PlusReportage

Omwonenden van geldautomaten leven in angst: ‘Het babybedje staat zo ver mogelijk van het raam’

De inmiddels dichtgetimmerde Primerawinkel aan het Beukenplein was doelwit van een plofkraak. Beeld Joris van Gennip
De inmiddels dichtgetimmerde Primerawinkel aan het Beukenplein was doelwit van een plofkraak.Beeld Joris van Gennip

In een maand tijd werden drie geldautomaten in Oost en Osdorp met zware explosieven opgeblazen. Vanwege het risico op een plofkraak klinkt de roep om de automaten te verwijderen bij woningen steeds luider.

Hanneloes Pen

De ravage bij de Primerawinkel aan het Beukenplein in Oost is nog altijd groot, nadat een geldautomaat in de gevel in de nacht van zondag op maandag 25 juli werd opgeblazen met zware explosieven. De schade wordt geschat op twee ton. Niet alleen de winkel moet een grondige hersteloperatie ondergaan, ook het appartementenblok van acht woningen dat erboven ligt, is flink beschadigd. In de hal heeft de aannemer post-its gehangen om de schade te inventariseren.

Een van de bewoners – hij blijft liever anoniem – wijst naar een wand die door de explosie is weggeslagen en waar inmiddels een nieuwe muur is opgetrokken. Voor de gesneuvelde ruiten van het wooncomplex en de berging zijn schotten getimmerd. Tegels zijn door de explosie uit de muren gevallen.

“Bij de bovenburen is het huis beschadigd. De lantaarnpaal voor het pand staat door de explosie helemaal scheef. Wij willen die geldautomaat niet meer terugzien,” zegt hij. “Volgende week hebben we een vve-vergadering waarin de geldautomaat aan de orde komt. We hebben die vanaf het begin gedoogd, maar nu willen we hem niet meer. In een wereld waarin plofkraken aantrekkelijk zijn, moet je er toch niet eentje neerzetten bij woningen. Sommige buren zijn behoorlijk geraakt door de plofkraak. Slachtofferhulp is zelfs langs geweest.”

Niet alleen de bewoners van het complex schrokken wakker van de twee harde klappen, ook omwonenden op het plein en in de omliggende straten werden die nacht opgeschrikt. “Ik dacht altijd: het is een druk plein, het zal hier niet gebeuren. Dus toch.”

De vve heeft om een onderzoek van een deskundige gevraagd naar de staat van het pand. “Wij willen weten of het nog wel veilig is om in te wonen.”

De goden verzoeken

De eigenaar van Primera staat voor zijn winkel, waar een aannemer druk bezig is de schade op te nemen. Ze verwachten dat de winkel eind augustus weer open kan. “Verschillende bewoners hebben me gevraagd of de automaat weer terugkomt. Ze vragen: ‘Mag hij niet weg?”, vertelt Afaan Muhammad, zoon van de eigenaar. “De automaat blijft, alleen hij wordt nu wel naar binnen geplaatst,” zegt Muhammads vader, die een vergoeding van Geldmaat krijgt voor het plaatsen van de geldautomaat.

Maar ook een automaat in de zaak zelf stelt de bovenbewoner niet echt gerust. “De eigenaar wil nu een bord aan de muur hangen waarop staat dat er in de zaak een geldautomaat is. Zo’n bord aan de gevel trekt toch weer aandacht. Dat is de goden verzoeken.”

Elke 5 kilometer een automaat

Amsterdam kent 220 geldautomaten. Daarvan zijn er 97 buiten en 123 binnen in een winkel of zaak geplaatst. Het grootste deel van de buitenautomaten is gevestigd onder of bij woningen. “De plaatsing geschiedt in overleg met de banken en de gemeente,” zegt woordvoerder Ramona Sandaal van Geldmaat. “De nadruk ligt op een optimale verdeling. Binnen vijf kilometer moet er een geldautomaat beschikbaar zijn. Wij kijken niet of die al dan niet onder woningen staat.”

