PlusReportage

Honderden bomen knapten als luciferhoutjes: ‘Van buiten prima, van binnen rot’

Honderden bomen gingen in Amsterdam tijdens de vrijdagstorm tegen de vlakte. Alle verloven voor bomeninspecteurs werden ingetrokken: het weekend werd gebruikt om de schade in kaart te brengen.

Marc Kruyswijk
Honderden bomen gingen vrijdag tegen de vlakte.  Beeld Joris van Gennip
Honderden bomen gingen vrijdag tegen de vlakte.Beeld Joris van Gennip

Bomen laten zich maar moeilijk lezen. Neem het exemplaar in het Vondelpark dat vrijdagmiddag tegen de vlakte ging toen storm Eunice op haar hoogtepunt was. Toen ie nog stond, wees niets erop dat ie weleens snel zou kunnen sneuvelen. In tegenstelling tot zijn buurman: die hing al een tijdje uit het lood en de verwachting was dat een stevige storm er korte metten mee zou kunnen maken. Maar zie, deze ochtend ligt de op het oog fitte boom overdwars in het park, terwijl zijn scheve collega er uitdagend naast staat, alsof ie niet net orkaankracht heeft weten trotseren.

Hans Kaljee, de bomenconsulent van de gemeente, heft de handen ten hemel. In alle vroegte, het is nog donker, is hij naar het Vondelpark gekomen, de eerste stop in een rondje Amsterdamse bomen-na-de-storm. “Ik kijk al dertig jaar naar bomen, maar soms zie je het gewoon niet aankomen. Als ik iets leer van wat gebeurt tijdens dit soort stormen, is het dat het voorspellend vermogen beperkt is.”

Als luciferhoutjes

Het is de ochtend na de dag van de verwoestende storm die over Amsterdam trok. Drie mensen overleden, een ongekend aantal. Bomen vielen om, knapten soms als luciferhoutjes. Na een weekend inventariseren: waarschijnlijk vijfhonderd bomen waaiden om. Is er iets mis met de bomen in de stad?

Kaljee vindt van niet. “Het staat er veelal heel goed bij, we hebben het prima voor elkaar. We hebben 300.000 bomen, die worden ten minste eens per drie jaar geïnspecteerd. Alles wordt bijgehouden, ze hebben elk een eigen paspoort. Deskundigen kijken ernaar, we prikken erin. Als we het niet vertrouwen doen we een trekproef, we zetten grondradars in waarmee we ons een beeld vormen van het wortelstelsel.”

Geen garanties

Maar een storm laat pijnlijk zien dat garanties niet worden gegeven. Ja, als zo’n boom eenmaal ligt, als je ’m in zijn kont kan kijken, wordt er vaak wel meer duidelijk. Kaljee wijst op een inmiddels in stukken gezaagde boom op de Kalkmarkt, bijna op de hoek met de Prins Hendrikkade, waar er twee naast elkaar tegen de vlakte gingen. “De buitenkant ziet er prima uit, maar de binnenkant is rot. En de wortels groeien niet, hoewel ze hier alle ruimte hebben. We weten niet hoe dit kan. Dit viel niet te voorzien.”

Het hele weekend werd overal in de stad met man en macht gewerkt om alles op te ruimen, hoewel dat misschien nog weken kan gaan duren. Bomen worden eerst verplaatst, zodat ze niet in de weg liggen. Daarna trekken hulpdiensten verder, het echte opruimen komt later wel.

De prioriteit ligt bij meldingen van Amsterdammers en de brandweer, zegt een woordvoerder van de gemeente. “Meldingen zijn het hele weekend blijven binnenkomen. Vanaf maandagochtend gaan we wijk voor wijk kijken hoe het ervoor staat.”

Gevaarlijke bomen worden zo snel mogelijk preventief geruimd en deskundigen gingen het hele weekend de paden op en de lanen in om riskante bomen te inspecteren. Meer mensen, mogelijk extra aannemers, helemaal met het oog op Franklin: de nieuwe storm die zich al heeft aangediend voor zondag.

