PlusExclusief

In de smalste steeg van de Wallen waren de sekswerkers tevreden en de hoerenlopers anoniem: nu doven de lichten

Trompettersteeg, smal, anoniem en met een zekere mate van sociale controle. Hier zijn de ramen nu gesloten.
 Beeld Marc Driessen
Trompettersteeg, smal, anoniem en met een zekere mate van sociale controle. Hier zijn de ramen nu gesloten.Beeld Marc Driessen

Ook nu er nauwelijks bezoekers zijn, gaat op de achtergrond de worsteling om de binnenstad minder toeristisch te maken gewoon door. Deel 2 van de serie Slag om de binnenstad: met de aankoop van de laatste 37 ramen in het Sint Annenkwartier komt het veelbesproken Project 1012 geruisloos ten einde.

Ruben Koops

Het was een historisch moment, dat bewust in stilte voorbijging, beaamt Ronald Wiggers, directeur van Stadsgoed NV. Want wie op de Wallen iets viert, weet hij, raakt bij de ander meteen een verkeerde snaar. Toch was het bijzonder toen de familie Pot deze zomer de laatste bordeelramen in het Sint Annenkwartier overdroeg aan Stadsgoed NV, de ideële vastgoedbelegger die is opgericht om de binnenstad te transformeren. Een paar maanden daarvoor was ook al een ander groot blok ramen van de familie Joinking overgeheveld. In totaal ging het om 9 panden met 37 ramen, het laatste restje dat Stadsgoed conform de afspraken met de gemeente zou opkopen in het kader van Project 1012 (zie kader).

Dit betekent onder meer dat de rode lampen definitief gedoofd zijn in de Trompettersteeg, een zeer smalle doorgang en waarschijnlijk de meest benauwende openbare ruimte van Amsterdam. “Dit moet de grootste besmettingsbrandhaard van Europa zijn geweest,” zegt Wiggers gekscherend. “De mannen stonden hier zo dicht bovenop de ramen, echt ongekend.”

Sekswerkers konden deze werkplekken overigens wel waarderen omdat de krappe stegen van het Sint Annenkwartier een zekere mate van sociale controle boden. Bovendien waren de straatjes te klein voor grote groepen toeristen en daarom geschikt voor de hoerenlopers die anoniem wensten te blijven.

Moeilijk toezicht houden

Maar toen Project 1012 in 2015 heroverwogen werd, wilde de gemeente juist vanwege die beslotenheid doorpakken in het Sint Annenkwartier. Die smalle stegen maakten het toezicht op de prostitutie ook erg moeilijk. Ruim 4 miljoen euro verder voor deze laatste ramen, tel daarbij op nog miljoenen aan verbouwingskosten, is dit gemeentelijk doel nu bereikt. Wiggers: “Vergeet niet dat we 29 woningen gaan terugbouwen en betaalbaar verhuren. Die kans krijg je niet zo vaak in de binnenstad.”

In de gekochte panden zitten nu tijdelijke bewoners, kraakwachten, en winkeltjes, in afwachting van de start van de renovatiewerkzaamheden. “Geen enkel pand kan zo de verhuur in, heel vaak moeten we ook de fundering herstellen. Alleen de schilder kost al 25.000 euro per pand.”

Voor de ambachtelijke zeepmakerij Nature Bar, sinds juli tijdelijk huurder van de Sint Annendwarsstraat 9, zijn de betegelde wanden in de voormalige peeskamers juist wel handig. “Dat zijn we als zeepmakerij toch al verplicht vanwege de hygiëne-eisen,” zegt eigenaar Marlies van Heusden.

Voor het Sint Annenkwartier zijn huurders makkelijk te vinden, zegt Wiggers. “Allerlei kledingmerken zoals Pop Trading en Multiple Identities zitten hier graag bij elkaar, maar ook kantoorruimte en winkelruimte is hier meestal zo verhuurd. Stadsgoed NV heeft een bezettingsgraad van 97 procent, alleen renovatiepanden staan leeg,” zegt hij zelfverzekerd.

