PlusAchtergrond

Uitbraak iepziekte in Vliegenbos had voorkomen kunnen worden

De zware uitbraak van de iepziekte in het Vliegenbos in Noord had waarschijnlijk voorkomen kunnen worden. Zieke iepen bleven onopgemerkt staan, waardoor ze andere konden besmetten, blijkt uit een rapport van Groenadvies Amsterdam.

Sporen van de iepenspintkever onder de bast van een iep. De kever geldt als een van de voornaamste verspreiders van de schimmel.Beeld Shutterstock

In het grootste iepenbos van West-Europa werden begin juni op vijf locaties één tot vijftien zieke iepen gevonden. In totaal werden zo’n zeventig iepen geveld. Ook op andere opvallende plekken in de stad, zoals voor Centraal Station, werden iepen gekapt vanwege de iepziekte.

De ziekte wordt veroorzaakt door een schimmel die wordt overgebracht door de iepenspintkever. Na besmetting sterft de iep al na twee of drie dagen. Via de wortels kan de schimmel zich razendsnel verspreiden waardoor andere bomen ook besmet raken.

Dode of afstervende bomen zijn daarna weer heel aanlokkelijk voor de iepenspintkever. Als die zich hierin nestelen, vliegen binnen de kortste keren duizenden kevers uit die de ziekte vervolgens honderden meter verderop kunnen overbrengen. Om de opmars van de iepziekte te stoppen, moet daarom snel ingegrepen worden door de iepen te kappen. Ook maken medewerkers van de gemeente ieder jaar een rondje langs alle iepen om te kijken of er geen zieke exemplaren tussen staan.

Vooral bij die controles is het volgens het rapport van Groenadvies Amsterdam misgegaan. Bij twee brandhaarden van iepziekte die in het Vliegenbos zijn gevonden, staan bomen die al in 2018 of 2019 ziek waren en niet zijn opgemerkt. Door wortelcontact kon de ziekte daarna flink om zich heen grijpen in het bos.

Ook werden ‘tekortkomingen’ geconstateerd bij eerder uitgevoerde ‘zaagactiviteiten’ van de aannemer in het bos en de ‘bomenploeg van de gemeente’. Zo bleven stukken dood iepenhout liggen, die een potentiële broedhaard van de iepenspintkever konden zijn. En bleef ‘jonge opslag’ naast dode iepen vaak staan, terwijl ook deze verwijderd dienen te worden, om te voorkomen dat de schimmel via wortelcontact doorgegeven kan worden.

Joost Janmaat, voorzitter van stichting Vliegenbos, is blij met het onderzoek, maar vindt de resultaten ‘vrij schokkend’. “Het is jammer om te lezen dat er al bomen sinds 2018 ziek bleken te zijn. Die verantwoordelijkheid ligt bij de gemeente, maar dat is op een of andere manier niet goed gegaan.”

Pierre van der Wielen, die namens Groenadvies Amsterdam het rapport schreef, zegt dat de gemeente ‘deels steken heeft laten vallen’. “Met de laatste reorganisatie binnen de gemeente is er veel deskundigheid verdwenen en dat bouw je niet zo snel weer op. Als je jarenlang in hetzelfde bos loopt, dan weet je wat de probleemgebieden zijn. De nieuwe jongens moeten eerst kennis over de gebieden vergaren.”

Extra toezicht

Volgens Van der Wielen is de kap van de zeventig bomen ‘opvallend’. “In heel de stad zitten we op 350 bomen, maar als je naar het verleden kijkt, was het weleens vaker zo hoog.”

In het rapport doet Groenadvies Amsterdam aanbevelingen om in de toekomst dergelijke grote uitbraken van de iepziekte te voorkomen. Zo moeten zieke iepen zo spoedig mogelijk geveld worden, dient al het aangetroffen iepenhout verwijderd te worden en moet er extra toezicht komen op de eigen dienst van de gemeente en de aannemer.

Boomdeskundige en betrokkene bij het Vliegenbos, Ruud Repko, zegt dat hij in september 2019 al aan heeft gegeven bij de beheerder van het bos dat er bomen met iepziekte waren. “Ik kom de beheerder weleens tegen in het bos en heb hem toen gevraagd om even mee te lopen, zodat ik een zieke boom kon aanwijzen. Volgens de beheerder was de desbetreffende boom echter niet ziek. Pas toen ik het hogerop zocht, werd de iep alsnog weggehaald.”

De iep die volgens omwonende Ruud Repko al in september iepziekte had.Beeld Ruud Repko

Gevraagd naar dit specifieke geval, laat een woordvoerder van stadsdeel Noord weten dat de iepziekte ‘in september nauwelijks met zekerheid vast is te stellen, waardoor we wachten met weghalen tot het voorjaar’. “De kever is in september niet meer actief en de eerste herfstverschijnselen doen zich dan voor.”

‘Laagterecord’

Wel gaat de gemeente met de aanbevelingen uit het rapport aan de slag. “We nemen de adviezen over verbeterpunten voor onderhoud en beheer uit dit onderzoek ter harte. Deze zullen ook worden gebruikt in de rest van de stad.”

In een brief aan de gemeenteraad schrijft wethouder Laurens Ivens (Groen) dat er in 2019 slechts 94 iepen werden gekapt en er daarmee sprake is van een ‘laagterecord’, maar dat de iepziekte nu weer de kop opsteekt. Eind 2020 ontvangt de gemeenteraad een overzicht van alle iepen die dit jaar gekapt zijn vanwege iepziekte.

Janmaat is blij met de aanbevelingen die er gedaan zijn in het rapport en noemt ze ‘knip en klaar’. “Het probleem lag bij de deskundigheid van de gemeentelijke dienst. Dat er maar 94 iepen zijn geveld in 2019 ligt aan het probleem dat er te weinig tijd en expertise is. Sommige van deze bomen staan er al honderd jaar, van ver voor de oorlog. We moeten de expertise terugkrijgen. Het Vliegenbos is het grootste iepenbos van West-Europa en daar moeten we heel zuinig op zijn. Daarom doe ik de oproep aan de gemeente om er alles aan te doen om de preventie van iepziekte in het iepenbos op te schroeven.”

Meer over