PlusDe Puinruimers

Soms wel 12 rijexamens per dag om de achterstanden weg te werken: ‘Knop om en hup, naar de volgende’

Examinator Mirjam van der Veldt, CBR Amsterdam Sloterdijk. Beeld Nina Schollaardt
Examinator Mirjam van der Veldt, CBR Amsterdam Sloterdijk.Beeld Nina Schollaardt

Terwijl Nederland vakantie viert, zijn er mensen heel druk met het puinruimen van de pandemie. Een zomer bikkelen om wachtlijsten en achterstanden weg te werken. Deel 6 (slot): het CBR.

Negen rijexamens per dag neemt ze af, soms zelfs twaalf. Examinator Mirjam van der Veldt werkt regelmatig zes dagen per week. Wordt er overgewerkt bij het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen om de uitgestelde examens in te halen? Jazeker.

Nog even over die lange dagen: Van der Veldt klaagt niet. Ze is blij dat ze weer volle kracht vooruit kan. Dat er weer die nerveuze leerlingen zijn die ze, zo goed en zo kwaad als dat gaat, op hun gemak kan stellen. “Het is mooi werk, maar na twaalf examens ben je serieus moe.”

Het is deze ochtend druk bij het CBR op de Naritaweg in Westpoort. Lesauto’s rijden af en aan. In een hoekje van het parkeerterrein imiteert een instructeur staande naast de auto omstandig hoe je ook alweer achteruit inparkeert. Daarnaast een meisje dat tegen haar rijleraar zegt dat hij haar ‘maar even met rust moet laten’.

Dertien weken wachten

Ook binnen is het een komen en gaan van ­grotendeels jonge twintigers. Ze melden zich bij de receptie waar de identiteitsbewijzen, ‘op ­marechausseeniveau’ worden gecontroleerd. Daarachter is de ruimte waar de theorie-­examens worden afgenomen: schermen waarop verkeerssituaties te zien zijn en ieder op zijn eigen tempo het examen kan afleggen.

Binnen heerst rust, uiteraard. Kandidaten ­zitten om en om: een leeg scherm naast elke plek die in gebruik is. Corona en de nog steeds ­geldende 1,5 meter natuurlijk. Maar er wordt ­allesbehalve op halve kracht gewerkt, de rijbewijzenfabriek draait op volle toeren: de afgelopen maanden zelfs op 160 procent.

Het is nodig ook: de lockdowns van het afge­lopen jaar hebben er ingehakt. Toen het CBR half maart weer mocht opstarten, was er een achterstand van tegen de 800.000 examens, zowel theorie als praktijk. Zonder maatregelen dreigde een jarenlang achter de feiten aanlopen. En dus wordt er doorgewerkt deze zomer. We kunnen het ons niet permitteren gas terug te gaan nemen, zegt CBR-directeur Alexander Pechtold. “In Amsterdam zijn de wachttijden voor praktijkexamens afgelopen zomer opgelopen naar dertien weken, terwijl dat normaal gesproken maximaal zeven weken was. Als we op onze lauweren gaan rusten, kan dat binnen afzienbare tijd oplopen naar 22 weken. We moeten wat doen dus.”

Dat blijkt uit de cijfers: van ruim 300.000 leerlingen is het praktijkexamen uitgesteld, nog eens 450.000 mensen moesten hun theorie uitstellen. Dat is ruim de helft van het aantal examens dat het CBR jaarlijks afneemt. Op som­mige plekken loopt de wachttijd voor praktijkexamens op tot vijftien weken.

Een zomer lang puinruimen? Pechtold houdt niet van het woord; puinruimen is niet wat hij doet. “We zijn aan het inhalen, volle kracht vooruit. Dus iedereen werkt keihard. Maar tegelijk kijken we hoe we kunnen voorkomen dat het systeem aan de andere kant blijft vollopen. De traffic is enorm. Kijk naar de theorie-examens. Wat ons zorgen baart, is het aantal mensen dat een afspraak heeft en vervolgens niet komt opdagen. We hebben 10 procent no-show. We denken nu aan overboeken zoals je bij luchtvaartmaatschappijen ziet, waarbij we meer mensen zouden inplannen dan we plekken hebben.”

Paardenmiddelen

En het CBR legt nog meer dan voorheen nadruk op het belang van goed voorbereid op examens verschijnen. Pechtold: “Vaak wordt er te snel ­afgereden. In veel gevallen zijn mensen daar dan helemaal nog niet klaar voor. Het slagings­percentage van rond de 50 procent is ons al ­langer een doorn in het oog, maar juist nu raakt het systeem nog meer verstopt. Toen we in maart weer examens mochten afnemen, zagen we gelukkig dat het slagingspercentage steeg, even naar 56 procent, maar daarna liep het weer terug. Inmiddels staan we op 52 procent.”

Nogmaals: puinruimen wil Pechtold zijn werk dezer dagen niet noemen. Maar als de slagingspercentages laag blijven en het puinruimen dus vertraging oploopt, wordt gedacht aan de inzet van ‘paardenmiddelen’. “Je kan bijvoorbeeld zeggen: tijdelijk geen 17-jarigen meer, tijdelijk geen tussentijdse toetsen meer. We doen dat ­liever niet, maar als het niet anders kan, zullen we misschien wel moeten.”

Aan de andere kant heeft het CBR ingezet op zoveel mogelijk mankracht. Gepensioneerde examinatoren is gevraagd of ze eventjes willen terugkeren. Er wordt naarstig gezocht naar meer dan honderd nieuwe examinatoren, hoewel de opleidingsduur van bijna een jaar niet voor onmiddellijke verlichting zal zorgen. En de vijftig mensen die de klantenservice bemanden, zijn inmiddels met zijn tweehonderden.

Positief getest

Er mag dan hard worden gewerkt, makkelijk is het allemaal niet, zegt Mark de Jong, manager examens bij de Amsterdamse vestiging van het CBR. Hij staat aan de zijkant van de ruimte waar zich uur na uur kandidaten voor het ­praktijkexamen melden voor een inleidend ­gesprek. “Het is buffelen. En ook wij worden natuurlijk regelmatig gebeld door de GGD met het bericht dat iemand met wie een van onze examinatoren in de auto heeft gezeten positief heeft getest. Dat is een serieus probleem, want zo iemand moet dan direct uit de planning worden gehaald. Het is een enorm gepuzzel.”

Maar examinator Van der Veldt blijft opgetogen. “Het is een intensieve baan, dat is nu zeker waar. Examinatoren hebben te maken met een enorme cognitieve belasting, die is vergelijkbaar met die van luchtverkeersleiders. Je krijgt veel over je heen, niet iedereen is het altijd eens met je oordeel. Maar ik kan het aan. Voor ieder examen heb je 55 minuten de tijd. Dan is het zaak gefocust te zijn en na ieder examen af te sluiten. Knop om en hup, naar de volgende.”

Het stuwmeer

- Door de twee lockdowns gingen bijna 770.000 examens niet door. Normaal worden ongeveer 1,5 miljoen examens en toetsen per jaar afgenomen.
- Sinds begin maart mogen praktijkexamens weer, theorie-examens zijn pas sinds eind april toegestaan.
- Mensen van wie het examen werd uitgesteld krijgen voorrang
- De CBR’s in het hele land zijn maximaal open, op bijna alle locaties zes dagen per week, van ’s ochtends 8 uur tot ’s avonds 21 uur.
- Praktijkexamens die ­tijdens de lockdown niet doorgingen, zijn bijna allemaal ingehaald. Inmiddels zijn 250.000 theorie-­examens al ingehaald.

Meer over