PlusExclusief

Is regeerakkoord op maat gesneden voor Amsterdam?

Het nieuwe regeerakkoord lijkt een antwoord op de problemen waar grote steden al langer mee worstelen. Vooral op gebieden als klimaat en woningmarkt worden de verschillen tussen Amsterdam en het Binnenhof veel kleiner.

Ruben Koops en David Hielkema
Op veel plekken adresseert het nieuwe regeerakkoord de problemen die in grote steden als Amsterdam al een tijd gevoeld worden. Bijvoorbeeld op het gebied van wonen. Beeld ANP / Berlinda van Dam
Op veel plekken adresseert het nieuwe regeerakkoord de problemen die in grote steden als Amsterdam al een tijd gevoeld worden. Bijvoorbeeld op het gebied van wonen.Beeld ANP / Berlinda van Dam

Een suikertaks? Amsterdams idee uit 2016. Landelijk 55 procent CO2-reductie in 2030? Probeert Amsterdam al sinds 2018. De verhuurderheffing afschaffen? Een smeekbede van meerdere Amsterdamse woonwethouders wordt eindelijk gehoord. Wie het regeerakkoord met een Amsterdamse bril leest, is op het eerste gezicht niet teleurgesteld door de afspraken die VVD, D66, CDA en de ChristenUnie met elkaar hebben gemaakt.

Op veel plekken adresseert het nieuwe regeerakkoord de problemen die in grote steden als Amsterdam al een tijd gevoeld worden. Bijvoorbeeld op het gebied van wonen, waar politiek Den Haag een paar grote knopen doorhakt die in de hoofdstad voor verandering kunnen zorgen.

De meest ingrijpende is de getrapte afschaffing van de verhuurderheffing. Hierdoor kunnen de Amsterdamse woningcorporaties op termijn jaarlijks zo’n 200 miljoen euro extra investeren in volkshuisvesting. Bijkomend voordeel is dat het voor hen moeilijk uit te leggen wordt waarom het nog nodig is om sociale huurwoningen te verkopen, een grote frustratie van de gemeenteraad.

Ook gaat voor woningbouwverenigingen de ‘markttoets’ van tafel, waardoor zij meer kansen krijgen om stadsvernieuwing te plegen en middenhuurwoningen te bouwen – de categorie waar de schaarste het grootst is. Middenhuurwoningen tussen de 750 en 1000 euro per maand krijgen bovendien landelijk een beschermde status waardoor de bereidwilligheid van institutionele beleggers toeneemt om hierin te investeren.

Scheefwoners

Sommige maatregelen zijn vervelend voor wie het betreft, maar goed voor de stad. Zo zal de koopmarkt beïnvloed worden door het afschaffen van de ‘jubelton’ – de belastingvrije schenking van 100.000 euro van vermogende ouders aan kinderen. Dit zal vooral effect hebben op de prijsontwikkeling in de 19de-eeuwse ring rond het centrum, waar jonge tweeverdieners met een jubelton op zak massaal overbieden om een stadsappartement in een hippe wijk te bemachtigen.

Ook scheefwoners zullen deze week slecht slapen. Het regeerakkoord belooft sociale huurprijzen van de laagste inkomens te verlagen, maar voor zittende bewoners die te veel verdienen gaat deze ‘stapsgewijs omhoog tot een marktconforme huur’. Aangezien het verschil tussen beschermde huur en de markthuren in Amsterdam groot is, gaat dit verstrekkende gevolgen hebben voor duizenden, zo niet tienduizenden, sociale huurders.

Lerarentekort Amsterdam

Ook zijn er voorzichtige pogingen van het kabinet-Rutte IV om de groeiende ongelijkheid en het sociale weefsel enigszins te herstellen. Zo mogen bijstandsgerechtigden meer bijverdienen. Bovendien wordt de kostendelersnorm – een samenwoonboete voor uitkeringsgerechtigden – voor jongeren tot 27 jaar afgeschaft. Voor zzp’ers komt een arbeidsongeschiktheidsverzekering en voor de cultuursector komt er een herstelplan – plus 170 miljoen euro structureel erbij. Veel Amsterdammers in de culturele en creatieve sector zullen hierbij gebaat zijn.

Het dichten van de loonkloof tussen middelbare- en basisschooldocenten is nog zo’n Amsterdamse wens die in vervulling gaat en die het stijgende lerarentekort kan helpen indammen.

Op het gebied van gezondheid is er ook een doorbraak: al langer vraagt de Stopera aan het kabinet om een suikertaks in te voeren en geen btw op groente en fruit te heffen. Landelijk beloven VVD, D66, CDA en CU dit nu. Het valt nog te bezien hoe dit gerealiseerd kan worden, maar de eerste stap wordt gezet door frisdranken met suiker duurder te maken en groente en fruit goedkoper.

Ook worden de regels voor het behouden van een dubbele nationaliteit versoepeld, interessant voor een stad waarvan de inwoners in meerderheid een migratieachtergrond hebben.

Onzekerheden

Het regeerakkoord brengt ook onzekerheid. Bijvoorbeeld de aankondiging dat er voor windmolens op land afstandsnormen gaan gelden, een complicerende factor voor de aangekondigde 17 windturbines in deze dichtbebouwde regio. En hoewel de financiering voor het doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar Hoofddorp wel expliciet genoemd wordt, ontbreekt die helderheid voor andere plannen.

Project Zuidasdok, het afbouwen van de metroringlijn of een nieuwe metrolijn naar Almere: het is te hopen dat deze projecten meedingen in de aangekondigde 7,5 miljard euro om nieuwbouwwijken rond steden te ontsluiten. Over Schiphol en de eventuele opening van vliegveld Lelystad is zelfs helemaal niets afgesproken in het regeerakkoord. De vier partijen moeten het daarover in 2022 eens zien te worden.

De belofte dat ‘het stoken van biomassa zo snel mogelijk wordt afgebouwd’ betekent waarschijnlijk de doodklap voor de grote biomassacentrale die naast IJburg in Diemen moet komen. En het is de vraag wat dit betekent voor de in 2020 opgeleverde biomassacentrale in de Amsterdamse haven.

Het nieuwe kabinet heeft ervoor gekozen dat gemeenten de komende jaren meer armslag krijgen. Het Gemeentefonds krijgt miljarden extra, onder meer om de tekorten op de jeugdzorg aan te vullen, en er wordt een plan gemaakt om gemeenten zelf meer lokale belastingen te laten heffen.

Na jaren van verwijdering en soms zelfs afkeer tegen de ‘witte wijn sippende elite’ in de grachtengordel, zoals premier Mark Rutte het verwoordde, lijkt er nu vertrouwen dat steden met een beetje Haagse hulp prima in staat zijn om een beter leven voor hun inwoners te realiseren.

Meer over