PlusAchtergrond

Vergeefs protest tegen massale bomenkap in binnentuinen: ‘Hangt samen met de uitverkoop van de stad’

Bomenkap in een gezamelijke achtertuin aan de Middenweg. ‘Bezwaar maken heeft geen zin. Het is de macht van de ontwikkelaar.’ Beeld Jean-Pierre Jans
Bomenkap in een gezamelijke achtertuin aan de Middenweg. ‘Bezwaar maken heeft geen zin. Het is de macht van de ontwikkelaar.’Beeld Jean-Pierre Jans

Amsterdamse binnentuinen verliezen in rap tempo hun bomen, niet in de laatste plaats door projectontwikkelaars die liever een onderhoudsvrije tuin opleveren. De kaalslag leidt tot groot verdriet van omwonenden. ‘Ik heb staan huilen.’

Hans Van Der Beek

Vorige maand hoorde Suzan van Alderwegen opeens een elektrische zaag. Anderhalf uur ­later waren nog twee stompen over van een prachtige esdoorn en lindeboom, jarenlang haar uitzicht aan de achterzijde van haar ­woning op 1-hoog bij de Weesperzijde.

Van Alderwegen: “De volgende ochtend was het gewoon doodstil, alle vogels waren weg. Een heel stuk natuur in één klap weggevaagd. Ik heb staan huilen.”

Niet alle buren waren het met haar eens. “Een paar buren vonden dat de bomen maar troep ­gaven. Maar dat heet natuur! Een andere buurvrouw riep nog: ‘Fijn, wat meer licht.’ Maar ­bomen zijn mooi. Groen ontspant. Mensen gaan niet voor niets naar het bos, maar zelf willen ze een stoffer-en-bliktuin. Ik kijk nu tegen mishandelde bomen aan.”

Barbara Lin keek bijna twintig jaar uit op een binnentuin bij de Jan van Galenstraat bar­stensvol bomen, over de hele linie van de erf­afscheiding. De afgelopen vier, vijf jaar werden de bomen systematisch gekapt. Lin: “Er staat nu nog welgeteld één boom. Voor mij hangt dit ­samen met de uitverkoop van de stad. Alle etages hier worden opgekocht door investeerders en verkamerd, en hup, weg met die bomen. Als de achterbuurvrouw nu haar telefoon op speaker zet, kan ik het horen. Bomen werken ook als geluidsdemper. De binnentuin is nu één grote echoput.”

Nieuwe bomen kwamen niet terug, wat officieel wel verplicht is. Lin: “Je ziet alleen struiken en een haagje bamboe, en voor de rest tegels. En je bent altijd te laat, want je gaat niet de hele dag op de website van de gemeente graven of ­komende zes weken een kapvergunning voor een boom is aangevraagd.”

Te laat

Het zijn maar twee voorbeelden van veel meer bomen die in Amsterdam het veld moeten ruimen, tot groot verdriet van omwonenden. In 2019 werden door de gemeente 5376 kapvergunningen verleend en in 2020 waren dat er 6343. Dat blijkt uit de ‘bomenboekhouding’, die de ­gemeente sinds 2019 bijhoudt. In het eerste kwartaal van dit jaar zijn dat er 1655. Dat is vergelijkbaar met vorig jaar.

In die boekhouding wordt niet bijgehouden wat de reden voor de vergunning is. Ziekte van de boom, een gevaar voor de omgeving, of een particulier belang. Ook wordt in de boekhouding geen onderscheid gemaakt tussen bomen in de publieke ruimte of in de binnentuinen in, meestal, particulier bezit.

En precies daar zit de pijn. Bewoners raken ­gehecht aan de bomen in hun binnentuin. Ze zijn niet alleen mooi, ze bieden ook verkoeling, privacy en geluidsdemping, en ze trekken ­vogels aan. Minder bomen betekent minder leefbaarheid.

Voor elke gekapte boom is een vergunning ­nodig (zie kader) en omwonenden hebben zes weken de tijd om bezwaar aan te tekenen tegen een aangevraagde kapvergunning. “Een protest moet worden meegenomen, maar dat gebeurt bijna nooit,” zegt data-analist Nico van Gog, die als particulier onderzoek doet naar de bomenkap in Amsterdam. “De aanvrager van de ­vergunning wordt meestal in het gelijk gesteld.”

Daar kunnen de omwonenden van een binnentuin aan de Middenweg over meepraten. Een ontwikkelaar begon eind februari alle ­bomen in een binnentuin kappen. Enkele buren protesteerden en maakten een melding bij de gemeente van de illegale kap van zes bomen. Daarna hoorden ze niets meer, tot de openbare publicatie dat een kapvergunning was verleend.

