Ruben Koops. Beeld Artur Krynicki
Ruben Koops.Beeld Artur Krynicki

Museum MCA op de Zuidas is een cadeau dat steeds lelijker oogt

PlusRepubliek Amsterdam

Ruben Koops

Als politici cadeautjes gaan uitdelen, dan moet je oppassen. Ik heb het natuurlijk over het plan van de wethouders Touria Meliani (Cultuur) en Victor Everhardt (Zuidas) om van het oude rechtbankgebouw een nieuw museum te maken, het Museum of Contemporary Art (MCA). Een ‘cadeau voor de stad’, noemen zij het.

Laten we het cadeau eens van dichtbij bekijken. De rechtbank Amsterdam heeft eerder dit jaar een nieuw pand betrokken waardoor de brutalistische kantoorkolos aan de Parnassusweg 220 leeg is komen te staan. Het Rijksvastgoedbedrijf is eigenaar, maar de gemeente Amsterdam heeft het eerste recht op koop. Door gebruik te maken van dat recht kunnen wethouders Everhardt en Meliani het pand kopen en dan zelf een geschikte bestemming vinden.

De bestemming die zij voor ogen hebben, het cadeau in kwestie, is gevonden in de Hartwig Art Foundation, een cultureel vehikel van van miljonair Rob Defares. Wat zeg ik, miljardair, met een geschat vermogen van 1,5 miljard euro aldus rijkenblad Quote en onderzoeksplatform Follow the Money.

Defares wil een museum voor moderne kunst in het gebouw vestigen, en belooft via de Hartwig Art Foundation de gemeente daarvoor een marktconforme huur te betalen. ‘Een plek waar tentoonstellingen worden georganiseerd én kunstwerken worden geproduceerd,’ aldus de raadsbrief. De kunst die er gemaakt wordt, wordt geschonken aan de Collectie Nederland. Een cadeau dat alleen maar nieuwe cadeaus oplevert!

Voor wie van moderne kunst en mecenassen houdt klinkt het allemaal geweldig. Maar politiek gezien rammelt het verhaal aan alle kanten en daar stelden enkele progressieve fracties in de raad deze week terecht kritische vragen over. Allereerst: vastgoed kopen? Onder druk van het D66 is dit stadsbestuur de laatste jaren juist druk met het verkopen van de vastgoedportefeuille van Amsterdam. Her en der in de stad worden panden met veelal maatschappelijke gebruikers aan de hoogste bieder verkocht. In 2020 alleen werd er voor 43 miljoen euro aan publiek bezit van de hand gedaan, aldus de jaarrekening. Partijen als SP, GroenLinks en de Partij voor de Dieren vragen zich terecht af waarom tientallen buurt- en welzijnsorganisaties gedwongen moesten verhuizen, maar nu wel de rode loper wordt uitgerold voor een miljardair die ingewikkelde kunst wil laten maken op de kostbaarste vierkante meters van Nederland? Als Defares dit zo graag wil, waarom koopt hij het pand dan niet rechtstreeks van het Rijksvastgoedbedrijf?

De toekomst van het Slavernijmuseum is nog in nevelen gehuld, maar dit moet de raad voor 1 oktober goedkeuren. Anders gaat het MCA niet door, waarschuwde wethouder Everhardt. Vanwaar deze tijdsdruk op het democratische proces, in het geheim praten Hartwig Foundation en de gemeente al sinds 2019 over dit project?

Laten we daarnaast nog even inzoomen op de oorsprong van het vermogen van Defares. Hij is eigenaar van handelshuis IMC dat, vooral in crisistijd, honderden miljoenen euro’s per jaar verdient met high frequency trading. Flitshandel dus. Een veel te ingewikkeld verdienmodel voor mij om iets van te vinden, maar niet voor de gemeenteraad van Amsterdam. Die nam in 2017 een motie aan om te onderzoeken of de ‘verfoeide flitshandel’ niet belast zou kunnen worden, een stapje in de strijd van links tegen brievenbusbv’s en andere uitwassen van het internationale grootkapitaal die de stad kapot maken. Dat partijen die deze motie steunden, zoals SP, PvdA en GroenLinks, nu gevraagd worden om een cadeau in ontvangst te nemen van diezelfde flitshandelaren, is pijnlijk.

Hoe langer je naar dit cadeau kijkt, hoe lelijker het wordt. Naar verluidt was burgemeester Halsema op de achtergrond de drijvende kracht achter deze potentiële deal tussen de gemeente en Defares. Na het drama preventief fouilleren en nu dit dossier vraag ik mij toch af wat er van haar politieke fingerspitzengefühl is overgebleven.

Politiek verslaggever Ruben Koops belicht in ‘Republiek Amsterdam’ een politiek onderwerp uit de stad.

Reageren? r.koops@parool.nl.

Meer over