Sint Annenkwartier op de Wallen, Dollebegijnensteeg. De ramen in deze buurt zijn gesloten. 
 Beeld Marc Driessen
Sint Annenkwartier op de Wallen, Dollebegijnensteeg. De ramen in deze buurt zijn gesloten.Beeld Marc Driessen

Loop erin krijgen

Omdat de aandeelhouders van Stadsgoed NV – twee pensioenfondsen, de gemeente en woningcorporatie Stadgenoot – een beperkt dividend van 4 procent op jaarbasis vragen, is er voor Wiggers ruimte om de huurprijzen betaalbaar te houden. “Wij willen zo’n buurt op gang krijgen, de loop moet erin komen, dus we werken vaak met ingroeihuren,” zegt hij. Volgens hem is er geen sprake van dat Stadsgoed de hippe ondernemers subsidieert met een lage huur om de panden gevuld te krijgen. “Als dit over een paar jaar is opgeknapt en volledig verhuurd, kunnen we marktconforme inkomsten uit dit gebied gebruiken om weer een andere wijk of buurt te transformeren.” Hij noemt als voorbeeld de Geldersekade, die inmiddels volledig getransformeerd is tot woonstraat met kantoorruimte in de voormalige bordelen.

Stadsdeelvoorzitter Dehlia Timman, die door Wiggers wordt rondgeleid door het Sint Annenkwartier, hoopt dat een ‘kritische massa’ van interessante winkels zich in de buurt vestigt, vergelijkbaar met de Utrechtsestraat. “Als je weet dat je hier niet op één plek, maar in acht of negen winkels cadeautjes of mooie spullen kunt kopen, komen Amsterdammers hier weer terug,” zegt ze.

Dit illustreert de verandering van de politieke doelen in de binnenstad. Project 1012 begon ooit als middel tegen ‘criminogene prostitutienetwerken’, inmiddels is het hoofddoel om de binnenstad zo te transformeren dat Amsterdammers er weer terugkeren.

Eerste wafelbakker

Madam Croque, een glutenvrij restaurant schuin tegenover Nature Bar, ook een voormalig raambordeel, moet op termijn vertrekken. Stadsdeel Centrum wil namelijk het aantal horecazaken zoveel mogelijk terugdringen. Nog een indicatie dat de aanpak van de Wallen in de loop van de tijd is veranderd. “Tien jaar geleden geloofden we nog dat horeca het verschil kon maken op de Wallen. Wij hebben nota bene ooit de eerste wafelbakker geïntroduceerd in de binnenstad en we weten allemaal hoe dat is afgelopen,” lacht Wiggers.

Staat de rest van de stegen op de Wallen een zelfde toekomst te wachten als het Sint Annenkwartier? Dat is aan de politiek, zegt Wiggers. Concrete plannen om meer ramen op te kopen zijn er nu niet.

Timman: “Voor burgemeester Halsema en mijzelf is het belangrijk dat sekswerkers een veilige en legale werkplek hebben.” Een nieuw te bouwen erotisch centrum buiten het Wallengebied, met 100 kamers, garandeert die ruimte. “Dit biedt raamexploitanten in 1012 de mogelijkheid om hun oude vergunningen in te ruilen voor een plek in het erotisch centrum,” zegt ze.

Zaak van lange adem

Pas daarna komt Stadsgoed NV eventueel weer om de hoek kijken. Zonder bordeelbestemming zijn de panden op de Wallen veel betaalbaarder. Functionerende prostitutiepanden opkopen om de bordeelramen te sluiten zoals in de afgelopen vijftien jaar, zal niet snel meer gebeuren. Daarvoor is de maatschappelijke weerstand te groot, bovendien zijn die tientallen miljoenen euro’s die daarmee gemoeid zijn hard nodig in wijken zoals Nieuw-West en Zuidoost.

“Het Sint Annenkwartier is een typisch voorbeeld van de lange adem,” zegt Wiggers. Hoewel een van de meest besloten delen van het 1012-gebied in publieke handen is gekomen ziet hij nog steeds geen reden voor een feestje. “Op de Wallen ben je nooit klaar.”

Project 1012

De sluiting van de ramen in het Sint Annenkwartier is het sluitstuk van Project 1012. Dat begon in 2007 met als doel het verminderen van ongewenste branches in het Wallengebied, zoals bordelen, sekswinkels en coffeeshops. Van de 482 ramen in het postcodegebied moesten er 192 verdwijnen, door de eigenaars van de panden uit te kopen. In 2015 stonden er nog 83 op de sluitingslijst, maar eiste de gemeenteraad dat het opkoopproject financieel versoberd zou worden zodat meer werkplekken (46 ramen) behouden bleven. Maar wat betreft de 37 ramen overgebleven ramen in het Sint Annenkwartier hield toenmalig burgemeester Van der Laan voet bij stuk. Ook de 14 ramen van gemeentebordeel My Red Light zijn inmiddels gesloten wegens een faillissement.

Meer over