PlusAchtergrond

Shell bundelt onderzoek naar nieuwe energie in Amsterdam-Noord: ‘We investeren 4 miljard in Nederland – dat is geen greenwashing’

De Energy Transition Campus Amsterdam Beeld Sophie Saddington
De Energy Transition Campus AmsterdamBeeld Sophie Saddington

Shell verhuisde eind vorig jaar uit Nederland, maar bestempelde tegelijk zijn vestiging in Amsterdam tot mondiaal onderzoekscentrum voor de energietransitie. Wordt het, vanwege de fossiele activiteiten van het concern een schaamlab of een waardevolle belofte?

Herman Stil

Dat wordt nog even beitelen. ‘Shell Research and Technology Center’ staat uitgehouwen in het steen van Shells laboratorium aan de oever van het Amsterdamse IJ. Maar dat zal snel veranderen.

Tegelijkertijd met de omstreden verhuizing van Shells hoofdkantoor naar Londen maakte het nu Britse concern half november bekend dat Amsterdam zijn mondiale centrum voor onderzoek naar alternatieve energie wordt, aangestuurd vanuit het voormalige hoofdkantoor in Den Haag. De nieuwe naam: Energy Transition Campus Amsterdam. Voor de goede verstaander: daar staat geen ‘Shell’ meer bij.

De belofte werd ruim overschaduwd door het oproer over de, mede door fiscale onmin veroorzaakte verhuisstap. Maar daarmee heeft de koerswijziging in Amsterdam niets te maken, zegt Yuri Sebregts, chief technology officer van Shell. “Wat jij en je collega’s het vertrek van Shell uit Nederland noemen, is niet meer dan een juridische verandering. Onze activiteiten in Nederland veranderen niet, onze fabrieken in Pernis en Moerdijk gaan niet plotseling weg. En dit laboratorium, dat er al 108 jaar staat, al helemaal niet.”

Een echte koerswijziging is het ook niet. Van het jaarlijkse onderzoeksbudget van het megalaboratorium in Amsterdam-Noord – naar verluidt 320 miljoen euro – gaat volgens Sebregts ruim de helft naar nieuwe energie. “Er zit nog hier nog wel wat fossiel onderzoek, maar wat energie betreft zitten we vol op waterstof, biobrandstoffen en synthetische alternatieven.”

Nieuw is vooral dat Shell het onderzoek aan het IJ niet langer alleen zal doen. “Energietransitie is zo complex dat we onze campus móeten openstellen voor andere partijen. Dat kunnen start-ups en academici zijn, maar ook grotere bedrijven met deelonderzoek.”

Best uitgeruste lab

Shell heeft volgens de onderzoekstopman voldoende te bieden. “Dit is het best uitgeruste lab op het gebied van chemische processen in Nederland. We hebben eigen werkplaatsen, bouwen onze onderzoeksinstallaties zelf, hebben labs met alle industriële gassen en de hele infrastructuur op het gebied van veiligheid. Dat is interessant voor bedrijven met 10, 20, 50 mensen die niet direct toegang hebben tot zulke faciliteiten.”

“We zijn al benaderd door een honderdtal bedrijven en academische instellingen. Met ruim tien praten we nu. Binnenkort maken we de eerste nieuwkomers bekend. Daarna zal het groeien. Over tien, twintig jaar zitten hier misschien wel 50 verschillende bedrijven.”

De keuze voor Amsterdam-Noord, één van de vier grote onderzoekslabs van Shell in de wereld, betekent niet dat het uit 2009 stammende, 90.000 vierkante meter grote complex fors moet worden verbouwd. “Er werken hier nu duizend eigen onderzoekers. Daar kunnen er nog honderden van buiten bij.”

Sebregts beseft dat elke bekendmaking van Shell op het gebied van alternatieve energie een gemakkelijk doelwit is voor critici van het concern. Criticasters die de afgelopen jaren meer dan eens doel troffen. Zoals vorig jaar mei, toen Milieudefensie via de Haagse rechter afdwong dat het concern zijn CO2-uitstoot in 2030 45 procent moet hebben teruggebracht ten opzichte van 2019.