Geldmaat krijgt volgens Sandaal vragen binnen van omwonenden van een geldautomaat die zich zorgen maken over hun veiligheid. “We kunnen ons voorstellen dat de schrik er na een plofkraak goed in zit, maar wij stellen strenge eisen aan de veiligheid van de automaten om plofkrakers af te schrikken. Mochten ze bezwaar maken dan kunnen ze ons contacteren.”

Voorzorgsmaatregelen

Niet alleen op het Beukenplein zien mensen de geldautomaat het liefst verdwijnen. Ook bewoners van de 300 meter verderop gelegen Iepenweg, die precies twee weken later werden opgeschrikt door een kraak van ‘hun’ geldautomaat, zijn ongerust.

Pal boven de geldautomaat woont een jong stel met een kind. “Toen ik hier in 2019 kwam wonen, zei mijn moeder meteen: ‘Vind je dat niet eng: wonen boven een pinautomaat?’” vertelt de vrouw, die anoniem wenst te blijven. Ze klom in de pen en schreef meerdere brieven aan woningbouwvereniging Stadgenoot, de veiligheidscoördinator van stadsdeel Oost én de ING-bank, van wie de automaat drie jaar geleden was. ING legde haar uit welke beschermende maatregelen allemaal zijn genomen.

Wouter Kuppens, veiligheidsadviseur van de gemeente Amsterdam, meldde haar dat er inmiddels werd gekeken naar alternatieve locaties voor geldautomaten in supermarkten of kiosken. ‘Zo proberen we het aantal geldautomaten in gevels van gebouwen waarin ook wordt gewoond te verminderen,’ antwoordde hij destijds per brief.

De geldautomaat aan de Iepenweg is ondanks haar protest gebleven. “Toen mijn baby geboren werd, heb ik het bedje zo neergezet dat het ver van het raam verwijderd stond. Voor het raam heb ik uit voorzorg zware gordijnen gehangen. Want ik had altijd in mijn hoofd dat het een keer kon gebeuren. Gelukkig hebben we geen schade.”

Haar bovenburen, een ouder echtpaar, vertellen bij monde van hun dochter Naimi Arabi dat ze na de plofkraak op het Beukenplein de bui al zagen hangen. “Ze zeiden tegen elkaar: ‘Dit gaat ooit ons ook overkomen.’ Ze beseften toen dat ze onveilig woonden,” zegt Arabi.

Op 7 augustus was het zover. Vroeg in de ochtend werd de automaat opgeblazen. “Ze waren heel erg geschrokken en zijn heel bang. Ze zijn het nog aan het verwerken. Het was best heftig en ze willen dat de automaat niet terugkomt.”

Touwtje

Net als op het Beukenplein was de ravage enorm, bij een plofkraak op 16 juli aan Tussen Meer in de wijk Osdorp. Bij drie zware explosies raakte de tabakszaak naast de geldautomaat ernstig beschadigd, er ontstond brand, bovenbewoners moesten hun huis uit en aan de overkant van de straat sneuvelde een winkelruit. Ook daar zat de angst er goed in bij omwonenden.

Bij het Bezaanjachtplein in Banne Buiksloot in Noord werd in oktober 2019 juist een plofkraak voorkomen. Een passant zag een touwtje uit de automaat hangen en belde de politie. De Explosieven Opruimingsdienst wist de bom te ontmantelen. Joyce Ederzeel, die aan de overkant woont, snapt niet dat de automaat er nog steeds hangt. “Ik pin hier nooit geld. Niemand let hier op. Dat ding moet gewoon weg.”

Marleen ter Welle, die schuin boven de geldautomaat woont, heeft de hele operatie van de EOD destijds gefotografeerd. “Waarom staat dat ding hier nog? Dit is een gevaarlijk hoekje. Criminelen die de automaat willen kraken, zijn via de rotonde zo weg. Ik lig met mijn gezicht bij het raam. Als dat ding was ontploft, zouden bij mij de ramen eruit liggen. We zijn niet alleen bang voor het gevaar, maar ook voor schade aan onze woning.”

Ter Welle: “Elke keer als ik van mijn werk thuiskom, kijk ik of er niet een touwtje uit de automaat hangt. Dat is er automatisch in geslopen.”