PlusAchtergrond

NS strenger voor Oekraïners: ‘Er is te veel fraude gepleegd’

NS gaat strenger toezien op het gratis reizen met een Oekraïens paspoort. Er arriveren inmiddels minder vluchtelingen in Nederland maar toch wordt nog vaak gebruikgemaakt van de regeling. Dat suggereert misbruik. ‘Het is niet bedoeld voor een tripje naar de outlet in Limburg.’

Hanneloes Pen en Anna Herter
Oekraïners komen aan op Amsterdam Centraal Station.  Beeld Joris van Gennip
Oekraïners komen aan op Amsterdam Centraal Station.Beeld Joris van Gennip

Het is donderdag rond 11 uur en voor het servicepunt van het Rode Kruis staan groepjes Oekraïners. Een daarvan bestaat uit vier jonge vrouwen, van wie eentje hulpeloos op de grond zit. Ze zijn uit Duitsland gekomen voor een citytrip en willen bij de hulporganisatie aankloppen voor een gratis ticket voor de terugreis. Maar beveiligers die voor het servicepunt staan, zijn geïnstrueerd om Oekraïners met een dergelijk verzoek niet meer binnen te laten. Alleen Oekraïners die op zoek zijn naar een opvangplek worden geholpen.

‘Amsterdam was Fun to see’

Een van de vrouwen wijst naar haar Oekraïense echtgenoot, die al een kwartier tevergeefs vijf kaartjes probeert te regelen. Hij krijgt nul op het rekest. Ze besluiten dat ze eerst maar een hapje gaan eten. “Waarom we hier zijn? Dit is onze trip,” zegt de man gepikeerd.

De gratis tickets zijn ook een thema bij de NS-balie voor internationale reizen. De uit Oekraïne gevluchte Liubov (34) en haar 9-jarige dochter lopen verslagen van de balie weg. Sinds de oorlog wonen ze in Boedapest. “Van mijn vrienden hoorde ik dat Amsterdam zo’n mooie stad is om te bezoeken. Fun to see. Mijn dochter en ik zijn een paar dagen geleden hier aangekomen. Nu is ze ziek en willen we terug, maar ze geven geen gratis kaartjes meer.”

‘Ik ben dakloze met een kind’

Ze is ten einde raad en besluit haar vrienden te raadplegen om geld te storten, want zelf kan ze de terugreis niet betalen. “Niemand helpt me. Als ik geen geld kan lenen, ben ik een dakloze met een kind.”

Sinds Oekraïense vluchtelingen naar Nederland komen, worden de treinkaartjes vergoed van mensen die op doorreis zijn naar hun eindbestemming. Met een Oekraïens paspoort in combinatie met een (gratis) internationaal reisdocument niet ouder dan 24 uur moeten ze bewijzen dat ze aan dit criterium voldoen. NS-medewerkers mogen die grens rekken tot 36 uur, zegt een woordvoerder van het vervoersbedrijf, maar wie langer in Amsterdam verblijft, heeft pech.

Elke casus onder een vergrootglas

Aanvankelijk werd in de praktijk flexibel met die regels omgegaan. Er kwamen vele honderden vluchtelingen deze kant op, zegt de woordvoerder, en niet elke casus werd onder een vergrootglas gelegd. “Oekraïners konden gemakkelijk aan een gratis kaartje komen, ook als ze daar strikt genomen niet voor in aanmerking kwamen.”

Hoewel de stroom vluchtelingen uit Oekraïne slinkt, constateert de NS dat er nog wel volop gratis wordt gereisd. Aan de NS-balies verschenen de afgelopen weken niet alleen Oekraïners die hulp nodig hadden, maar ook ‘een hoop mensen die helemaal opgedoft een treinkaartje kwamen halen om naar een outlet in Limburg te gaan,’ aldus de woordvoerder. “Deze regeling is niet bedoeld voor mensen die in hun mooiste kleren aankloppen voor een weekendje Parijs.”

Hopeloze situaties

Dus is het nu over met de coulance voor wie langer dan 24 tot 36 uur in Nederland is neergestreken. In de praktijk betekent het wel dat daarmee ook vluchtelingen die wel nog zoeken naar een nieuw thuis in een ander land worden benadeeld, zien vrijwilligers van het Rode Kruis en de ‘Groene Lobby’, vrijwilligers in groene hesjes.