Veel loshangende takken

In het Vondelpark klinkt overal het geluid van kettingzagen. Het park zelf is afgesloten in ieder geval tot maandagmiddag, de 27 toegangen zitten op slot. Het is linke soep, zegt Jeroen Favot, coördinator groen in stadsdeel Zuid. “Veel bomen hebben een enorme knauw gekregen, ze zijn wiebelig. En overal hangen nog takken die bijna loszitten. Die kunnen alsnog naar beneden komen. Als je dat op je hoofd krijgt, vertel je het niet na.”

De zaagploeg van de gemeente ruimt omgevallen bomen op in het Vondelpark. Beeld Marc Kruyswijk
De zaagploeg van de gemeente ruimt omgevallen bomen op in het Vondelpark.Beeld Marc Kruyswijk

Favot is continu in gesprek. Collega’s bellen om hem op de hoogte te brengen van andere plekken in de stad. Het Beatrixpark lijkt op het eerste oog de storm te hebben doorstaan, het Amsterdamse Bos moeten mensen nog maar even mijden. Wie heeft er nog materieel dat kan worden ingezet? Staan de mensen op de juiste plaatsen?

Het park is nu gevaarlijk

Her en der lopen zaterdag mensen toch door het kennelijk niet hermetisch afgesloten Vondelpark. Over de hekken geklommen, of ze wonen aan het park en hebben een privétoegang. Favot spreekt ze aan: realiseren zij zich dat het gevaarlijk kan zijn? Niet dus. “De storm is toch voorbij?”

Favot: “Mensen snappen het niet, ze zien het gevaar niet.” Een gemeentewoordvoerder: “Vallend hout kan alsnog naar beneden komen. Daarom waarschuwen we iedereen om goed op te letten en raden we dringend af om het Amsterdamse Bos te bezoeken.”

De opgetrommelde hulptroepen trekken de zaagbroeken aan en verspreiden zich. Overal wordt gezaagd en gesleept. Halverwege het park lijkt een boom als een schroef uit de grond te zijn getrokken. Ook hier toont de nu zichtbare binnenkant veel totaal vermolmd hout.

Volgende storm

Waarschijnlijk vijftien bomen uit het Vondelpark kunnen Eunice niet meer navertellen: ze liggen dwars over de paden. Sommige zijn met kluit en al omver gegaan, andere zijn simpelweg afgeknapt. Langs de vijver, voor Vondel CS, lijkt een populier zo ongeveer ontploft: als een lotus wijzen restanten van de stam alle kanten op.

Haast is geboden, zeggen ze zaterdag tegen elkaar: de volgende storm is dus alweer onderweg. Volgens Kaljee kunnen de meeste bomen de storm gewoon aan. “Bomen wennen aan wind, ze ontwikkelen extra wortels aan de windzijde. Maar nu hebben veel bomen een klap gehad. Dat maakt ze kwetsbaarder. Als er straks storm uit een andere richting komt, kunnen ze alsnog omgaan.”

De NS rijdt zondag weer grotendeels volgens de geplande dienstregeling. Op enkele trajecten rijden er nog geen treinen door de herstelwerkzaamheden na de storm Eunice.

Eunice zorgt voor drukte: bij de brandweer kwamen twaalf keer zoveel meldingen binnen als op een normale dag: 465 meldingen waren stormgerelateerd. Inzet van de brandweer was niet altijd nodig; uiteindelijk werd er zeven keer vaker uitgerukt dan op een normale dag. Op de eerste hulp van het VUmc zijn in totaal acht mensen binnengebracht met verwondingen door de storm.

ANWB en Rijkswaterstaat waarschuwden mensen die de weg op gingen, dat ze rekening moesten houden met windstoten en regen. Vooral in de avonduren werd hinder verwacht voor het verkeer door de weersomstandigheden.

Kroegen en clubs

Kroegen en clubs in Amsterdam mochten vrijdagnacht voor het eerst weer tot 01.00 uur open blijven, maar kregen dankzij storm Eunice te maken met een nieuwe tegenslag. Wat een drukke vrijdagavond had moeten worden, viel door de storm in het water. “Alleen een paar diehards zaten in het café. De rest van Nederland bleef thuis,” zegt Riad Farhat, eigenaar van tientallen tenten in de stad.

Meer over