PlusTen slotte

Virry de Vries Robles (1932-2022) wilde kinderen waarschuwen niet als kuddedieren achter elkaar aan te lopen

Ze zag het als haar dure plicht: vertellen over de oorlog tegen kinderen. ‘Loop niet als kuddedieren achter elkaar aan’ was haar devies. Maar het was ook haar zuurstof, zeggen de vrienden van de Joodse Virry de Vries Robles die donderdag op 89-jarige leeftijd overleed. Een vrouw met een mening, veeleisend voor anderen en voor zichzelf.

Hanneloes Pen
Virry de Vries Robles overleefde de Tweede Wereldoorlog en vertelde daarover aan schoolklassen. Beeld Wouter le Duc
Virry de Vries Robles overleefde de Tweede Wereldoorlog en vertelde daarover aan schoolklassen.Beeld Wouter le Duc

De in Amsterdam geboren De Vries Robles was bijna acht toen de oorlog uitbrak. Ze was het oudste kind van huisarts Bert de Vries Robles die in 1942 via Walter Süskind, beheerder van de Hollandsche Schouwburg, betrokken raakte bij hulp aan Joodse kinderen. Een jaar later werd het gezin opgepakt maar al snel weer vrijgelaten.

Later dat jaar werden ze thuis aan de Willem de Zwijgerlaan in West opnieuw gearresteerd en ging het gezin op transport naar Westerbork. SS’er Ferdinand aus der Fünten, belast met het afvoeren van Joden, riep Virry’s vader begin 1944 terug uit het kamp. Virry en haar moeder Suze, die laborante was, bleven achter.

Gezinstherapeut

Op 13 september werden zij in de trein gezet die op weg zou gaan naar Bergen-Belsen. Een half uur voor vertrek werden ze eruit gehaald omdat vader Bert er niet bij was. Kampcommandant Albert Konrad Gemmeker leek het beter als het hele gezin op transport kon.

Vier dagen later zouden de treinen vanwege de spoorwegstaking niet meer vertrekken vanuit Westerbork. “Ik had hier niet gestaan als dat niet gebeurd was,” zei ze tegen een schoolklas in Amsterdam-West aan wie ze in het kader van het project ‘Oorlog in mijn buurt’ haar verhaal vertelde.

“Die kinderen waren daarvan diep onder de indruk en hingen aan haar lippen,” zegt Karen Schlöszer, de ambulant begeleider die haar de laatste zeven jaar dagelijks verzorgde en altijd meeging op schoolbezoek.

De Vries Robles ging na de oorlog naar het Amsterdams Lyceum en deed cursussen op de Sorbonne in Parijs. In Nederland volgde ze een opleiding tot gezinstherapeut en werkte twintig jaar voor het Riagg. “Een zeer bevlogen therapeute, met hart voor haar cliënten en voor kinderen,” zegt haar halfbroer Bernard de Vries Robles (65), kind uit het tweede huwelijk van Virry’s vader. Haar ouders waren kort na de oorlog gescheiden.

Beschadigd uit de oorlog

Hij herinnert zich dat Virry hem en zijn jongere broer Hein ’s avonds voor het slapen gaan geregeld kwam voorlezen uit boeken van onder andere Annie M.G. Schmidt. “Zelf had ze geen kinderen en was ongetrouwd. Ze was beschadigd uit de oorlog gekomen. Dat speelde een bepalende rol in haar leven.”

Hoewel ze verschillende vrienden had, was ze vaak eenzaam, zegt Schlöszer die vaak met Virry naar het Concertgebouw en de opera ging en uitstapjes maakte naar Frankrijk. Ook bezochten ze de kaarslichtconcerten in de Portugese synagoge. “Met het geloof had ze niet zoveel,” zegt Schlöszer. “Ze had een overlevingsmechanisme. Ze was ook geen gemakkelijke dame, niet voor anderen en ook niet voor zichzelf. Ze voelde zich onbegrepen en had veel aandacht nodig.”

De volle aandacht eiste ze ook van de schoolkinderen. “Kinderen moesten stil zijn en mochten niet in- en uitlopen. Op de deur van de klas hing een vel papier: ‘Niet storen, oorlogsgetuige spreekt.’ Praten over de oorlog was haar lucht, haar adem,” zegt Shirley Brandeis van de organisatie Oorlog in mijn buurt.

Kinderen waarschuwen

Toen corona uitbrak, kon ze haar verhaal niet meer vertellen op scholen. Schlöszer: “Ze werd steeds zieker. Maar ze weigerde op te geven. Ze wilde kinderen blijven waarschuwen om niet als kuddedieren achter elkaar aan te lopen. ‘Ga in gesprek,’ zei ze altijd.”

Donderdag in de vroege ochtend overleed Virry de Vries Robles. Haar lichaam was op. Volgende week donderdag wordt ze begraven, naar haar wens op Zorgvlied.

Meer over