Yuri Sebregts. Beeld Sophie Saddington
Yuri Sebregts.Beeld Sophie Saddington

Weinig waardering

“Ik vind het verrassend dat er zo weinig waardering is voor wat we doen op het gebied van energietransitie. We zitten publicitair vast aan het beeld van Shell zoals dat 20, 30 jaar geleden gold. Men associeert ons alleen met olie en gas.”

Dat is niet verwonderlijk, omdat het concern nog altijd drijft op fossiele brandstoffen. “Maar dat hangt samen met het feit dat 80 procent van de energiestromen in de wereld nog fossiel is. Dat zal de komende dertig jaar veranderen en aan die verandering werken we al jaren hard, zie die miljard euro onderzoeksbudget per jaar. Het is echt, het heeft impact.”

“Ik begrijp de emotie in het debat; klimaatverandering máákt angstig. We moeten keihard werken om dat te voorkomen. Shell draagt daar al fors aan bij. Wij investeren momenteel alleen al in Nederland vier miljard euro in projecten voor alternatieve energie. Dat is te veel geld om het greenwashing te noemen.” Shell sprak eerder de belofte uit in 2050 klimaatneutraal te zijn, inclusief de uitstoot van producten die aan klanten wordt geleverd

“We hebben twee grote windparken op de Noordzee. We zijn bezig met het afvangen van CO2 bij onze installaties en willen dat opslaan in lege gasvelden in de Noordzee. We zetten in hoog tempo snelladers voor elektrisch vervoer neer, investeren in de productie van waterstof als energiebron en in de ontwikkeling van synthetische brandstoffen.”

De historie op het gebied van olie en gas speelt daarbij een sleutelrol. “We bouwen in Rotterdam een van de grootste biobrandstoffabrieken van Europa, waarvoor de processen de afgelopen tien jaar in Amsterdam zijn ontwikkeld, op basis van de kennis die we hier in tachtig jaar hebben opgedaan op het gebied van olie, gas en raffinage. Daarmee konden we dit veel sneller ontwikkelen.”

Opsplitsen

Dat is volgens Sebregts ook een argument tegen stappen van beleggers – zoals pensioenfonds ABP – om niet meer in ‘fossiele’ bedrijven te investeren of oproepen van investeerders om Shell te splitsen in een ‘olie-en-gasdeel’ en een bedrijf voor nieuwe energie. “Juíst bedrijven die groot zijn in traditionele energie hebben kennis en kunde om de omslag naar nieuwe energievormen te maken, door vanuit hun onderzoekshistorie nieuwe technologieën te ontwikkelen.”

“Ik snap emotioneel ook wel dat ons de maat wordt genomen zolang we fossiele brandstoffen leveren. Maar praktisch gezien is dat nog onvermijdelijk. Alleen al hier in Amsterdam zijn zoveel huizen onvoldoende geïsoleerd om de gaskraan nu al dicht te draaien. Dan zitten honderdduizenden mensen in koude en beschimmelde huizen.”

“Natuurlijk moet je keihard investeren in maatregelen om die woningen klimaatneutraal te maken. Maar om dan steeds te zeggen: alles wat Shell doet is greenwashing, omdat het al die huizen nog gas levert – dat snap ik niet.”

Tim Baart-Meijering Beeld Shell
Tim Baart-MeijeringBeeld Shell

Kunstmatige kerosine

Hij moet even met het flesje kristalheldere vloeistof pronken. Traditioneel is vliegtuigbrandstof kerosine immers, netjes gezegd, urinekleurig. Maar niet die van Tim Baart-Meijering. “Onze kerosine heeft minder verontreiniging en stoot ook minder vervuilende stoffen uit, waaronder ultrafijnstof.”

De brandstof is dan ook niet van ruwe olie, landbouwresten of voedselafval gemaakt, maar volstrekt kunstmatig. En dat is nodig ook, zegt Baart. “Er is vermoedelijk niet genoeg biomassa om in de toekomst aan alle vraag voor biobrandstof te voldoen,. Dus onderzoeken we hoe we synthetische alternatieven kunnen maken met CO2 en water en groene stroom om waterstof te maken.”