De veelal jonge Russische vrouwen van de Groene Lobby, die vanaf de perrons waar de internationale treinen uit Berlijn en Frankfurt arriveren Oekraïense vluchtelingen naar de Rode Kruispost brengen, zien hopeloze situaties.

“We maken ons zorgen over vluchtelingen die hier een tijdje in de opvang zitten en alsnog naar een ander land willen omdat ze niet in Nederland willen blijven. Zij krijgen nu geen ticket meer,” zeggen twee vrijwilligsters van het Rode Kruis en de Groene Lobby die liever anoniem blijven.

Oekraïens gezin dat wil doorreizen naar een ander land.  Beeld
Oekraïens gezin dat wil doorreizen naar een ander land.

Een van hen heeft in de winkelpassage op het Centraal Station een groep Oekraïners gespot die geen kant op kan. Ze zitten bezakt en bepakt op een stenen bankje, met koffers, tassen en rugzakken naast zich.

Familie in Duitsland heeft het beter

Het zijn de 66-jarige Lyubov, haar twee dochters Natalia (47) en Aleksandra (31) en drie kleinkinderen die uit Oekraïne zijn gevlucht en twee weken geleden in het Wow-hotel in Amsterdam zijn aangekomen. Ze willen weg uit Nederland omdat hun uit Oekraïne gevluchte familie in Duitsland het veel beter heeft, zeggen ze.

“Wij verbleven in een hotelkamer met acht stapelbedden, twee stoelen en een tafeltje. We krijgen pas vanaf juni geld en mogen hier niet werken op een binnenlands paspoort. Familie van ons zit in een plaatsje vlakbij Keulen en heeft al een huis gekregen. Dat willen wij ook,” verklaart Natalia.

Ze hebben spijt dat ze voor Nederland hebben gekozen. “We deden dat omdat het in Polen zo druk was en we wilden zo ver mogelijk weg van die drukte.”

‘Goeden lijden onder de kwaden’

De vrijwilligster van het Rode Kruis gaat met Natalia naar de balie waar de internationale tickets worden verkocht. De NS-medewerkster schudt haar hoofd als haar de situatie wordt uitgelegd. “Er is te veel fraude gepleegd, ik kan ze niet helpen. Ze hebben dit te danken aan hun eigen volk. De goeden moeten onder de kwaden lijden,” zegt ze resoluut.

Bij Natalia schieten de tranen in de ogen. Geld om zes tickets naar Keulen te betalen, is er niet. Het Oekraïense contante geld dat ze hebben meegenomen, is niet omwisselbaar in Nederland.

De NS-medewerkster print wel een reisschema uit voor de reis naar Keulen, met het juiste perronnummer erbij. “Vraag de conducteur of jullie mee mogen met de trein,” adviseert ze.

NS is ervan op de hoogte dat zijn medewerkers geregeld mensen de weg wijzen naar de treinen met het advies de conducteur lief aan te kijken. “Zo kunnen zij de mensen toch enigszins helpen.”

null Beeld

De Rode Kruisvrijwilligster loodst het gezin met haar OV-kaart naar het juiste perron door het NS-poortje met haar hand open te houden. De conducteur van de zojuist gearriveerde trein richting Keulen is nergens te bekennen. Natalia besluit dan met haar familie vlug op de trein te springen. Terwijl de deuren sluiten, roept ze tegen de vrijwilligster: “Je bent de allerbeste.”

Veilig aangekomen

Natalia’s familie blijkt donderdagavond zonder problemen te zijn aangekomen in Keulen. Zij moest twee keer overstappen. In geen van de treinen werden kaartjes gecontroleerd. In de laatste trein in Duitsland was het even spannend toen een conducteur langskwam, maar hij bleek alleen te controleren op mondmaskers, laat Natalia weten via de app. Het gezin verblijft nu op een tijdelijke opvanglocatie. Binnen twee dagen hoort het waar het naartoe kan.

De 34-jarige Liubov is het gelukt om het geld voor de terugreis naar Boedapest van vrienden te lenen. Op vrijdagmiddag waren zij en haar dochter nog onderweg.

Meer over