PlusAchtergrond

Plannen voor woningen bij chemische fabriek in Noord: ‘Dat gaat problemen geven’

Rond chemische fabrieken is het advies om woningen op minstens 700 meter afstand te houden. Toch wil Amsterdam in Noord woontorens bouwen op 150 meter van chemiebedrijf Albemarle.

Bart van Zoelen
In de eerder dit jaar ontvouwde plannen voor het Hamerkwartier zijn aan het IJ drie torenflats van 80, 100 en 120 meter hoog gepland, vlak bij de chemische fabriek Albemarle.
 Beeld Nina Schollaardt
In de eerder dit jaar ontvouwde plannen voor het Hamerkwartier zijn aan het IJ drie torenflats van 80, 100 en 120 meter hoog gepland, vlak bij de chemische fabriek Albemarle.Beeld Nina Schollaardt

Dat hele tuindorpen in Noord in een dikke walm werden gezet door zwavelzuurfabriek Ketjen is minstens een halve eeuw geleden, maar op dezelfde plek, pal aan het IJ, staat nog altijd een chemische fabriek, van het Amerikaanse bedrijf Albemarle tegenwoordig. Voor wie door een eenentwintigste-eeuwse bril kijkt is het een vreemd gezicht, industrie zo recht tegenover de moderne woontorens van het KNSM-eiland.

Ook in Noord dringt de stad zich op. In het Hamerkwartier, een nieuwe wijk op de vroegere fabrieksterreinen van Draka en Stork, wil de gemeente 6700 woningen bouwen terwijl er tegelijk veel bedrijven gevestigd blijven met werk voor vijfduizend mensen. Bij Albemarle, dat hier katalysatoren produceert waarmee raffinaderijen schonere brandstoffen maken, leidt dat tot grote bezorgdheid. Niet omdat het bedrijf moet wijken voor de nieuwbouwplannen, de fabriek blijft – die staat hier al 121 jaar en op eigen grond. Wel omdat een zo dichtbevolkte wijk volgens het bedrijf niet te verenigen valt met een chemische fabriek op 150 meter afstand.

De hoogste gebouwen

Vlak bij de fabriek, daar waar nu het Oostveer aan land komt en op termijn mogelijk een fietsbrug over het IJ, zijn nota bene de hoogste gebouwen ingetekend. In de eerder dit jaar ontvouwde plannen voor het Hamerkwartier zijn hier aan het IJ drie torenflats van 80, 100 en 120 meter hoog gepland.

Dat is wel erg dichtbij, zegt fabrieksdirecteur Arno Quist. “Ze gaan iets neerzetten dat later problemen gaat geven.” Albemarle verwijst naar een richtlijn van de Vereniging Nederlandse Gemeenten, die een afstand van 700 meter adviseert tot woningen voor industrie uit deze risicocategorie.

Albemarle verwacht geen grote overlast of gevaarlijke situaties. Wat tegenwoordig uit de schoorsteen komt is veel onschuldiger dan een halve eeuw geleden, toen het hardnekkige gerucht ging dat men in Noord eerder kaal werd dan in de rest van de stad. “Het is vooral waterdamp en wat stof. Allemaal binnen de norm.” Explosiegevaar is er helemaal niet. Wel liggen op het fabrieksterrein giftige stoffen opgeslagen.

Volgens Albemarle onderschat de gemeente de impact van grootschalige woningbouw rond de fabriek. Zo zijn de gebruikte rapporten volgens Albemarle niet zorgvuldig. Verder rekent de gemeente zich volgens het bedrijf rijk als het gaat om de geluidsoverlast die te verwachten valt.

Albemarle werkt aan plannen om rond 2030 van het aardgas af te stappen en over te gaan op groen gas of waterstof, maar daar komt een grootscheepse verbouwing aan te pas die gepaard zal gaan met heien en ander lawaai. Ook zal de fabriek vanwege de energietransitie meer ruimte nodig hebben.

Bewoners in het geweer

Het daadwerkelijke risico doet er volgens Albemarle ook niet zoveel toe voor de vraag of de toekomstige bewoners in het geweer gaan komen tegen de fabriek. Uitzicht op een fabriek waar dampen uit de schoorsteen komen en waar soms een doffe dreun te horen is, is nu eenmaal niet wat moderne huizenkopers verwachten van een buurt in Amsterdam.

“Op een bepaald moment in de tijd zijn ze het zat,” zegt Quist. Albemarle verwacht dat de kopers van de appartementen met uitzicht op het IJ zich onherroepelijk ontpoppen tot klagers. Daarbij is het volgens het bedrijf niet genoeg dat huizenkopers hiervan vooraf weten en in hun koopcontract plechtig beloven dat ze de gevolgen onder ogen zien.

De woningbouwplannen voor de Zamenhofstraat, die het dichtst bij Albemarle ligt, zijn al op de lange baan geschoven. Vooral daar ligt de fabriek vol in het zicht. Daarom biedt Albemarle aan om een deel van het eigen terrein in te leveren voor uitbreiding van het W.H. Vliegenbos. Voor de beleving scheelt het al een stuk als de fabriek aan het zicht wordt onttrokken, zegt Frits van der Sluis, bij Albemarle verantwoordelijk voor duurzaamheidsmaatregelen. “De fabriek is heel veilig, maar kan voor een buitenstaander onveilig aanvoelen.”

Is de gemeente Albemarle misschien liever kwijt dan rijk? Het zou de bouw van duizenden woningen een een groene IJ-oever die vanaf de Tolhuistuin helemaal doorloopt naar Schellingwoude een stuk makkelijker maken. Volgens Albemarle is niet gesproken over de mogelijkheid dat het bedrijf vertrekt. Dan zouden meteen 450 banen verdwijnen, waaronder 110 hoogopgeleide onderzoekers van het R&D-kantoor op het fabrieksterrein. Quist: “Dat gesprek over weggaan is er niet. Wij willen goede buren zijn en blijven.”

-----

‘Combinatie van wonen en werken heeft zijn charme’

De gemeente houdt het goed voor mogelijk om duizenden woningen te bouwen vlak bij Albemarle. Het risico bestaat hier vooral uit giftige stoffen die ‘kortstondig’ kunnen ontsnappen. In de woningen moet daarmee dus rekening worden gehouden, en de mechanische ventilatie uitgeschakeld kunnen worden. Een woordvoerder van wethouder Marieke van Doorninck (Ruimtelijke Ontwikkeling) merkt verder op dat er nu al woningen en woonboten in de omgeving van de fabriek liggen, vanaf zo’n 250 meter. Ook voor mogelijke geluidsoverlast geldt dat de nieuwbouw daarop berekend moet zijn.

“Voor de ontwikkeling van het Hamerkwartier hoeft Albemarle niet weg.” Wel kijkt de gemeente al verder vooruit en voorspelt dat de katalysatoren die de fabriek maakt niet meer nodig zullen zijn na de wereldwijde omslag naar schone energie. Van Doorninck rekent erop dat de nieuwe wijk in de smaak zal vallen door de nabijheid van het IJ, een nieuw park aan de oever en het Vliegenbos. Dat er ook veel bedrijven gevestigd blijven, geeft het Hamerkwartier een eigen karakter. “Zoals ook De Pijp altijd een gemengde wijk is geweest. Die combinatie van wonen en werken heeft ook zijn charme en dat kan het zicht op Albemarle ook hebben.”

Meer over