol.”

“We moeten heel goed kijken waar nu wel mogelijkheden zijn,” reageert bestuurder Anneleen Lagae van studentenhuisvester Duwo, dat alleen al voor 1500 studentenwoningen in Kronenburg zou tekenen. “Als het hier niet kan, dan elders in de regio. Het gaat helaas traag. Ook de hoge bouwkosten gooien roet in het eten.”

Zo wil Duwo de focus verder op projecten in onder meer Almere leggen, waar de corporatie nu al studentenwoningen worden ontwikkeld. Daarop kwam kritiek, omdat studenten dan lang moeten reizen naar hun studie en daarbij bijdragen aan de forenzendrukte tussen Amsterdam en Almere. “Maar als je naar de huidige tekorten kijkt dan moeten we wat. We doen vooral ook een oproep naar de regelgever, het kabinet. dat heeft allerlei ambities voor woningbouw maart struikelt over zijn eigen regels.”

Impressie van studentencomplex De Spotter in Amstelveen Kronenburg.  In februari schreven 1100 studenten zich in voor de 400 kamers, die er nu niet mogen komen. Beeld LEVS Architecten
Impressie van studentencomplex De Spotter in Amstelveen Kronenburg. In februari schreven 1100 studenten zich in voor de 400 kamers, die er nu niet mogen komen.Beeld LEVS Architecten