PlusAchtergrond

Vleermuizen zitten lekker in de IJdoornschool, maar moeten verhuizen naar nieuwe woontoren

In de schoorsteen van de IJdoornschool in Noord zitten vleermuizen. Die moeten vanwege sloop verhuizen. Maar zo makkelijk is dat niet. ‘Vleermuizen vinden de school geweldig.’

Hans van der Beek
Meervleermuizen zijn beschermd en gebruiken de oude schoorsteen van de IJdoornschool als kraam- en paarverblijf.  Beeld Shutterstock
Meervleermuizen zijn beschermd en gebruiken de oude schoorsteen van de IJdoornschool als kraam- en paarverblijf.Beeld Shutterstock

Nu hangen de meervleermuizen nog in een vredige winterslaap, ergens in een mergelgroeve in Limburg of een oude steenkoolmijn in Duitsland. Maar op 15 maart – élk jaar precies op 15 maart – komen 65 vrouwelijke vleermuizen aan in hun vertrouwde behuizing: de schoorsteen van de IJdoornschool in Noord.

Alleen zijn ze daar niet meer welkom. Het schoolgebouw wordt gesloopt en daarom moeten de vleermuizen ergens in juni of juli de schoorsteen verlaten. Goedschiks en anders kwaadschiks. Er staat een nieuwbouwtoren voor hen klaar.

Raadslid Jennifer Bloemberg-Issa (Partij voor de Dieren) verzet zich tegen die verhuizing. Ze verwijst naar het plan van aanpak, waarin wordt aangekondigd een vrouwtje uit de kolonie te verplaatsen naar de nieuwe voorziening en daar vast te houden. Haar lokroep kan de andere vleermuizen dan motiveren om ook de nieuwe plek te betrekken.

Gijzeling

Bloemberg-Issa: “Het staat in dat rapport: de vleermuis wordt daar ‘enige tijd vastgehouden’. Dat is gijzeling.” Ze heeft een motie ingediend om de schoorsteen te laten staan en rondom de schoorsteen te bouwen, maar die motie is vorige week door het stadsbestuur afgewezen. Wethouder Marieke van Doorninck: “De bouwwerkzaamheden geven trillingen en heel veel onrust. Dat is nog schadelijker en storender voor de vleermuizen dan een verhuizing. En als we de school niet afbreken, kan de woningproductie van een heleboel ouderenwoningen niet doorgaan.”

Bloemberg-Issa is teleurgesteld. “Het is mooi dat er woningen voor senioren komen, maar nu worden dieren verplaatst om sneller te kunnen bouwen, en dat is niet wenselijk voor natuurlijk gedrag. Dit toont aan dat vaak te makkelijk wordt gedaan over verplaatsing of vervanging tijdens een bouwproject. De strenge regelgeving van de wet natuurbescherming is er niet voor niets.”

Winterverblijf

Op de plek van de IJdoornschool komen 135 appartementen, vooral voor ouderen. De sloop moet in het laatste kwartaal van 2022 beginnen. Maar dat is buiten de kolonie meervleermuizen gerekend. Meervleermuizen zijn beschermd en gebruiken de oude schoorsteen van de school als kraam-, paar- en winterverblijf. Uit eigen beweging zullen ze daar niet zo snel vertrekken.

“De meervleermuis vindt het in de IJdoornschool helemaal geweldig,” zegt vleermuisexpert Anne-Jifke Haarsma, die opereert onder de naam Batweter en door de gemeente is ingeschakeld om de verhuizing te begeleiden.

Haarsma: “In de kelder van de school staat een enorme verwarmingsketel dag en nacht aan, en de restwarmte gaat door de schoorsteen. En overdag staat de zon er ook nog op. Die schoorsteen is een perfecte woonplek.”

Verwarming

Op haar aanraden is een nieuwe toren gebouwd, met een verwarmingselement en een labyrint van ruimtes. Die staat nu al klaar op de Schellingwouderbreek, op zo’n 500 meter van de oude schoorsteen, in een gebied waar de meervleermuis toch al regelmatig komt.

Haarsma: “Het is in feite een bijna onmogelijke opgave. De toren die we hebben gemaakt is maar een kwart van de oorspronkelijke schoorsteen. Maar door bouwkundige trucjes hebben we verschillende temperatuurzones gecreëerd. Hopelijk kan daar iets ontstaan wat voor die vleermuizen hartstikke mooi is. We zijn nog bezig de toren te optimaliseren, maar ik ben al best tevreden.”

Vleermuislokkers

Maar als ze niet spontaan verhuizen, wordt dan de ‘gijzeling’ waar Bloemberg-Issa voor vreest uitgevoerd?Haarsma: “Nou, dat is plan Z. Er zijn ook apparaten die geluiden maken die vleermuizen herkennen. Die zogenaamde vleermuislokkers gaan we eerst gebruiken.”

Dat heeft ook een praktische reden, zegt Haarsma: “Je kan een levende vleermuis gebruiken, maar zo’n apparaat vindt het niet erg om vijf dagen lang te roepen naar zijn soortgenoten. Een echte vleermuis doet dat een half uurtje en denkt dan: zakken jullie er maar lekker in.”

Haarsma is als onderzoeker bij de Stichting Ecologisch Vleermuis Onderzoek Nederland (Sevon) goed bekend met het imagoprobleem van vleermuizen. Heel aaibaar zijn ze niet, om het mild te stellen. “Mensen zijn bang van heel veel dingen. Maar als ze een bouwproject niet willen, weten ze vleermuizen altijd wel te vinden. Ik heb er een beetje een dubbel gevoel bij.”

3000 muggen

Haarsma vervolgt: “Mensen die vleermuizen in huis hebben, zijn er in het begin niet blij mee. Tot je de tijd neemt met de mensen te praten. Een vleermuisleven is heel boeiend en bovendien eten ze insecten. Dat kan zomaar gaan om 3000 muggen per vleermuis per nacht. Als mensen dat horen, zeggen ze: toch wel interessant.”

Ook interessant: mannen en vrouwenvleermuizen leven apart. De mannetjes in Amsterdam wonen rond de Sloterplas, de Nieuwe Meer en de Amstel. Het Kleine Loopveld, de verbinding tussen het Amstelpark en de Nieuwe Meer, is een ontmoetingsplek. Daar zitten mannetjes tijdens paringstijd klaar en wachten tot ze voorbijtrekkende vrouwtjes kunnen lokken. Na het paren vliegen de vrouwtjes weer door. Haarsma: “Het Klein Loopveld is eigenlijk de Wallen voor meervleermuizen.”

Meer over