PlusAchtergrond

Start-up gebruikt koffiedik uit de horeca voor cosmetica: ‘Het is de olie die koffie zijn smaak geeft’

Josephine Nijstad, medeoprichter van Caffe Inc: ‘We hebben ook koffiedik uit koffiecupjes getest van particulieren. Maar tegen de tijd dat die bij ons zijn, is het koffiedik misschien al maanden oud.’ Beeld Ivo van der Bent
Josephine Nijstad, medeoprichter van Caffe Inc: ‘We hebben ook koffiedik uit koffiecupjes getest van particulieren. Maar tegen de tijd dat die bij ons zijn, is het koffiedik misschien al maanden oud.’Beeld Ivo van der Bent

Amsterdam krijgt een fabriek die olie uit koffiedik haalt voor cosmetica. De Amsterdamse start-up Caffe Inc. kan jaren vooruit dankzij 4 miljoen euro investeringskapitaal. ‘Hiermee wordt de circulaire economie tastbaar.’

Bart van Zoelen

Met een paar fluks opgelepelde cijfers typeert Caffe Inc. de verspilling die een beker koffie bewerkstelligt. “Al die koffiebonen waarvoor boeren zoveel moeite hebben gedaan, zijn wel tienduizend kilometer onderweg geweest,” zegt Josephine Nijstad, een van de oprichters van de Amsterdamse start-up. “Voor een kopje koffie dat we in vijf minuten opdrinken. En dan gebruiken we maar één procent.”

Want de rest blijft, nadat er koffie van is gezet, als een drabbige massa achter in de koffiemachine of het filterzakje. Daarmee is het koffiedik afval geworden dat alleen nog goed is voor wat energie en compost, als het tenminste gescheiden wordt ingezameld. Voor heel Nederland gaat het om 250 miljoen kilo koffiedik per jaar. Terwijl hieruit ook heel bruikbare olie kan worden teruggewonnen.

“Het is de olie die de koffie zijn smaak geeft, maar veel blijft achter in het koffiedik,” zegt Nijstad. De vetzuren zijn een beetje vergelijkbaar met die in palmolie en cacaoboter, waarvan al breder bekend is dat ze veel worden gebruikt in verzorgingsproducten als crèmes en zeep. “Het heeft een verzorgende werking voor huid en haar. Je kunt het als essentiële oliën toevoegen aan shampoo, maar je kunt het ook verzepen. Het leent zich uitstekend voor cosmetica.”

Koffiedik van 10 miljoen kopjes

Caffe Inc. experimenteert hier al sinds 2018 mee. Het werkt, zo bleek afgelopen jaar in een proceslijn in Prodock, een hal in de Amsterdamse haven waar start-ups de ruimte krijgen om tot wasdom te komen. Vorige week bereikte Caffe Inc. overeenstemming met het Amsterdamse investeringsfonds Akef, waarmee investeringskapitaal beschikbaar komt voor een fabriek in Prodock, die 150 ton koffiedik per jaar kan verwerken. Die fabriek met genoeg capaciteit om het koffiedik van zo’n 10 miljoen kopjes koffie per jaar te verwerken, moet in oktober in bedrijf zijn. Met Akef heeft Caffe Inc. ook al afspraken over financiering van de volgende stap, een dertig keer grotere fabriek voor 5000 ton. Het investeringskapitaal zou daarmee uiteindelijk oplopen tot 4 miljoen euro.

Hoe ze de olie uit het koffiedik krijgen, wil Caffe Inc. niet prijsgeven. “Dat is het geheim van de smid.” Heel bewust kiest het jonge bedrijf voor koffiedik uit de horeca en bedrijfskantines. Het komt de olie ten goede als het koffiedik nog vers is. “We hebben ook wel koffiedik uit koffiecupjes getest, in het groot ingezameld bij particulieren,” zegt Nijstad. “Maar tegen de tijd dat die bij ons zijn, is het koffiedik misschien al maanden oud.”

