Plus

Na 100 jaar ‘bruikleen’ wil Oudewater zijn gevelstenen terug van Amsterdam

Oudewater wil de drie gevelstenen terug die sinds 1924 zijn ingemetseld in de Sint Luciënsteeg. Is hier sprake van roofkunst in de polder?

Patrick Meershoek
Een van de drie stenen, afkomstig van de Waardpoort die in 1857 werd afgebroken.  Beeld Amsterdam Museum
Een van de drie stenen, afkomstig van de Waardpoort die in 1857 werd afgebroken.Beeld Amsterdam Museum

Het zit ze al heel lang niet lekker in Oudewater, de kwestie van de gevelstenen. Gemeentesecretaris en amateurhistoricus A. W. den Boer ondernam in de jaren vijftig al eens een poging om het erfgoed terug te halen. Nu is het lijsttrekker Vincent Bos van de SGP-ChristenUnie die, opgepept door de naderende verkiezingen, met de vuist op tafel slaat en vraagt om teruggave van de drie gevelstenen die sinds 1924 onwrikbaar zijn ingemetseld in de Sint Luciënsteeg, tegenwoordig onderdeel van het Amsterdam Museum.

Want de stenen hóren in Oudewater, stelt Bos. “Iedereen kent Oudewater van de Heksenwaag en de vlasindustrie, maar de geschiedenis gaat veel verder terug. In de 15de eeuw had Oudewater een stedenverbond met Alkmaar en Delft. De gevelstenen symboliseren dat verbond. De stenen in Amsterdam zijn afkomstig van een van onze vroegere stadspoorten, de Waardpoort. Die is gebouwd in 1607 en gesloopt in 1857. Op de een of andere manier zijn de eeuwenoude gevelstenen daarna in Amsterdam terechtgekomen.”

In bruikleen

Is hier sprake van roofkunst in de polder? Zover wil de lijsttrekker niet gaan. “Waarschijnlijk zijn de stenen na de sloop van de Waardpoort op een veiling verkocht. Oudewater was straatarm halverwege de 19de eeuw. Men kon het geld goed gebruiken.”

Dat vermoeden past in het plaatje. De gevelstenen zijn aan het Amsterdam Museum in bruikleen gegeven door het Koninklijk Oudheidkundig Genootschap, dat een jaar na de sloop van de Waardpoort was opgericht om te voorkomen dat gesloopt erfgoed in vreemde handen verdween.

De gevelstenen in de Sint Luciënsteeg, 47 stuks in totaal, maken deel uit van de collectie van het genootschap. In 1924 zijn de eerste stenen ingemetseld in de muur van het toenmalige Burgerweeshuis. Tussen 1929 en 1939 werden nog eens veertien stenen toegevoegd. De hele groep is in 1994 in bruikleen gegeven aan het Amsterdam Museum, vertelt een woordvoerder van het museum, die er veiligheidshalve en formeel aan toevoegt dat de ‘geelbuiken’ uit Oudewater met hun verzoek bij het Oudheidkundig Genootschap moeten zijn.

Dit vergt tijd

Op naar het Oudheidkundig Genootschap. Bestuurder Yuri van der Linden vertelt dat het verzoek uit Oudewater inmiddels via de media is doorgedrongen tot de burelen. “We gaan eerst in het archief kijken wat we te weten kunnen komen. Wij hebben de gevelstenen in de jaren twintig overgenomen van de Vereniging tot Behoud van Gevelstenen, maar weten niet of daarbij speciale voorwaarden aan het behoud zijn gesteld.”

Een delegatie uit Oudewater is intussen welkom op de koffie, geeft Van der Linden aan. “Maar ze moeten nog geen boedelbak meenemen. Dit vergt echt wat meer tijd.”

Meer over