Een groep van zo’n vijftig omwonenden stapte naar de rechter. Die gaf de ontwikkelaar begin juli gelijk, omdat volgens haar de bewoners niet voldoende konden aantonen dat de kap illegaal was. Afgelopen maand werden nog eens vier ­bomen gekapt, de laatste op het perceel.

“Het was een stilteplek, een groene oase met egels. Dat is nu helemaal weg,” zegt een om­wonende die anoniem wil blijven. “Het gebeurt zonder samenspraak, of zelfs maar een briefje in de bus. Als je een klacht indient, komt iemand van de gemeente op een scooter, maar dan is het al te laat.”

En over de verloren rechtszaak: “Bezwaar maken heeft echt geen zin. Het is de macht van de ontwikkelaar.” Een andere bewoner: “Volgens de politiek moet Amsterdam vergroenen, maar in de praktijk pakt het anders uit.”

Zaailingen

De afweging tussen particulier belang en algemeen belang is een ingewikkelde, erkent Hans Kaljee, boomconsulent van de gemeente. “Je zit als overheid toch in iemands eigen tuin te oordelen. Maar lichtbeneming mag nooit het enige argument zijn. Je weet dat die bomen daar staan als je een huis koopt.”

Maar het gebeurt volgens Kaljee regelmatig dat een tuin overwoekerd raakt en het de bewoners letterlijk boven het hoofd groeit. Enkele bomen als erfafscheiding kunnen in een decennium uitgroeien tot een klein bos.

Kaljee: “Vergeet niet dat veel bomen spontaan groeien, de zogenoemde zaailingen. Esdoorns, bijvoorbeeld, komen op als brandnetels. Je zult maar in het bezit zijn van een mooie tuin met bomen – ook dan wil je je stoeltje nog ergens kunnen neerzetten.”

Nieuwe boom

Het probleem is volgens de boomconsulent vooral dat er in veel te veel Amsterdamse tuinen helemaal geen bomen of struiken staan. “Iedereen vindt het mooi als het bij een ander op het erf staat,” zegt Kaljee. “Als er in een binnentuin drie bomen worden gekapt, valt dat vooral op als de rest tegeltuinen zijn. Daarom zeggen wij: ­tegel eruit, groen erin.”

Voor elke boom die wordt gekapt moet de ­omkapper officieel zelf een nieuwe plaatsen, maar als dat al gebeurt, duurt het al snel enkele decennia voordat er een imposant exemplaar staat.

Toch is het belangrijk de kap van een boom in een achtertuin onmiddellijk te melden, zegt Kaljee. “Als er een melding komt, gaan we erop af. Zonder officiële melding kunnen we weinig doen. En als je een hovenier bezig ziet met een zaag, moet je altijd vragen: ‘Heb je een vergunning?’ Die moet hij op zak hebben. We kunnen particulieren niet verbieden om bomen uit hun tuin te halen, maar het is natuurlijk eeuwig zonde als alle bomen uit binnentuinen verdwijnen, terwijl we proberen de stad te vergroenen.”

Kapvergunning

De gemeente beheert zo’n 300.000 bomen in de openbare ruimte. De rest staat langs sportvelden of op begraafplaatsen, of is in particulier bezit. Boomconsulent Hans Kaljee schat het totale aantal bomen in Amsterdam op meer dan 1 miljoen.

Van de bomen die de gemeente beheert, wordt jaarlijks minder dan

1 procent uit veiligheidsoverwegingen gekapt, omdat de bomen doodgaan of ziek zijn, afbreken of scheefzakken.

De officiële regels voor kap van bomen in particulier bezit zijn streng. Voor elke boom dikker dan 10 centimeter of met een omtrek van 32 centimeter, moet een kapvergunning worden aangevraagd bij de gemeente, ook voor bomen op eigen grond.

Gewoonlijk verleent de gemeente geen toestemming als het om een monumentale boom gaat, of als de reden een verstoorde lichtinval, of overlast van vogels of vallende bladeren is. Een aanbouw, of aanleg van een terras zijn wel geldige redenen.

De aanvraag van een kapvergunning komt op de site van de gemeente, onder kennisgevingen en bekendmakingen. Omwonenden hebben zes weken de tijd om bezwaar te maken.

In de praktijk wordt een kapaanvraag bijna altijd gehonoreerd. Van de 5550 kapaanvragen in 2019 werden er 174 geweigerd: zo’n 3 procent. Van de 6444 aanvragen in 2020 werden er 101 geweigerd: zo’n 1,5 procent.

“Maar wat je niet terugziet in die boekhouding,” zegt Kaljee, “is het aantal keren dat wij adviseren een boom niet te kappen, maar een beetje te snoeien of te verplaatsen. Daarna wordt de aanvraag niet meer ingediend. Sommige mensen grijpen snel naar de bijl, maar realiseren zich niet wat ze willen weghalen.”

Het is onbekend hoeveel bomen zonder benodigde vergunning worden gekapt.

Meer over