PlusBoekrecensie

In het boek Stad van de toekomst schetst Daan Dekker het Zuidoost van 2040

Daan Dekker schreef Stad van de toekomst. Dat verschijnt als bijsluiter bij  alle ambitieuze plannen.  Beeld Mats van Soolingen
Daan Dekker schreef Stad van de toekomst. Dat verschijnt als bijsluiter bij alle ambitieuze plannen.Beeld Mats van Soolingen

Met de bouw van 40.000 woningen staat Zuidoost aan de vooravond van ingrijpende veranderingen. In het boek Stad van de toekomst praat Daan Dekker met bestuurders, bouwers en bewoners over de Bijlmer van 2040.

Patrick Meershoek

In de hele stad worden voortdurend plannen gemaakt, maar nergens wordt zo chronisch reikhalzend en verwachtingsvol uitgekeken naar de toekomst als in Zuidoost. Dat gebeurde bij de oplevering van de Bijlmermeer in de jaren zestig, bij de grootschalige sloop en vernieuwing in de jaren negentig en het gebeurt opnieuw nu het stadsdeel aan de vooravond staat van een transformatie die, als we de bestuurders en plannenmakers mogen geloven, definitief moet gaan afrekenen met het hardnekkige imago van probleemgebied.

De ambities zijn, hier en daar letterlijk, torenhoog. In de komende twintig jaar moeten er 40.000 woningen worden gebouwd, waarmee het aantal inwoners van het stadsdeel op gelijke voet komt met grote steden als Nijmegen en Breda. In dezelfde periode moeten ook nog eens 30.000 extra werkplekken worden gerealiseerd en moet Zuidoost klimaatneutraal worden, tien jaar eerder dan de rest van Amsterdam. Een halve eeuw na de oplevering van de eerste honingraatflats afficheert Zuidoost zich opnieuw als stad van de toekomst.

Ambitieuze plannen

Dat is ook de titel van een boek dat nu als bijsluiter bij al die ambitieuze plannen is verschenen. Auteur is Daan Dekker die eerder in De betonnen droom de ontstaansgeschiedenis van de Bijlmer vastlegde en samen met Maartje Duin een radiodocumentaire maakte over de beroemde en beruchte flat Gliphoeve. In Stad van de toekomst laat Dekker bestuurders, ambtenaren, projectontwikkelaars en directeuren van corporaties aan het woord over het nieuwe Zuidoost, maar ook actieve en kritische bewoners krijgen de ruimte om hun zegje te doen.

Dat tegengeluid is welkom, want met name de plannenmakers grossieren in prachtige vergezichten waarbij het bestaande soms een halfproduct lijkt van het gewenste. Architect Don Murphy bij voorbeeld, verantwoordelijk voor de stedenbouwkundige samenhang in Amstel III, droomt hardop van een ‘kosmopolitische energie’ in de voormalige kantorenwijk zoals hij die kent van zijn bezoeken aan New York en Hongkong. Collega Hans van der Made ziet Zuidoost het Brooklyn van Amsterdam worden, ontwikkelaars Peter Heuvelink en Onno Dwars trekken weer de vergelijking tussen het toekomstige Arenagebied en Times Square.

Heuvelink en Dwars werken aan de zuidkant van de Johan Cruijff Arena aan het project Eleven Square, een complex met 1000 woningen, een theater met 1600 plaatsen, een hotel met 300 kamers, kantoren en horeca. Het vermaarde architectenbureau MVRDV, onder meer verantwoordelijkheid voor de prachtige Markthal in Rotterdam, heeft een ontwerp gemaakt dat indruk zal maken, niet in het minst door de woontorens die met bijna 150 meter tot in de hemel reiken. Maar, de architectuur is slechts decor, verzekert Dwars, de mens wordt dominant. “Eleven Square verbindt mensen op alle vlakken.”

Enorme marktpotentie

In Amstel III is de Brabantse investeringsmaatschappij Certitudo Capital neergestreken. Het familiebedrijf heeft meer dan tien kavels in erfpacht waar in de komende jaren 1600 appartementen zullen worden gebouwd. De eerste woningen zijn al gerealiseerd in drie voormalige kantoorgebouwen die na hun metamorfose als de Trinity Buildings door het leven gaan. Certitudo ziet grote kansen in Zuidoost. “De Amsterdamse woningmarkt is aantrekkelijk, maar waar kan nog worden gebouwd?” vertelt Niels Marijnissen in het boek. “Amstel III is een van de weinig plekken waar op korte termijn wél mogelijkheden liggen. De marktpotentie is enorm.”

De ontdekking van Zuidoost als vruchtbare grond voor bouwers en ontwikkelaars roept al enkele jaren de vraag op wat deze stormachtige ontwikkeling betekent voor de huidige bewoners van het stadsdeel, met name de grote groep die het moeilijk heeft om de eindjes aan elkaar te knopen. De nieuwe appartementencomplexen helpen zeker om de stedelijke woningmarkt wat lucht te geven, maar hoeveel mensen kunnen zich een huur van meer dan duizend euro per maand veroorloven? Dekker citeert activist Jerry Afriyie: “Het voelt voor mensen uit Zuidoost alsof er huizen op de maan worden verkocht.”

Ook kunstenaar Raquel van Haver maakt zich zorgen over de ontwikkeling van haar favoriete stadsdeel. “In zekere zin is Zuidoost één grote familie. Bewoners hebben keihard moeten knokken om te overleven. Ze werden in de steek gelaten door de overheid en hadden elkaar nodig, dat voel je nog altijd. Mensen zeggen elkaar op straat gedag, gedogen elkaar en je kunt altijd bij de buren aankloppen voor hulp.” Van Haver prijst de saamhorigheid als wezenskenmerk van de Bijlmer, en vreest dat die verdwijnt. “Zuidoost wordt individualistischer, de sociale samenhang dreigt te verdwijnen.”

Surfplank

Tussen bouwers en bewoners in staat de gemeente, de bestuurders en de ambtenaren die de ontwikkelaars moeten helpen om hun mooie plannen waar te maken en er tegelijkertijd voor moeten zorgen dat de bewoners kunnen aanhaken. Dagelijks bestuurder Dirk de Jager trekt in het boek de vergelijking met de surfsport. “De fysieke ontwikkelingen moeten geen golven vormen die het stadsdeel overspoelen. Het moeten juist golven zijn waarop bewoners meesurfen. Het is onze taak om mensen een surfplank aan te reiken en waar nodig surfles aan te bieden. Alleen zo komt iedereen op het strand.”

Het is een aantrekkelijk beeld, maar wie de huidige statistieken van het stadsdeel kent over armoede, schooluitval, werkloosheid en andere problemen die een enigszins zorgeloos leven in de weg staan, zal vooral duimen voor een goede afloop. Het is een van de sterke kanten van Stad van de toekomst dat die spanning tussen droom en werkelijkheid niet wordt weggemoffeld. Het fraai vormgegeven boek wordt ook gratis verspreid in Zuidoost, zodat iedereen er kennis van kan nemen. Ook komt er een luisterboek, dat als enige bezwaar heeft dat de prachtige illustraties van kunstenaar Munir de Vries ontbreken.

null Beeld Munir de Vries
Beeld Munir de Vries
Meer over