Die CO2 kan overal vandaan komen. “Wij vangen het nu af bij onze raffinaderijen in Pernis, maar ook bij een melkveehouder die agrarisch afval vergist, waarbij koolstofdioxide vrijkomt.”

“De overheid vroeg ons in het eerste kwart van 2020 om voor het einde van dat jaar 500 liter synthetische kerosine te maken. We waren al bezig met de technologie, maar wisten niet of we dat in negen maanden konden halen.”

Maar met een in Amsterdam gebouwde installatie van tien meter hoog lukte het toch. In februari 2021 werd het tijdens een passagiersvlucht van KLM opgestookt. ‘Een wereldprimeur.”

“We kunnen nu de stap maken van een laboratoriumopstelling naar productie op grotere schaal.” Er zijn plannen om in Duitsland een proeffabriek te bouwen.

Sabine Brink. Beeld Sophie Saddington
Sabine Brink.Beeld Sophie Saddington

Is groene stroom echt groen?

Waar komt die duurzame stroom vandaan, is die wel zo groen en is die niet al een keertje eerder verkocht?

“Er komen veel nieuwe duurzame energiebronnen bij,” zegt Sabine Brink, die het elf medewerkers tellende blockchainteam bij Shell leidt. “Het is belangrijk dat we van al die bronnen betrouwbare informatie hebben. Blockchain kan daarbij helpen.”

Via die decentrale variant van internet kan informatie onwrikbaar worden vastgelegd in een oneindige ketting van digitale blokjes. “Daarmee kunnen we energiestromen verifieerbaar en traceerbaar maken. Als gegevens op oneindig veel plekken worden vastgelegd, vergroot dat de transparantie en betrouwbaarheid. Dat kan je niet centraal doen, met iemand die dan die informatie moet beheren.”

Shell staat met 100 anderen aan de basis van nonprofitorganisatie Energy Web Foundation, die middelen bedenkt om de herkomst van energie vast te leggen. “Je kunt zo als stroomproducent en elektriciteitsleverancier bij consumenten aantonen dat je echt groene stroom levert en waar die vandaan komt. En dat geldt ook voor andere groene energiebronnen als waterstof of biobrandstof.”

Er zijn veel meer toepassingen denkbaar. “Ook de registratie van CO2-uitstoot kan zo betrouwbaar worden vastgelegd. En we registreren op deze manier de herkomst van apparatuur die we wereldwijd gebruiken.”

Sander van Paasen. Beeld Sophie Saddington
Sander van Paasen.Beeld Sophie Saddington

Magic Dust

Nee, het is geen sneer naar het Amsterdamse drugsmilieu als Shellscheikundige Sander van Paasen een potje witte korrels introduceert met: “Dit is onze magic dust.” Dat klinkt nu eenmaal toegankelijker dan ‘solid sorbent-technologie’.

De korrels vormen de nieuwe frontlinie in het afvangen, verwerken en opslaan van CO2 uit schoorstenen van fabrieken en raffinaderijen. Sinds kort wordt de magische stof in een proefinstallatie bij een biomassacentrale in Moerdijk gebruikt om koolstofdioxide op te vangen. “Zie het als sponsjes die CO2 aan zich binden.”

Het broeikasgas moet later wel weer van die korrels worden gescheiden. “Het kost energie om die CO2 weer uit die korrels te krijgen. We willen dat zo veel mogelijk reduceren. Als we het kunnen afvangen bij 50 graden en weer scheiden bij 80 graden, is dat al een enorme stap richting duurzaamheid. Nu doen we dat nog bij 120 of 180 graden.”

Als het aan Shell ligt, worden later grote hoeveelheden CO2 straks opgeslagen in lege gasvelden onder de Noordzee. “Daar ontkom je niet aan. We zullen straks ook de CO2-uitstoot uit biobrandstof en synthetische bron moeten afvangen en opslaan of verwerken. De utopie is uiteindelijk negatieve uitstoot.”

Meer over