Bananenschillen en melklipjes

Het bijeenbrengen van grote hoeveelheden koffiedik vergt wel goede afspraken met de horecabedrijven en hun afvalinzamelaars. “Dat is een hele puzzel,” zegt Nijstad. “Bij eerdere tests kwamen met het koffiedik ook wel bananenschillen en melklipjes mee.” Meer bedrijven in de circulaire economie die uit afval weer nieuwe grondstoffen maken, lopen hier tegenaan. “We hebben een paradigmawissel nodig. Wat nu wordt gezien als afval heeft in hun ogen geen waarde, dus doen ze er ook geen moeite voor.” Tegelijk ziet Caffe Inc. zijn fabriek als een kans om hergebruik van grondstoffen een gezicht te geven. “Hiermee wordt de circulaire economie tastbaar.”

Van koffiedik is vooral bekend dat het wordt gebruikt om oesterzwammen op te kweken. “Maar dat zijn vooral lokale toepassingen. Het krijgt meer impact als we het grootschalig en industrieel aanpakken.” Behalve de olie maakt Caffe Inc. ook een soort plaatmateriaal uit de restanten van het koffiedik. Een derde mogelijkheid is een kleurstof voor kleding en drukinkt. Daar doet het bedrijf nog volop onderzoek naar. “Het is nog niet helemaal rendabel.”

De start-up werkt nu nog met vier mensen, maar dat worden er snel meer als de fabrieken er komen. De stad reageert alvast enthousiast. In een persbericht liet wethouder Marieke van Doorninck (Duurzaamheid) optekenen dat de fabriek perfect past in de circulaire strategie van de gemeente Amsterdam.

Voor de definitieve fabriek zoekt Caffe Inc. liefst ook een plek in de Amsterdamse haven. Het ligt ook wel voor de hand om de fabriek vlak bij een stad met veel horeca te vestigen, zegt Nijstad. “Het is niet logisch om in the middle of nowhere te zitten.”

Fonds voor jonge, duurzame bedrijven

Het Akef – voluit Amsterdams Klimaat en Energiefonds – werd in 2013 opgezet door de gemeente met 45 miljoen euro uit de opbrengst van de aandelen die Amsterdam had in energiebedrijf Nuon. Het fonds moest jonge, duurzame bedrijven steunen met investeringskapitaal en tegelijk was er de eis om per geïnvesteerde euro 2 kilo CO2 per jaar te besparen. In 2014 viel Amsterdam vanwege het fonds in de prijzen bij de City Climate Leadership Awards, een internationale prijs voor stedelijk klimaatbeleid.

In de loop der jaren heeft het fonds 67 miljoen gestoken in 29 projecten – van de elektrische leaseauto’s van MisterGreen tot de biogastankstations van OrangeGas en van energiebedrijf Vandebron tot de e-bikes van Urbee. Dat bedrag is veel hoger dan het startkapitaal van het fonds doordat eerdere investeringen weer terugkwamen met rente en opnieuw zijn geïnvesteerd. Door het rendement is het fonds intussen aangegroeid tot 53 miljoen.

Met de investering in Caffe Inc. wordt net zoveel CO2 bespaard als 75.000 bomen in een jaar opnemen uit de lucht, zo heeft Akef becijferd. Dat is de hoeveelheid CO2 die de lucht ingaat als het koffiedik met al het andere afval wordt verbrand en de CO2-uitstoot die wordt voorkomen doordat vanwege de olie uit koffiedik minder palmolie nodig is.

De eis om per geïnvesteerde euro 2 kilo CO2 te besparen, is overigens vorig jaar losgelaten door het stadsbestuur. Voorwaarde is nu dat de investeringen van Akef bijdragen aan de gemeenteplannen om de stad klimaatneutraal en circulair te maken. De laatste jaren zijn het vooral bedrijven gericht op een circulaire economie die financiering nodig hebben en daarbij is het moeilijker te becijferen hoeveel CO2 zij precies besparen dan bij de energiebedrijven die Akef de eerste jaren hielp.

Meer over