Plus

Proef met bijverdienen in de bijstand is een succes: ‘Leidt tot hogere uitstroom’

Het Amsterdamse experiment dat mensen in de bijstand mogen bijverdienen, wordt met twee jaar verlengd. ‘Het beloont werken, versterkt de bestaanszekerheid van mensen en het leidt tot een hogere uitstroom uit de bijstand.’

David Hielkema en Dionne van Lint
Lex Huis in 't Veld: 'Dankzij het bijstandsexperiment mag ik een kleine 120 euro per maand houden. Dat vind ik hartstikke fijn.' Beeld Nina Schollaardt
Lex Huis in 't Veld: 'Dankzij het bijstandsexperiment mag ik een kleine 120 euro per maand houden. Dat vind ik hartstikke fijn.'Beeld Nina Schollaardt

Lange tijd was het niet erg aantrekkelijk om bij te verdienen als je in de bijstand zit. Waarom moeite doen om een bijbaan te zoeken als het netto geen geld oplevert? De verdiensten werden immers toch in mindering gebracht op de uitkering.

Om deze retoriek te doorbreken begon Amsterdam in 2018 een experiment. Voor het werk dat bijstandsgerechtigden doen, krijgen zij een premie van de gemeente. Ze houden 30 procent van het bijverdiende inkomen over, met een maximum van 219 euro per maand. In maart werd het experiment toegankelijk voor iedereen in de bijstand en inmiddels is besloten dat het tot 2024 wordt verlengd. Andere gemeenten volgen het Amsterdamse model, waaronder de gemeenten Aalten en Doetinchem.

Schulden afbetalen

De evaluaties laten namelijk positieve resultaten zien: deelnemers die meer dan zestien uur per week werken, maken drie keer zoveel kans om uit de bijstand te komen. Het geld wordt in veel gevallen gebruikt om schulden af te lossen of de vaste lasten te kunnen betalen.

“We hebben een vorm gevonden waarin we laten zien dat de premie goed werkt,” zegt verantwoordelijk wethouder Rutger Groot Wassink (Sociale Zaken). “Het beloont werken, versterkt de bestaanszekerheid van mensen en het leidt tot een hogere uitstroom uit de bijstand.”

Een bijstandsuitkering voor een volwassene is 1075 euro, voor een gezin is het 1541 euro, inclusief vakantiegeld. Dat is nog altijd minder dan het minimumloon van 1684 euro. Groot Wassink zou dan ook willen dat de premie wordt verhoogd met 500 euro, maar wettelijk gezien is dat niet mogelijk. “Je ziet dat heel weinig mensen kunnen rondkomen van de bijstand. In Den Haag slaan we hierover vaak op de trom.”

Lockdown

Groot Wassink is sinds 2018 bezig mensen uit de bijstand te trekken. De ambitie was om binnen vijf jaar 10.000 mensen aan een baan te helpen zonder hulp van de bijstand. Na twee jaar was dit met 2000 Amsterdammers gelukt. “Toen kwam de coronacrisis,” zegt Groot Wassink. “We waren goed op weg. Ik geloof dat je met inzet nog steeds 10.000 mensen aan het werk kunt krijgen, bij 15.000 mensen moet het lukken met veel begeleiding. Je houdt helaas een groep over van 10.000 tot 15.000 mensen voor wie serieus werken niet haalbaar is.”

Het aantal mensen in de bijstand zit na een piek tijdens de coronacrisis weer op het oude niveau van circa 38.000 mensen. Met de nieuwe coronamaatregelen die eraan zitten te komen, zullen weer meer mensen in de bijstand komen, denkt de wethouder. “Als we weer in een lockdown gaan, dan zul je zien dat mensen met flexbanen snel terugkomen in de bijstand. Het blijft allemaal vrij fragiel.”

Karima Bouali, 43 jaar, werkt in thuiszorg

Karima Bouali: 'Mijn dochter van 18 heb ik een bijdrage kunnen geven voor haar rijbewijs, ik ben dan ook heel dankbaar voor de extra bijdrage.' Beeld Nina Schollaardt
Karima Bouali: 'Mijn dochter van 18 heb ik een bijdrage kunnen geven voor haar rijbewijs, ik ben dan ook heel dankbaar voor de extra bijdrage.'Beeld Nina Schollaardt

“Na mijn scheiding in 2015 heb ik twee jaar in de volledige bijstand gezeten. De bijstandsuitkering hielp mij om mijn leven weer op de rit te krijgen, maar op een gegeven moment wilde ik niet meer afhankelijk zijn. Op eigen initiatief heb ik in 2017 een baan in de zorg gevonden, waardoor ik nog maar deels een bijstandsuitkering heb.”

“Dat ik nu wat geld overhoud, geeft mij veel meer financiële ademruimte. Door het extra geld heb ik mijn kinderen meer kunnen geven. Mijn oudste zoon van 21 heb ik kunnen helpen met de inrichting toen hij op kamers ging, mijn dochter van 18 heb ik een bijdrage gegeven voor haar rijbewijs. Ik ben dan ook heel dankbaar voor de extra bijdrage.”

“Als mijn jongste zoon van tien jaar naar de middelbare school gaat, wil ik graag een fulltime baan. Hopelijk lukt het me dan om helemaal uit de bijstand te komen.”

Lex Huis in ’t Veld, 59 jaar, postbezorger

“Sinds 2008 werk ik bij PostNL. Daarvoor zat ik al in de bijstand. Soms gedeeltelijk en soms helemaal, omdat ik psychische klachten heb en hierdoor niet fulltime kan werken. Als ik overwerk of een winstuitkering krijg, zie ik dat niet terug op mijn bankrekening. Mensen vragen ook weleens: ‘Waarom werk je als alles wordt ingehouden?’ Voor mij is het om deel uit te maken van de maatschappij. Het geeft me het gevoel dat ik iets bijdraag.”

“Sinds 2018 doe ik mee met het bijstandsexperiment, waardoor ik een kleine 120 euro per maand mag houden. Dat vind ik hartstikke fijn. Mijn inspanningen worden echt beloond. Met het geld kan ik veel leuke dingen doen. Ik heb bijvoorbeeld een tweedehands motorfiets kunnen kopen en kan vaker een weekendje weg.”

Samenwonen in de bijstand
Vanaf volgend jaar mogen bijstandsgerechtigden van de gemeente samenwonen zonder dat hun uitkering wordt verlaagd. Het gaat om een periode van zes maanden, waarin beide partners op hun eigen adres ingeschreven moeten blijven.

Dat liet wethouder Groot Wassink dinsdag weten op vragen van D66. De partij had het stadsbestuur gevraagd om net als Tilburg te zorgen dat de uitkering maximaal een halfjaar lang niet wordt verlaagd als bijstandsgerechtigden gaan samenwonen.

“Het college vindt de proef in Tilburg sympathiek en ziet de kennismakingsperiode als een instrument dat kan bijdragen aan een humaner bijstandsbeleid,” zegt Groot Wassink. De wethouder benadrukt wel dat huurders van sociale huurwoningen toestemming moeten krijgen van hun woningcorporatie als ze hun woning maandenlang feitelijk niet zelf bewonen.

Meer over