Nieuws

Nieuwe proef preventief fouilleren in kwetsbare buurten

Een nieuwe proef van preventief fouilleren in Amsterdam gaat gebeuren op plekken waar met regelmaat wapenincidenten zijn en waar politie ziet dat het onveilig is. Volgens burgemeester Femke Halsema moet dat leiden tot een hogere opbrengst in wapens.

David Hielkema
De proef gaat lopen vanaf oktober 2022 tot januari 2023. In totaal zullen er 25 wapencontroles worden gehouden. Beeld Marc Driessen
De proef gaat lopen vanaf oktober 2022 tot januari 2023. In totaal zullen er 25 wapencontroles worden gehouden.Beeld Marc Driessen

Dat schrijft Halsema in een brief aan de gemeenteraad. Er wordt naar gebieden in Amsterdam gekeken waar de afgelopen jaren met regelmaat wapenincidenten hebben plaatsgevonden, maar ook naar gebieden waar bewoners zich onveilig voelen. Ook buurten waar wordt verwacht dat het wapengeweld de komende jaren toeneemt worden meegenomen.

‘Cijfermatige informatie’ moet de basis zijn voor het aanwijzen van deze gebieden, maar wijkteams van de politie en stadsdelen worden ook geraadpleegd. Zij kennen de stad, is het idee, en moeten daarom een adviserende rol spelen en aangeven waar en wanneer zij denken dat het nodig is om preventief te fouilleren.

Het is uiteindelijk de driehoek (burgemeester, hoofdcommissaris en hoofdofficier van justitie) die bepaalt welke vijf buurten worden aangewezen. De politie zal daarna controleren in ‘hot times’ en ‘hot places’. Halsema geeft het voorbeeld van een uitgaansplein, waar juist op donderdagavond of een zaterdagavond wordt gecontroleerd in plaats van zondagmiddag, om zo de pakkans te vergroten.

Ook zal gebruik worden gemaakt van detectiepoortjes, handscanners en zal er bij enkele proeven een ‘selectiezuil’ worden gebruikt, zodat er niet etnisch wordt geprofileerd. De selectiezuil heeft een geïntegreerd ‘dobbelsteeneffect’ die aangeeft of iemand wel of niet moet worden gefouilleerd. Omdat hier maar één van beschikbaar is, zal de politie bij de andere gebieden net zoals vorige elke vijfde voorbijganger halt toeroepen.

‘Sociale impact’

Het preventief fouilleren zorgt al jaren voor een (politieke) discussie. Met name partijen aan de linkerflank zijn het niet eens met de keuze van Halsema om deze proef uit te voeren. Zij vrezen voor stigmatisering van Amsterdammers en zijn bang dat Amsterdammers met een migratieachtergrond vaker gecontroleerd worden.

Niet geheel onterecht: in stadsdelen als Zuidoost en Nieuw-West wonen meer mensen met een migratieachtergrond en hier zijn relatief gezien ook vaker incidenten. De kans bestaat dat - met de nieuwe richtlijnen - juist in deze buurten de proef uitgevoerd zal worden de komende periode.

Vorig jaar werd er een maand lang in vijf gebieden in de stad geëxperimenteerd met preventief fouilleren. De opbrengt was toen vrij laag: bij slechts 3 procent van de 2368 gefouilleerde personen werd iets in beslag genomen. Volgens Halsema is de sociale impact van de gerichte wapencontroles ervan echter positief, waardoor ze voorstander blijft.

Gemeentelijke onderzoeksbureau OIS had onder 767 bewoners gepeild dat 70 procent van de ondervraagden uit de vijf wijken waar de controles werden gehouden, voorstander is van het middel. Een derde voelt zich veiliger, 56 procent is neutraal en 8 procent voelt zich onveiliger. OIS zal ook deze keer onderzoeken wat preventief fouilleren doet met het buurtgevoel.

Kluisjescontroles

Halsema benadrukt dat het preventief fouilleren een onderdeel is van meerdere maatregelen om de wapenproblematiek in de stad tegen te gaan. Met jongeren wordt gesproken op scholen over wapens en de politie voert in sommige scholen kluiscontroles uit.

De proef gaat lopen vanaf oktober 2022 tot januari 2023 en in totaal zullen er 25 wapencontroles worden gehouden. Gekozen is om de ‘donkere maanden’ te controleren, omdat in deze periodes meer straatroven zijn en meer woninginbraken. In tegenstelling tot de vorige keer, mogen er deze keer geen burgerwaarnemers aanwezig zijn.

Halsema zegt dat er wel een extern onderzoeksbureau bij zal zijn om te controleren of de politie niet stigmatiserend en discriminerend te werk gaat. Raadsleden mogen ook aansluiten bij wapencontroles om zo te zien hoe de politie werkt. Volgens de burgemeester moet deze proef genoeg onderzoeksresultaten opleveren om een ‘definitief besluit’ te nemen over het wel of niet vervolgen van preventief fouilleren.