PlusAchtergrond

Sekswerkers: nieuwe wet zal juist voor meer criminalisering zorgen

Sinds 1 januari zijn klanten van sekswerkers strafbaar als zij een vermoeden van dwang of mensenhandel niet bij de politie melden. De wet is ingevoerd om de branche te reguleren, maar maakt het werk juist gevaarlijker, zeggen sekswerkers.

David Hielkema
Een sekswerker op de Oudezijds Achterburgwal. Beeld Marc Driessen
Een sekswerker op de Oudezijds Achterburgwal.Beeld Marc Driessen

Klanten worden voortaan strafbaar gesteld als zij signalen van ‘mogelijke mensenhandel’ of ‘gedwongen werk’ niet melden bij de politie. Bijvoorbeeld als een sekswerker een blauwe plek heeft, bang oogt of als de seks op een afgelegen plek wordt aangeboden. Als een klant dat niet meldt, riskeert deze volgens de nieuwe wet een gevangenisstraf van maximaal vier jaar. Deze wet is er volgens het kabinet gekomen om de seksbranche te reguleren en om ervoor te zorgen dat de veiligheid en gezondheid van sekswerkers vooropstaan.

Marjan Wijers van platform SekswerkExpertise noemt het juist ‘schadelijke symboolwetgeving die slachtoffers noch sekswerkers helpt’. Volgens de jurist – die aan de Universiteit van Essex op de rechten van sekswerkers promoveert – is één van de effecten dat klanten juist minder bereid zijn om melding te doen van misstanden. “Klanten zullen het risico niet willen nemen; zij zijn immers zelf strafbaar.”

Wijers wijst er ook op dat het vaak bijna onmogelijk is om tijdens korte bezoeken slachtoffers te herkennen. “Dat lukt zelfs ervaren politieagenten en hulpverleners niet. Eerder onderzoek uit Finland leert bovendien dat ook slachtoffers minder bereid zijn naar de politie te gaan uit angst dat ze in strafzaken tegen klanten moeten getuigen en hun naam bij iedereen bekend wordt.”

Moeilijker om te screenen

Wijers haalt onder meer onderzoek van Amnesty International aan, waaruit blijkt dat het criminaliseren van klanten niet leidt tot minder prostitutie, maar het sekswerkers wel meer blootstelt aan uitbuiting en geweld. In Zweden gebeurt dit al ruim twintig jaar. Volgens de onderzoeker dringt de criminalisering van klanten sekswerkers juist steeds verder de illegaliteit en onzichtbaarheid in, wat ten koste gaat van hun veiligheid, gezondheid en toegang tot hulp.

Onder sekswerkers is er ook weinig begrip voor de nieuwe wetgeving, zegt sekswerker Moira Mona (haar beroepsmatige naam). In het veld wordt gesproken over meer gevaren die voor hen ontstaan nu deze wet is aangenomen. “We weten dat in landen als Zweden klanten minder snel geneigd zijn om informatie met ons te delen. Voor ons wordt het moeilijker om ze te screenen.”

Daarnaast heeft Mona vragen over de ‘vage formulering’ van de wet. Wanneer heeft iemand bijvoorbeeld een ‘slechte dag’ en hoe kan een klant dat bepalen? Mona: “Ik heb tijdens het werk weleens gehuild omdat mijn opa overleden was. Is dat een reden om te denken dat ik in de mensenhandel zit of gedwongen word? Zoiets vaststellen is complex. Professionals of de zedenpolitie zijn het er vaak al niet over eens, dus hoe gaat een rechter dit bepalen?”

Blauwe plek

Een andere sekswerker – die anoniem wil blijven – zegt dat klanten inmiddels al over de wet zijn begonnen. “Iemand vroeg me of ik niet gedwongen werk, want anders krijgt hij een boete van 20.000 euro. Ik! Met mijn plezier in mijn werk. En elke blauwe plek op mijn lijf wekt argwaan, als ik me stoot denk ik aan die Segers met z’n wetje,” zegt de vrouw. (ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers drong aan op invoering van de wet, red.)

“De lieve klanten laten zich afschrikken, terwijl de eikels zich toch niet laten tegenhouden. Dat mis ik in de discussie, dat er kwade opzet in zit om naar antiprostitutiewetgeving toe te werken. We moeten er niet in trappen dat het zou gaan om het aanpakken van misstanden.”

Belangrijke eerste stap

In Den Haag waren de meeste partijen toch voorstander van de wet. Ook Shamir Ceuleers van het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (CKM) verwacht dat de wet wel helpt om mensenhandel tegen te gaan. “De klant ontsprong altijd de dans, maar die vervult in mensenhandel een belangrijke rol. Als zij deze misstanden niet zien en melden, blijft uitbuiting doorgaan.”

Ceuleers geeft toe met andere ogen naar de problematiek te kijken. “Wij willen dat mensenhandel wordt aangepakt. De wet maakt klanten strafbaar als ze redelijkerwijs hadden moeten weten dat er iets mis was. Dat is een belangrijke eerste stap, maar bij zaken met bijvoorbeeld minderjarige slachtoffers ligt die lat nog te hoog. Daar dient het nieuwe kabinet aanvullende maatregelen op te nemen.”

Wijers: “Als je werkelijk dwang en geweld wilt bestrijden, begin dan met sekswerkers als gelijken te behandelen, met dezelfde rechten als andere professionals. Goed beleid ontwikkel je samen met sekswerkers, niet tegen hen. Dit beleid zorgt ervoor dat sekswerkers er geen enkel vertrouwen meer in hebben dat de overheid ook hun belangen en veiligheid ter harte neemt. In plaats van bondgenoten maak je ze zo tot tegenstanders, vijanden.”

Weinig vertrouwen bij prostituees, blijkt uit onderzoek

Ruim 40 procent van de klanten van Amsterdamse prostituees is bereid misstanden in de prostitutie te melden als ze die tegenkomen. Dat bleek uit onderzoek van de GGD Amsterdam in 2015.

De meeste klanten keuren dwang en uitbuiting in de prostitutie af. Van alle klanten voelt bijna 70 procent zich verantwoordelijk voor misstanden in de sector. Toch zegt slechts één op de vijf respondenten signalen van misstanden te kunnen herkennen. Saillant is dat zij zich bij het melden onder meer laten belemmeren door wantrouwen in de aanpak van eventuele misstanden.

Prostituees hebben volgens de onderzoekers weinig vertrouwen in klanten als signaleerders. Zij zijn van mening dat klanten wel kunnen melden, maar niet willen. Klanten zouden zich voornamelijk bezighouden met hun eigen plezier en seksuele opwinding.

Meer over