PlusWereldstad

In Sevilla krijgen hittegolven voortaan een naam: ‘Ook Amsterdam kan hier veel baat bij hebben’

Op warme dagen kan er in Sevilla afkoeling worden gezocht in de fontein op Plaza de España. Beeld Jorge Guerrero/AFP
Op warme dagen kan er in Sevilla afkoeling worden gezocht in de fontein op Plaza de España.Beeld Jorge Guerrero/AFP

Sevilla gaat als eerste stad ter wereld extreme hittegolven een naam geven, zoals ook bij stormen en orkanen gebeurt. Met die extra aandacht hoopt de stad gezondheidsschade en overlijdens te voorkomen. ‘Ook Amsterdam kan hier veel baat bij hebben.’

Tom Kieft

Zoé, Yago, Xenia, Wenceslao en Vega. De komende tijd zullen die namen hoogstwaarschijnlijk de Spaanse krantenkoppen sieren. De Spaanse stad Sevilla gaat – als eerste stad ter wereld – hittegolven categoriseren en namen geven, zoals gebruikelijk is bij orkanen en tropische stormen. Bovenstaande vijf namen zijn aan de eerstvolgende extreme hittegolven toegekend.

De proef, die in eerste instantie een jaar zal duren, is bedoeld om meer ruchtbaarheid te geven aan de gevaren van hittegolven. Jaarlijks overlijden naar schatting tientallen mensen door de hoge temperaturen in Sevilla, dat geldt als een van de warmste steden van Europa. Door hittegolven een naam te geven, moeten mensen zich er meer bewust worden van dat ze zich kunnen voorbereiden op wat hun te wachten staat.

“Hittegolven hoeven geen levens te kosten,” zegt Kathy Baughman McLeod, senior vicepresident van de Amerikaanse stichting Arsht-Rock, die de pilot samen met de stad Sevilla, twee Spaanse universiteiten en het Spaanse meteorologisch instituut heeft ontwikkeld. “Mensen overlijden aan hitte omdat ze erdoor verrast worden.”

Sevilla geeft alleen de gevaarlijkste hittegolven een naam, de zogenoemde categorie 3-hittegolven. De onderzoekers van Arsht-Rock berekenden dat er daarvan in Sevilla niet meer dan vijf per zomer zullen voorkomen, vandaar dat er pas vijf namen bekend zijn. Later zullen er nog meer namen (in omgekeerde alfabetische volgorde) worden uitgekozen.

Poolshoogte nemen bij oudere familieleden

Alle drie de categorieën hittegolven, dus ook de minder gevaarlijke categorie 1 en 2, gaan gepaard met specifieke waarschuwingen en adviezen: denk aan meer water drinken, extra ventileren, kinderen niet buiten laten spelen, of regelmatig even poolshoogte nemen bij oudere familieleden.

Wat het waarschuwingssysteem voor hittegolven in Sevilla onderscheidt, is dat niet de hoogte van de temperatuur, maar de risico’s voor de gezondheid de belangrijkste graadmeter zijn. Dus: hoe gevaarlijk zijn de weersomstandigheden de komende dagen? Om dat te voorspellen wordt behalve de temperatuur ook bijvoorbeeld de luchtvochtigheid meegenomen. “Ook kun je je voorstellen dat een hittegolf waarbij het ’s nachts afkoelt bijvoorbeeld minder gevaarlijk is dan een waarbij nachts de temperatuur niet daalt,” aldus Baughman McLeod.

Dode vogelkuikens

Het categoriseringssysteem is onderdeel van een veel breder pakket aan maatregelen dat Sevilla de afgelopen jaren heeft getroffen om de jaarlijks terugkerende hitte het hoofd te bieden. Zo worden ’s zomers schaduwdoeken boven drukke straten en pleinen gehangen, wordt meer groen aangelegd en op hete dagen wordt op straat water uitgedeeld.

Dat is geen overbodige luxe. Door klimaatverandering komen hittegolven steeds vaker voor in Europa. Vorig jaar werd in Sevilla de heetste temperatuur in Spanje ooit gemeten (47 graden Celsius), en deze lente kreeg de stad met de vroegste hittegolf in het jaar ooit te maken. Lokale media berichtten dat talloze vogelkuikens door de hitte te vroeg hun nest uitsprongen en dood op straat werden aangetroffen.

Amsterdam

De effecten van klimaatverandering zijn ook in Amsterdam steeds nadrukkelijker merkbaar. Zo worden ook hier vrijwel jaarlijks hitterecords verbroken.

Als onderdeel van de klimaatadaptatiestategie heeft Amsterdam een plan uitgestippeld om de steeds hogere temperaturen aan te kunnen, onder andere door in te zetten op meer groen, hittebestendige gebouwen en materialen en door meer koele plekken te creëren. Tijdens hittegolven verschaffen de GGD en andere zorginstellingen bovendien informatie, zoals do's and don’ts om af te koelen, en wordt tijdens hittegolven water uitgedeeld aan daklozen.

Een lokaal hitteplan heeft Amsterdam niet – voor het afkondigen van hittemaatregelen volgen Nederlandse gemeenten vooralsnog de nationale lijn van het RIVM. De proef in Sevilla heeft echter wel de interesse gewerkt bij de gemeente Amsterdam en het KNMI. “Ik sprak erover met collega’s bij het KNMI en die beaamden dat hittegolven meer zullen leven onder de bevolking als je ze een naam geeft,” zegt Laurens Hondema, hitte-expert en arts bij de GGD Amsterdam. “En door ze een naam te geven kun je er beter voor waarschuwen. Daarom doet het KNMI dat ook bij stormen.”

Dat is ook precies de boodschap die Baughman McLeod aan Amsterdam en Nederland mee wil geven. Volgens haar kunnen we hier veel baat hebben bij het geven van namen aan hittegolven. “Hittegolven hebben niet het drama van orkanen, die de daken van huizen scheuren en die voor tv-beelden zorgen waar je je ogen niet vanaf kan houden. Hitte is niet zichtbaar en heeft geen geluid. Juist daarom kunnen hittegevolgen een naam goed gebruiken, om mensen makkelijker bewust te maken van de gevaren.”

Bomen en reflecterende verf

Heet, heter, heetst. Over de wereld worden jaarlijks steeds hogere temperaturen gemeten. Vooral in steden staan mensen veel bloot aan de gevaren daarvan: door het blokkeren van wind en het vasthouden van warmte in beton, asfalt en stenen kan het in steden nog veel warmer worden dan in de omliggende gebieden.

Daarom treffen steden wereldwijd maatregelen om die hitte te bedwingen. Door bomen te planten bijvoorbeeld. De schaduw van bomen zorgt ervoor dat wegen en stenen minder warmte kunnen absorberen en bovendien laten ze in kleine hoeveelheden waterdamp vrij uit hun bladeren, wat helpt om de lucht te koelen.

Om die redenen heeft Milaan het voornemen om 3 miljoen bomen te planten voor 2030. In Frankfurt zijn zogenaamde ‘groene woonkamers’ geplaatst: met klimop begroeide raamwerken waar je onder kunt zitten om voor de warmte te schuilen.

Een andere methode is het gebruik van hitteafstotende materialen. Zo wordt onder andere in Tokio, waar het begin deze maand bijna 40 graden Celsius werd, veel gebruikgemaakt van reflecterende verf.

Serie Wereldstad

Er is geen stad als Amsterdam, maar veel zaken waar wij ons druk om maken spelen ook elders in de wereld. In de serie Wereldstad onderzoeken we hoe andere steden daarmee omgaan.

Meer over