PlusNieuws

Schurft is in opmars, maar er is geen overzicht: ‘Centrale aanpak nodig’

Het aantal gevallen van schurft is afgelopen jaar verdubbeld. De brandhaarden zijn vooral studentenhuizen. ‘Je krabt je hele huid open.’

Hans van der Beek
Schurft is een zeer besmettelijke huidziekte, die komt door schurftmijten. Dat zijn kleine beestjes, onzichtbaar voor het oog, die lijken op spinnetjes. De ziekte is vervelend, maar kan geen kwaad. Beeld Getty Images
Schurft is een zeer besmettelijke huidziekte, die komt door schurftmijten. Dat zijn kleine beestjes, onzichtbaar voor het oog, die lijken op spinnetjes. De ziekte is vervelend, maar kan geen kwaad.Beeld Getty Images

Tessa, niet haar echte naam, is een 20-jarige Amsterdamse. Ze woont nog bij haar ouders, maar studeert in Utrecht. Een aantal maanden geleden bleef ze een nachtje bij een jongen in Utrecht slapen. Tot zo ver niks bijzonders in het leven van een jonge student.

Anderhalve week later kreeg ze een telefoontje. Ze kon maar beter een zalfje halen, waarschijnlijk had ze schurft.

De jongen had ook met een ander meisje geslapen, en dat meisje had schurft, maar had dat niet durven vertellen. Tessa: “En zo loopt het door.”

Het aantal besmettingen met schurft neemt toe, blijkt uit onderzoek van het Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg (Nivel). In 2014 meldden zich nog maar 100 op de 100.000 mensen met de aandoening bij de huisarts. Dat aantal nam toe tot 210 gevallen in 2019 en 260 in 2020. Sinds oktober 2021 is dat aantal verdubbeld. Specifieke cijfers voor Amsterdam zijn niet bekend.

Gangetjes in de huid

Schurft is een zeer besmettelijke huidziekte, veroorzaakt door schurftmijten. Dat zijn kleine beestjes, onzichtbaar voor het oog, die lijken op spinnetjes. Ze graven gangetjes in het buitenste deel van de huid en daarin leggen ze eitjes.

Na drie dagen komen die eitjes uit. De nieuwe mijten leggen twee weken later weer ergens anders in de huid hun eitjes. Bijkomend probleem voor de menselijke pechvogel: de eerste klachten komen pas na twee tot zes weken, en tegen die tijd is de kolonie zich al behoorlijk uit aan het breiden.

Tessa deed alles wat ze doen moest. Ze kocht zalf, smeerde zich in, letterlijk van top tot teen, ook op plekken waar ze geen jeuk had. Ze waste al haar kleding en beddengoed op zestig graden en stopte die een week in een afgesloten plastic.

Flinke jeuk

Toch begon het te jeuken en flink ook. Twee weken later haalde ze opnieuw de zalf tegen schurft. De jeuk werd een weekje minder, maar keerde daarna in alle hevigheid terug.

Tessa: “Het werd steeds erger. Je krijgt bultjes over je hele lichaam, vooral op warme plekken. Onder je oksels of tussen je vingers. Als je gaat krabben, haal je ze open. Bij mij viel het nog mee. Ik hoor verhalen om me heen van mensen die hun hele huid openkrabben. Je hoort opeens overal dat het heerst onder studenten.”

Haar huisarts was niet bekend met een toename van schurft. Hij vroeg of haar kat soms vlooien had. Tessa smeerde zich opnieuw helemaal in, en weer kwam de jeuk terug. Inmiddels is ze al tweeënhalve maand bezig.

Pil tegen schurft

Bij apotheken steeg de vraag naar de pil tegen schurft, Ivermectine, eind vorig jaar explosief, blijkt uit cijfers van de Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK). Van zo’n 2500 verstrekkingen per maand naar 3600 in oktober, 5000 in november en 6600 in december. “In absolute zin wordt het middel nog steeds weinig geleverd,” zegt productmanager Fabiënne Griens van de SFK, “maar het aantal verstrekkingen ligt drie tot vier keer zo hoog als gebruikelijk.”

Kleine aantekening: Ivermectine wordt onder antivaxers geroemd als een – medisch niet aangetoond – middel tegen covid, maar dat kan de forse toename van de verkoop niet verklaren.

In sommige steden in België, zoals Antwerpen, zijn door de opkomst van schurft medicijnen nog amper te krijgen, maar zover is het in Nederland volgens voorzitter Aris Prins van apothekersorganisatie KNMP nog niet. Prins: “Voor de zalf hebben we nog geen tekort gehad, voor de tabletten wel. Maar we hebben in Nederland eigenlijk altijd wel te maken met een tekort aan medicijnen.”

De toegenomen verstrekking is volgens Prins wijkgerelateerd. Prins: “We zien het in sommige wijken in de grote steden en in studentensteden. De uitbraken komen vooral voor in huizen waar veel mensen dicht op elkaar zitten.”

Lichamelijk contact

Schurftmijt verspreidt zich door lichamelijk contact of door het bed of kleding met iemand te delen, en precies die kans is in een studentenhuis groter, ook omdat kleding en beddengoed minder vaak wordt gewassen. Prins: “Zeker omdat we door corona massaal thuis moesten blijven. Een kantoor of school wordt schoongemaakt, maar thuis ben je daar zelf verantwoordelijk voor. Dat is gewoon lastiger, zeker voor studenten.”

Daarbij lukt dat alleen als iedereen in het studentenhuis de maatregelen (een kuur én grote schoonmaak) tegelijkertijd neemt, zegt Heiman Wertheim, hoogleraar klinische microbiologie bij het Radboudumc. “En dan nog. Sommige huizen doen het goed, maar andere niet – en dan is daar vervolgens een feestje, en krijg je het zo weer terug.”

Wertheim pleit daarom voor een centrale aanpak door de GGD. Wertheim: “Veel studenten staan nog altijd ingeschreven bij de huisarts van hun ouders elders, dus er is geen overzicht. Daarom moet de aanpak, zeker in studentensteden, niet meer via de huisarts, maar via de GGD. En dan niet alleen de behandeling, maar ook voorlichting, denk aan eerstejaars.”

Strontvervelend

De wetenschapper kijkt wel op van de huidige toename. Wertheim: “De eerste keer dat ik schurft zag, was in de sloppenwijken van Brazilië. Nu komen je eigen studerende kinderen ermee thuis. Het is niet ernstig, maar wel strontvervelend.”

Er rust een stevig taboe op, vult Prins aan. “Er is een vorm van schaamte. Het geeft toch het gevoel van minder hygiënisch leven.”

Daar kan Tessa over meepraten: “In het begin vroeg een vriendin: ‘Schaam je je niet?’ ‘Waarom?’ vroeg ik. ‘Ik kan er toch niks aan doen?’ Maar al snel kwam ik erachter hoe mensen reageren als ze horen dat je schurft hebt. Toen kwam bij mij ook de schaamte.”

Meer over