PlusNieuws

Moderne tijden: ook brandweerkazerne Nico krijgt een neutrale naam

De Amsterdamse brandweerkazernes, die veelal namen van witte mannen uit het telefoonalfabet dragen, krijgen de komende jaren een naamswijziging. Eigentijds, neutraal, en vernoemd naar de omgeving. Niet iedereen is blij. ‘Ik ben gehecht aan de oude namen.’

David Hielkema
De brandweer in 1874, bij kazerne N aan de Nieuwmarkt. Beeld archief Brandweer Amsterdam
De brandweer in 1874, bij kazerne N aan de Nieuwmarkt.Beeld archief Brandweer Amsterdam

De paarden staan klaar voor vertrek. Net zoals de rode wagen met de brandweerslangen. Het is het jaar 1874, locatie de Nieuwmarkt in Amsterdam. Bij de Waag om precies te zijn. Binnen in kazerne N – de N verwijst naar Nieuwmarkt – zitten brandweermannen te wachten om uit te rukken, mocht ergens in de stad een vuurzee ontstaan.

Spoel de tijd vooruit naar 2021 en de brandweerwereld ziet er anders uit. Paard en wagen zijn ingeruild voor grote tankautospuiten. Het blussen gaat efficiënter dan ooit. Amsterdam is ook veranderd, waardoor een kazerne op de Nieuwmarkt logistiek tot catastrofes zou leiden. Niet voor niets verhuisde kazerne N in 1890 naar de De Ruyterkade en in de jaren zeventig van de vorige eeuw richting de IJtunnel. De naam werd ook subtiel gewijzigd naar een naam uit het telefoonalfabet – kazerne Nico is makkelijker uit te spreken via de radio.

Meedenken

Maar binnenkort zal ook Nico tot het verleden behoren, zo heeft de brandweer besloten. Wittemannennamen raken uit de mode en het is beter om eigentijdse en neutrale namen te geven. Bovendien is het logischer om kazernes te vernoemen naar locaties, in overeenstemming met kazernes in de rest van het land. Want waarom heet een kazerne bij de IJtunnel Nico?

In 2025 moet het zover zijn, als de stad haar 750-jarige bestaan viert. Of wellicht zelfs al een jaar eerder, als het Amsterdamse korps 150 jaar bestaat. “Een feestjaar voor ons,” zegt een woordvoerder van de brandweer. Kazerne Dirk – ooit begonnen in de wijk Duivelseiland in Zuid – zou dan bijvoorbeeld kazerne Museumplein kunnen gaan heten. Maar dat is nog helemaal niet zeker: medewerkers mogen tegen die tijd meedenken over de nieuwe naam.

Niet iedereen wordt even vrolijk van de veranderingen. “Ik ben gehecht aan de oude namen. Bij mij roepen ze oude associaties op,” zegt Gerard Koppers (68). Ooit wilde hij zelf aansluiten bij het korps, maar hij had een brilletje. In plaats daarvan volgt hij de gebeurtenissen bij de brandweer op de voet, nu al zo’n vijftig jaar. “Het is een uit de hand gelopen hobby .”

1897: Kazerne Dirk in de Honthorststraat. Beeld archief Brandweer Amsterdam
1897: Kazerne Dirk in de Honthorststraat.Beeld archief Brandweer Amsterdam

Vrouwonvriendelijk

De expert weet daardoor ook alles over de kazernenamen. Waarom is er destijds voor kazerne Marinus gekozen, terwijl de M in het telefoonalfabet naar Marie of Maria verwijst?

Vrouwonvriendelijk was het niet, legt Koppers uit. Soms moesten brandweerlieden bijvoorbeeld naar de gymzaal van andere kazernes en dat werd via de radio doorgegeven. Koppers: “Willem gaat sporten op Marie vonden ze niet echt geschikt. Het was juist om misverstanden te voorkomen.”

In de politiek vielen de wittemannennamen ook op. Toenmalig Mokum Mobielraadslid Gonny van Oudenallen wist het college begin deze eeuw zover te krijgen een brandweerkazerne een vrouwennaam te geven. Frida zou die gaan heten, naar Cornelia Frida Katz: een Amsterdamse die zich voor vrouwen inzette en tussen 1921-1937 in de Amsterdamse gemeenteraad zat. Ze werd in 1922 ook de eerste vrouw uit een protestants-christelijke partij die de Tweede Kamer inging.

Frida? Cornelia? Of toch IJsbrand?

Een mooi stukje geschiedenis, maar brandweerlui uit Amsterdam Noord zagen er weinig heil in dat hún kazerne Frida moest gaan heten. Ze wilden dat het gewoon IJsbrand bleef. De Amsterdamse politiek besloot anders. In 2001 mocht toenmalig burgemeester Job Cohen de opening verzorgen. Koppers: “Hij maakte een fout in zijn toespraak en noemde de kazerne Cornelia in plaats van Frida.” Het is nooit meer goed gekomen en iedereen noemt de kazerne gewoon IJsbrand.

Een laatste voorbeeld: kazerne Osdorp heet eigenlijk de Fanny Blankers-Koenkazerne. Groots prijken de letters aan de zijkant van het gebouw, maar in de praktijk zijn er maar weinigen die de kazerne zo noemen. De onderzoeker vindt het jammer dat er straks weer een stukje brandweergeschiedenis verdwijnt. Koppers: “Zo is er al veel vervuiling in de traditie van namen en gaan de verhalen verloren. Steeds moeilijker kan je de geschiedenis ervan uitleggen.”

Kazerne Memet

Brandweer Amsterdam-Amstelland heeft 17 brandweerkazernes. Daar horen ook Aalsmeer, Amstelveen, Diemen, Driemond, Duivendrecht en Uithoorn bij. Zij zullen hun namen, die wel al in overeenstemming zijn met hun geografische locatie, behouden. Kazerne Anton, Dirk, Hendrik, IJsbrand, Nico, Pieter, Teunis, Victor, Willem en Zebra krijgen in 2024 of 2025 een naamswijziging.

In de gemeenteraad kwam begin deze maand ook ter sprake of kazerne Hendrik, aan de Marnixstraat, omgedoopt kan worden tot kazerne Memet. In 2019 pleegde de brandweerman Memet Yildirir hier zelfmoord. Burgemeester Femke Halsema zei het een sympathiek voorstel te vinden, maar raadde de motie af omdat ‘mediation’ met de weduwe nog loopt. De benoeming van de brandweerkazerne is daar onderdeel van, zei Halsema. “Ik zou willen dat wij eerst het mediationtraject kunnen doorlopen en dan kunnen wij het opnieuw beoordelen.”

Mocht de brandweerkazerne inderdaad de naam Memet krijgen, dan zal die hernoeming tijdelijk zijn.

Meer over